5-botanika darslik 2015

PDF 97 pages 1.7 MB Free download

97 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type PDF

Pages 97

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 97

o'. pratov, a, to'xtayev, f. azimova botanik a 5 o 'zbekiston respublikasi xalq talimi vazirligi umumiy o'rta talim maktablarining 5-sinf o 'quvchilari uchun darslik sifatida tavsiya etgan to idirilgan va qayta ishlangan to 'rtinchi nashri 12 va sadaqayrag'ochniki shar- simon bo'ladi (8-rasm). daraxtlar oz yoki ko 'p yil yashashiga ko'ra turli xil bo'ladi. masai an, afrikada o'sadigan baobab da rax t i 4000-5000 yil, archa, sarv 1000 yil, soxta kashtan 2000 yil, chinor 800 yil, o 'r ik va yong'oq 70-100 yil yashashi mumkin. tabiiy holda tarqalgan daraxtlar sharoitga qarab bir- biridankeskin farq qiladi. masalan, bir turga mansub bo'lgan va tog'larning shimoliy yonbag'irlarida o'sadigan daraxtlar janubiy yonbag'ir larida o 'sadigan daraxtlardan shox- shabbasining ko'pligi, kengligi vabalandligi bilan farq qiladi. tog'larning o'rta qismidagi archa bo'ydor bo'lib o'ssa, eng balandlardagisi esayerdan 0,5-1 mko'tariladi, xolos. buhol o'simliklarni doimiy esib turadigan shamoldan va qishning qattiq sovuqlaridan saqlaydi. daraxtlar orasida saksovulga o'xshagan nihoyatda mayda bargli …

2 / 97

$i tuproq ostida qishlaydigan o'simliklar. bularga beda, ajriq, g'umay, sachratqi, piskom piyozi, kiyiko't, sallagul, qoqio't, shirinmiya, iloq, lola, qamish, andiz, yalpiz, kovrak, gulsafsar singari o'simliklar kiradi. ko'p yillik o'tlar, ayniqsa, tog'larda keng tarqalgan (11-rasm). ikki yillik o ' t lar-urug'danko'karib chiqib, birinchi yili yer yuzida, asosan, barg (to'p- barg) hosil qiladigan, ildizi va barglarida oziq moddalar to'playdigan o'simliklar. ular ikkinchi yili poya chiqaradi va gullab, meva tugadi. bularga lavlagi , sabzi , s h o l g ' o m , sigirquyruq va boshqalar kiradi (12-rasm). bir yillik o' t lar nihoyatda xilma-xil bo'lib, ular bir yil u \ j w ul l l - l ' . ; . - 11-rasm. ko'p yillik o't: gulsafsar. 14 12-rasm. ikki yillik o't: 13-rasm. bir yillik o't: sigirquyruq. jag'-jag'. ichida o'sadi, gullaydi va meva (urug') tugib, o'z hayotini tugatadi (13-rasm). o'zbekistondauchraydigan o'simliklarning yarmidan ko'p- rog'ini bir yillik o'simliklar tashkil etadi. ularga oq …$

3 / 97

ar necha yilgacha yashashi mumkin? 5. gulli o'simliklar hayotiy shakllariga ko'ra qanday guruhlarga ajratiladi? (.darsdan tashqari vaqtda bajariladi) l .o'zingiz yashayotgan joydagi turli hayotiy shakl- dagi o'simliklardan gerbariy tayyorlang. 2. turli hayotiy shakldagi o'simliklarni quyidagi jadvalga yozing va ularning ro'parasiga «+» yoki «-» ishorasini qo'ying. o'simlik- larning nomi daraxt buta yarim- buta bir yillik o'tlar ikki yillik o'tlar ko'p yillik o'tlar terak + - - - - - 3- §.kuz fas li da o'simliklar hayotida ro'y beradigan o'zgarishlar kuz ko'p o'simliklar hosili pishib yetiladigan fasl. olim- larning hisobiga ko'ra, kuzgi kun bilan tunning tengligi sentabr oyining 23-kuniga to'g'ri keladi. kuz kelishi bilan kunlar asta-sekin soviy boshlaydi. kunlar qisqarib, tunlar uzaya boradi. kuz o'simliklarning qishga tayyorlanish davri hisoblanadi. kuz kelganini hamma o'simliklarga qarab ham bilib bo'lmaydi, chunki ba'zi gulli o'simliklar kuz oylarida ham gullayveradi. masalan: yowoyi o'simliklardan zubturum, 16 • l qoqio't, sachratqi, qo'ypechak; madaniy o'simliklardan atir- gul, xrizantema, kartoshkagul va …

