fizika_6-sinf_ozbek_tilida

PDF 176 стр. 1,9 МБ Бесплатная загрузка

176 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,9 МБ

Тип файла PDF

Страницы 176

Обновлено Май 2026

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 176

6 modda tuzilishi haqida dastlabki ma’lumotlar mexanik hodisalar jismlarning muvozanati oddiy mexanizmlar issiqlik hodisalari yorug‘lik hodisalari tovush hodisalari toshkent – 2013 uo‘k: 372.853 (075) kbk 22.3 t-95 taqrizchilar: a. yusupov – a. avloniy nomli xtxqtmomi dotsenti, r. yeshmurzayeva – rtm metodisti, m. rajabova – toshkent shahridagi 34-maktab o‘qituvchisi. o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi tomonidan darslik sifatida tasdiqlangan. shartli belgilar: – fi zik kattaliklarga ta’rif; asosiy qonunlar; – muhim formulalar; – e’tibor bering, eslab qoling; – mavzu matnini o‘qib chiqqandan so‘ng, qo‘yilgan savol larga javob bering; * – bu mavzular fi zikani chuqur o‘rganishga ishtiyoqi bo‘lgan o‘quvchi lar uchun mo‘ljallangan; – bu mavzular avval o‘tilganlarni takrorlab, eslatish uchun mo‘ljal langan; – o‘ylab ko‘rib javob bering; – o‘quvchi tomonidan bajariladigan amaliy ish; – qiziqarli materiallar. «davlat budjet mablag‘lari hisobidan chop etildi». bepul. «respublika maqsadli kitob jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan ijora uchun chop etildi». isbn 978-9943-4046-8-7 © n. sh. turdiyev, 2013 © «niso poligraf» …

2 / 176

mizni elektrsiz, yoqilg‘isiz va toza suvsiz tasavvur qila olmaymiz. elektr energiyasini hosil qiladigan mashinalar, elektrdan va yoqilg‘idan foydalanib ishlaydigan qurilmalarning asoslarini fi zika fani o‘rgatadi. mashina va mexanizmlarni boshqarish, sozlash ishlarini bajarishda, uy- ro‘z g‘or texnikasidan unumli foydala nishda ham fi zikadan olgan bilim- laringiz asqotadi. 6-sinfda fi zikaning o‘rganiladigan sohalari: modda tuzilishi haqi- da dastlabki ma’lumotlar, mexanik hodisalar, issiqlik va yorug‘- lik hodisalari, tovush haqida tushunchalar beriladi (1-rasm). darslikda shu hodisalarga doir murakkab bo‘lmagan va o‘zingiz bajarib ko‘ra oladigan qiziqarli topshiriqlar beriladi. kirish 44 fizikaning rivojlanish tarixida barcha fi zik hodisalar, qonunlar, qoi- dalarni ta’rifl aydigan tushunchalar tizimi vujudga keldi. modda tuzilishi mexanik hodisalar issiqlik hodisalari yorug‘lik hodisalari tovush haqida tushuncha 1-rasm. 5 fizik jismlar deb, tabiatda uchraydigan barcha jismlarga aytiladi. ma salan: quyosh, yulduzlar, sayyoralar, toshlar, idishdagi suv, xonadagi havo va h.k. jismlar sistemasi deb, ayrim fi zik hodisalar xuddi bitta jismdagidek namoyon bo‘ladigan jismlar to‘plamiga aytiladi. masalan, …

3 / 176

masalan, jismlarning yerga tushishini o‘rganish da, bu hodisani ko‘p marta kuzatgandan so‘ng, qonuniyat topiladi. buning uchun tajribalar o‘tkaziladi. tajribalar o‘tkazishda kuzatishlar bilan birgalikda o‘lchash ishlari ham olib boriladi. masalan, suvning qaynashi o‘rganilayotganda, termometr bilan uning temperaturasi o‘lchab boriladi. shunday qilib, fi zik bilimlarning manbai kuzatishlar va tajriba o‘tka- zish lardan iborat ekan. 1. 1-rasmga qarab fi zik hodisalarga doir o‘zingizning misollarin gizni keltiring. 2. kuzatishlar bilan tajriba o‘tkazishlar orasida qanday farq bor? 3. fizik hodisalarga misollar keltiring. fizika nimani o‘rganadi? fizik hodisalar kirish 66 2-mavzu fizika taraqqiyoti tarixidan ma’lumotlar fizika grekcha «phýsis» – tabiat degan so‘zdan olingan bo‘lib, tabiat haqidagi fan degan ma’noni anglatadi. inson o‘zini o‘rab turgan tabiat haqidagi bilimlarni yashash uchun bo‘lgan ayovsiz kurashlar jarayonida o‘rganib borgan. dastlabki ilmiy ma’lumotlarni to‘plash, insonlar ekin ekib, o‘troq hayot kechiradigan joylarda boshlangan. bunday qulay imkoniyatga ega bo‘lgan misrlik va bobilliklar to‘plagan bilimlaridan foydalanib piramidalar, ibodatxonalar, qal’alar, to‘g‘onlar qurganlar. qurilishda oddiy mexanizmlardan: …

