mirzo-ulug-bek-ko-rilgan

PDF 16 стр. 3,2 МБ Бесплатная загрузка

16 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 3,2 МБ

Тип файла PDF

Страницы 16

Обновлено Май 2026

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 16

(1394-1449) mirzo ulug bek‘ o‘zbekiston respublikasi vazirlar mahkamasi huzuridagi imom buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi 2 mirzo ulug‘bek “buyuk alloma va adiblarimiz, aziz- avliyolarimizning bebaho merosi, yengilmas sarkarda va arboblarimizning jasoratini yoshlar ongiga singdirish, ularda milliy g‘urur va iftixor tuyg‘ularini kuchaytirishga alohida e’tibor qaratishimiz kerak”. shavkat mirziyoyev mirzo ulug‘bek – jahon astronomiya fanining yirik namoyandasi to‘liq ismi – muhammad tarag‘ay shohruh o‘g‘li. ulug‘bek unga bobosi amir temur tomonidan beril gan taxallusdir. mirzo ulug‘bek – o‘zbek xalqining faxr-u iftixori, dunyo astronomiya fanining yirik namoyandasi, adolatli hukmdor. mirzo ulug‘bek 1394-yilning 22-martida amir temur saltanatining qishki chorbog‘i, hozirgi eronning sultoniya shahrida tavallud topgan, 1449-yil 27-oktabrda samarqandda vafot etgan. otasi – shohruh. onasi – g‘iyosiddin tarxon qizi 3 mirzo ulug‘bek gavharshod begim. amir temur suyukli nabirasi muhammad ta rag‘ayning go‘dakligidan bilimdon ustozlar qo‘ lida tarbiyalanishiga alohida e’tibor qaratgan. tarixiy manbalarda ulug‘bek o‘n bir yoshigacha buvisi saroymulkxonim tarbiyasida bo‘lib, mashhur olimlardan saboq olgani qayd etilgan. ulug‘bek …

2 / 16

zehni o‘tkir bo‘lgan, irodasi chiniqqan. arab, fors, turk, mo‘g‘ul, xitoy tillarini mukammal o‘rgan gan. qur’onni yetti xil qiroatda yod olgan. amir temur nabirasini o‘zi bilan olib yurishni odat qilgan. uning aslzodalar odatlarini puxtaroq egallashi uchun sharoit yaratib, xos mehmonlarni rasmiy kutib olish marosimlarida ishtirok etishiga alohida ahamiyat bergan. ulug‘bek yoshligidan ulug‘ sarkardaning yonida yurib, saltanat manfaatlarini idrok etish va himoya qilish sirlarini o‘rganib borgan. o‘n bir yoshli muhammad tarag‘ay hatto bobosining vafoti payti ham uning yonida bo‘lgan. mirzo ulug‘bek o‘z hayoti mobaynida adolat sizliklarga, cheklashlarga, toj-u taxt talashishlardagi xiyonatlarga juda ko‘p duch kelgan. murakkabliklar 5 mirzo ulug‘bek bobosining vafotidan keyinoq boshlangan. ulug‘bek va ibrohim sulton shohruhning farzandlari bo‘lgani uchun shohruh dushmanlari ularni samarqandga kiritmagan. ular ilojsizlikdan buxoro amaldorlaridan panoh so‘ragan va bir muddat ularning himoyasida bo‘lgan. mirzo ulug‘bek kuchli tahliliy tafakkur sohibi bo‘lib, murakkab matematik amallarni dilida bajara olgan. ulug‘bekning astronomik maktabi vakillaridan biri – g‘iyosiddin jamshid koshiyning hayrat bilan …

3 / 16

rilgan hisob- 6 mirzo ulug‘bek kitoblarda bu qobiliyati unga juda qo‘l kelgan. hozirgi zamon fani nuqtayi nazaridan ham bu hisob-kitob lar o‘zining aniqligi bilan dunyo olimlarini hayratga solmoqda. ulug‘bek o‘z shogirdlari bilan birga π soni va sin 1° ning qiymatini juda katta aniqlikda hisoblab chiqqan. astronomik jadval tuzishdan oldin ulug‘bek observatoriyasida olib borilgan kuzatish natijalari umumlashtirilib, dastlabki hisob-kitoblarga o‘zgar tirishlar kiritilgan va yetuk olimlar ishtirokida yakuniy xulosalar chiqarilgan. shuningdek, yulduzlar koordinatalarini to‘g‘ri aniqlashda observatoriyaning qulay imkoniyatlaridan samarali foydalangan olimlar mirzo ulug‘bek rahbarligida quyosh yilining eng aniq qiymatini hisoblab chiqqan. bu ko‘rsatkich 365 sutka, 6 soat, 10 minut, 8 sekundga tengdir. 7 mirzo ulug‘bek mirzo ulug‘bekning britaniya muzeyida saqlanayotgan yashil nefritdan ishlangan piyolasida «haq taoloning karami- marhamatiga chek-chegara yo‘q» degan so‘zlar yozilgan hozirgi zamonaviy hisob-kitoblarga ko‘ra, bu qiymat 365 sutka, 6 soat, 9 minut, 9,6 sekundga teng. bu qadar aniq xulosani olishda ishlatilgan matematik, trigonometrik va astronomik usullar hanuzgacha jumboqligicha qolmoqda. …