4 / 97

buning boisi shundaki, birinchidan, bu davrda juda ko'p mevalar g'arq pishadi. ikkinchidan, ko'pchilik daraxt va butalarning bargi qizg'ish, sarg'ish, qo'ng'ir ranggakirib, tabiatga ajoyib man- zarabaxsh etadi. bir qator o'simliklar (nastarin, atirgul, ligustrum)ning bargi uzoq vaqtgacha yashil rangini saqlaydi. hatto, qishdaham shamshod va ligustrum kabi o'simliklarning bargi to'kilmay turaveradi. kuzda ko'pgina daraxt va butalarning yashil bargla- ri rangi to'kilish oldidan o'zgaradi. shu munosabat bilan o'simliklarning barglari nima uchun rangini o'zgartiradi? bun- da o'simlik hujayralarida qanday o'zgarishlar sodir bo'ladi, degan savol tug'iladi. 2 - botanlka, 5- sinf 17 kuz kelishi bilan kunlar qisqarib, quyoshdan yerga keladigan yorug'lik va harorat kamayadi. yorug'lik va harorat yetishmasligi tufayli hujayra- larda jiddiy fiziologik jarayonlar sodir bo'ladi. natijada barglarga yashil rang beruvchi xloroplastlar yemirilib, xro- moplastlarga aylanadi, hujayralarda esa rang beruvchi moddalar to'planib, yashil barglar asta-sekin sarg'ish, sarg'ish-qizg'ish, qo'ng'ir-qizg' ish ranglarga kiradi. kuzda barg to'kilishi bilan bir qa~ tor da yozda to'kilgan urug'lari namga tegib unib chiqadigan …

5 / 97

'ri foydalanishni aslo unutmaslik kerak. ayrim joylarda barglar to'g'ri kelgan joyda yoqib yuboriladi. natijada atrof-muhitni qurum bosib, havoning tarkibi buziladi. barglardan oqilona foydalanishning eng oson yo'li chorva mollari uchun ozuqa 18 15-rasm. bargning to'kilish sxemasi. sifatida (boshqa yem-xashaklarga qo'shib) berish va yerga ko'mib (chiritib) o'g'it tayyorlashdan iborat. barglar nima uchun to'kiladi, degan savol tug'ilishi tabiiy albatta (15-rasmga qarang). barglar bandining novdaga birikkan joyida po'kak hosil bo'ladi. po'kakning hosil bo'lishi barglarning to'kilishidan darak beradi. barglarning to'kilishida suv bug'lanishining ham ahamiyati katta. kech kuzda ildiz tuklari sovuq suvni so'rib ololmaydi, natijada o'simliklarning yer ustki qismi suv bilan ta'minlanmay qoladi. barglar suv bug'latishdan to'x- taydi. shunday qilib, xazonrezgilik-barg to'kish yo'li bilan o'simliklar qishga tayyorlanadi. qishda o'simliklarda tinim davri boshlanadi, ya'ni oziq moddalar hosil bo'lishi, hujayradagi shira harakati deyarli to'xtaydi, nafas olish sekinlashadi. biroq, o'zbekistondakuz va qish mavsumi doimo bir xil kelmaydi. ayrim yillari kuz iliq kelib, bir yillik va ko'p yillik o'tlar o'sib …

Want to read more?

Download all 97 pages for free via Telegram.

Download full file

About "5-botanika darslik 2015"

o'. pratov, a, to'xtayev, f. azimova botanik a 5 o 'zbekiston respublikasi xalq talimi vazirligi umumiy o'rta talim maktablarining 5-sinf o 'quvchilari uchun darslik sifatida tavsiya etgan to idirilgan va qayta ishlangan to 'rtinchi nashri 12 va sadaqayrag'ochniki shar- simon bo'ladi (8-rasm). daraxtlar oz yoki ko 'p yil yashashiga ko'ra turli xil bo'ladi. masai an, afrikada o'sadigan baobab da rax t i 4000-5000 yil, archa, sarv 1000 yil, soxta kashtan 2000 yil, chinor 800 yil, o 'r ik va yong'oq 70-100 yil yashashi mumkin. tabiiy holda tarqalgan daraxtlar sharoitga qarab bir- biridankeskin farq qiladi. masalan, bir turga mansub bo'lgan va tog'larning shimoliy yonbag'irlarida o'sadigan daraxtlar janubiy yonbag'ir larida o 'sadigan daraxtlardan shox- shabbasining ko'pligi, kengligi vabaland...

This file contains 97 pages in PDF format (1.7 MB). To download "5-botanika darslik 2015", click the Telegram button on the left.

Tags: 5-botanika darslik 2015 PDF 97 pages Free download Telegram