4 / 176

karfagen orasidagi urush maydoni edi. oroldagi hokimiyat mustaqilligini asrab qolish uchun mudofaa inshootlarini quradi. bunda arxi medning muhandislik qobiliyati qo‘l keladi. rimliklar sitsiliyaga ham dengizdan, ham quruqlikdan hujum qilishadi. gretsiyalik tarixshunos plutarx shunday yozadi: «rimliklarning ikki tomonlama (dengiz va quruqlikdan) hujumidan sirakuzaliklar qo‘rquvga tushdilar. bunday baquvvat, ko‘p sonli qo‘shinga qarshi ular nima bilan javob berishadi? arximed o‘z mashinalarini ishga soldi. quruqlikdagi qo‘shinlar ustiga shiddatli otilgan ulkan arximed 7 toshlar ularni to‘zg‘itib yubordi... kemalarga birdaniga devor ustidan katta tezlikda xodalar kelib urilib, ularni cho‘ktirdi. temir ilmoqlar kema larni ilib olib, bir uchidan yuqoriga ko‘ta radi, so‘ngra ikkinchi uchidan tikka suvga botiradi. ayrimlari turgan joyi da aylantirilib yuborilib, boshqarilmay qoldi va urilib halok bo‘ldi. dahshatli man zara!..» shun dan so‘ng rimliklar chekinish ga majbur bo‘ladi. shaharni esa uzoq muddatli qamaldan so‘ng olishga muvaffaq bo‘ladi. bu jangda arximed ham halok bo‘ladi. shunday qilib, arximed urush uchun xizmat qilgan hamda shu urush qurboni bo‘lgan …

5 / 176

alari kabi mavzularga bag‘ish langan ishlari ham mavjud. umar xayyom o‘sha davr uchun ancha mukammal lashgan taqvim (kalendar)ni ishlagan bo‘lsa, umar chag‘miniy yer o‘qining og‘maligi tufayli fasllar almashinib turishini qayd qilgan. fizikaning keyingi taraqqiyoti yevropa bilan bog‘langandir. chex olimi n. kopernik birinchi bo‘lib quyosh sistemasining tuzilishini to‘g‘ri talqin qilib berdi. lekin bu ta’limotni qabul qilish oson kechmaydi. italyan olimi g. galiley va nemis olimi i. kepler o‘z tajribalariga hamda hisoblashlariga asoslanib ta’li motni tasdiqlaydilar. birinchi bo‘lib osmon jismlarini teles kopda kuzatgan olim ham galiley edi. uning, ayniqsa, jismlarning erkin tushishiga doir ishlari diqqatga sazovordir. buyuk ingliz olimi i. nyuton fi zikaning rivojlanishiga beqiyos hissa qo‘shgan. quyosh va sayyoralar harakati sabablari, kuch va uning jism fizika taraqqiyoti tarixidan ma’lumotlar kirish 88 harakatiga ta’siri, yorug‘lik rangi haqidagi ilmiy ixtirolar uning qalamiga mansub. xviii–xix asrlar fan yutuqlarini amaliyotda qo‘llash davrlari bo‘ldi. bu davrlarda fan bilan juda ko‘plab olimlar shug‘ullanganlar. birinchi bug‘ mashina larining …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 176 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "fizika_6-sinf_ozbek_tilida"

6 modda tuzilishi haqida dastlabki ma’lumotlar mexanik hodisalar jismlarning muvozanati oddiy mexanizmlar issiqlik hodisalari yorug‘lik hodisalari tovush hodisalari toshkent – 2013 uo‘k: 372.853 (075) kbk 22.3 t-95 taqrizchilar: a. yusupov – a. avloniy nomli xtxqtmomi dotsenti, r. yeshmurzayeva – rtm metodisti, m. rajabova – toshkent shahridagi 34-maktab o‘qituvchisi. o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi tomonidan darslik sifatida tasdiqlangan. shartli belgilar: – fi zik kattaliklarga ta’rif; asosiy qonunlar; – muhim formulalar; – e’tibor bering, eslab qoling; – mavzu matnini o‘qib chiqqandan so‘ng, qo‘yilgan savol larga javob bering; * – bu mavzular fi zikani chuqur o‘rganishga ishtiyoqi bo‘lgan o‘quvchi lar uchun mo‘ljallangan; – bu mavzular avval o‘tilganlarni takrorlab, esla...

Этот файл содержит 176 стр. в формате PDF (1,9 МБ). Чтобы скачать "fizika_6-sinf_ozbek_tilida", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: fizika_6-sinf_ozbek_tilida PDF 176 стр. Бесплатная загрузка Telegram