4 / 16

ani bilan qimmatlidir. dast labki yulduzlar jadvali ptolemeyga (vaf. 170) mansub bo‘lib, milodning ii asrida iskandariya shahrida tuzilgan. bu jadvalda 1029 ta yulduzning koordinatasi berilgan. undan sakkiz yuz yil keyin sherozda abdurahmon so‘fiyning (901-986) “turg‘un yulduzlar suratlari” nomli jadvali tuziladi. bu jadvalda 1017 ta yulduz ko‘rsatilgan. 1437-yili tuzilgan ulug‘bek jad valida esa 1018 ta yulduzning aniq koordinatasi beril gan bo‘lib, bu katalog asrlar davomida dengizchilar uchun geografik koordinatalarni aniqlashda eng ishonchli manba bo‘lib kelgan. ta’kidlanganidek, ulug‘bekning ilmiy-ma’naviy merosi bugungi kunda ham butun insoniyatga xizmat qilmoqda. alloma kashf qilgan kuzatish astronomiyasining tadqiqot metodlaridan hozirgi zamon astronomiya fani muhim asos sifatida foydalanmoqda. uning rahbarligida ishlab chiqilgan astronomik jadvallar yevropada yangi davr sivilizatsiyasi uchun g‘oyat ahamiyatli tayanch 9 mirzo ulug‘bek bo‘lib xizmat qildi. yaqin-yaqingacha okeanlar osha sayohatga chiqqan kemalar ham, bepoyon sahrolarni bosib o‘tuvchi karvonlar ham ulug‘bekning jadval laridan vaqt va geografik koordinatalarni aniqlashda keng foydalangan. mirzo ulug‘bek 1409-1449-yillar davomida uzluksiz ravishda movarounnahrni …

5 / 16

at gan. madrasalar, masjidlar, xonaqohlar, maqbaralar qurdirgan. samarqandning muhtasham registon maydonidagi ulug‘bek madrasasi ana shunday xayrli va ezgu sa’y-harakatlarning porloq natijalaridan biridir. ulug‘bek madrasani shunchaki qurdirmagan, balki 10 mirzo ulug‘bek bu ishga hayotida beqiyos ahamiyatga ega bo‘lgan tadbirdek yondashgan. tarixchi zayniddin vosifiy ning so‘zlariga ko‘ra, ulug‘bek madrasa qurilishining har bir bosqichini shaxsan nazorat qilib borgan, hatto bino bitgach, kim mudirlik qilishi, kimlar dars be rishi, mudarrislar qanday bilim va malaka talablariga javob berishi lozimligini aniq belgilab bergan. ahamiyatlisi, ulug‘bekdan keyingi davrlarda ham bu madrasa boshqaruviga mas’ulni tayinlash masalasini samarqand hukmdorlari hal qilgan. xususan, bobur mirzo samarqandni egallaganida, uning zimmasiga shunday mas’uliyatli vazifa tushgan. muhammad tarag‘ay mirzo ulug‘bek butun umrini temuriylar saltanatini mustahkamlashga, jamiyatni barqaror va farovon qilishga, mamlakatda ilm-ma’rifat tantana etishiga, astronomiya ilmini insonlar uchun xizmat qildirishga bag‘ishlagan. u buxoro (1417), samarqand (1420) va g‘ijduvonda (1433) oliy ta’lim beruvchi madrasalar bino etgan, ko‘priklar, yo‘llar qurdirgan. madrasalardagi ta’lim jarayoniga dunyoning ko‘pgina …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 16 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "mirzo-ulug-bek-ko-rilgan"

(1394-1449) mirzo ulug bek‘ o‘zbekiston respublikasi vazirlar mahkamasi huzuridagi imom buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi 2 mirzo ulug‘bek “buyuk alloma va adiblarimiz, aziz- avliyolarimizning bebaho merosi, yengilmas sarkarda va arboblarimizning jasoratini yoshlar ongiga singdirish, ularda milliy g‘urur va iftixor tuyg‘ularini kuchaytirishga alohida e’tibor qaratishimiz kerak”. shavkat mirziyoyev mirzo ulug‘bek – jahon astronomiya fanining yirik namoyandasi to‘liq ismi – muhammad tarag‘ay shohruh o‘g‘li. ulug‘bek unga bobosi amir temur tomonidan beril gan taxallusdir. mirzo ulug‘bek – o‘zbek xalqining faxr-u iftixori, dunyo astronomiya fanining yirik namoyandasi, adolatli hukmdor. mirzo ulug‘bek 1394-yilning 22-martida amir temur saltanatining qishki chorbog‘i, hozirgi eronning sult...

Этот файл содержит 16 стр. в формате PDF (3,2 МБ). Чтобы скачать "mirzo-ulug-bek-ko-rilgan", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: mirzo-ulug-bek-ko-rilgan PDF 16 стр. Бесплатная загрузка Telegram