mumtoz adabiyot saboqlari

PDF 13 pages 343.7 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 343.7 KB

File type PDF

Pages 13

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

muhammadrizo jabborov mumtoz adabiyot 1 @ ona _t ili _v a_ ad ab iyo t_ n1 adabiyot san’at turi sifatida insonga ta’sir ko‘rsatadi. bu ta’sir go‘zallik vositasida amalga oshadi. mazkur go‘zallik esa badiiy adabiyotda so‘z orqali namoyon bo‘ladi.biz badiiy adabiyot namunasi bilan tanishib o‘zimiz uchun shu paytgacha bilgan yoki his etgan narsalarimizdan boshqacharoq bir holatga, yangilikka duch kelamiz. u oldindan ma’lum bo‘lmagani uchun bizda ichki bir qiziqish, ajablanish, hayratni uyg‘otadi. bular badiiy asarlarning ijodkorlari bo‘lgan adib va shoirlarning mahorati tufayli sodir bo‘ladi. ularning bir qismi bevosita she’riy san’atlar bilan bog‘liq. quyida ularning ayrim namunalari bilan tanishamiz. 1.mubolag’a badiiy asarlarning ta’sir darajasini oshirish uchun unda tasvir etilgan odam, narsa yoki hodisaga xos sifat xususiyatlarning orttirib ko‘rsatilishi mubolag‘a deyiladi. masalan: man xastag‘a jon asramoq emdi erur dushvorkim, qotil ko‘zi bedod etar har lahza bedod ustina. ogahiyning "ustina" radifli g‘azalidan olingan ushbu baytda aytilishicha oshiq unga qilingan zug‘ulardan xasta bo‘lgan. shunday xastaki, unga …

2 / 13

da farhod tortgan azoblar hech narsa emas deydi. afsonaviy besutun tog‘idan mingtasini gardun (dunyo) farhodning ustiga yog‘dirsa ham, oshiqning boshiga yog‘gan g‘am toshining mingdan biricha bo‘lolmaydi 2. tashbeh(o’xshatish) tashbeh hozirgi adabiyotshunoslikda o‘xshatish deb yuritiladi. u shunday san’atki, unda so‘zlarda ifodalangan ikki yoki undan ortiq narsa va hodisa, xususiyatlar o‘rtasida mavjud bo‘lgan o‘xshashlik, sifat va belgidagi umumiylik qiyoslanadi, o‘zaro solishtiriladi, tasvirlanayotgan narsa-hodisaning ayrim xususiyati yorqin, chuqurroq va ta’sirliroq ochib beriladi.adiblar tashbehdan o‘z g‘oyalari, fikr va istaklarini badiiy ta’sirchan ifodalash uchun foydalanishadi. tashbihda narsa, belgi va harakat kabilar boshqasiga o‘xshatish, qiyoslash orqali tasvirlanadi. bu o‘sha tushunchani anglash va his qilishni osonlashtiradi. demak, tashbih ikki narsani bir-birigao‘xshatishdir. masalan, «yuzing go‘zallikda gul kabidir» deyilganda yuz gulga o‘xshatilgan. tashbihning yuzaga kelishida to‘rt unsur ishtirok etishi mumkin: o‘xshamish – tasvirda fi kr qaratilgan narsa yoki tushuncha (yuz). o‘xshatilmish – tasvirda qiyoslanayotgan narsa yoki tushuncha (gul). asos – nimaga ko‘ra o‘xshatishning yuzaga chiqqanligi (go‘zallikda). vosita – o‘xshatilish …

3 / 13

sen nuri pok, xilqat alarg‘au sanga – tiyra xok, – 2 @ ona _t ili _v a_ ad ab iyo t_ n1 baytida ham shu holatni ko‘rish mumkin. asos va vositaning qo‘llanish yoki qo‘llanmasligidan qat’i nazar o‘xshamish bilan o‘xshatilmish ishtirok etgan o‘xshatish san’ati mutlaq tashbih (aniq o‘xshatish) deyiladi. ayrim o‘rinlarda o‘xshamish ham tushib, o‘xshatilmishning o‘zigina saqlanadi. «hilol», «sarv», «oy», «gul» so‘zlarining o‘zi o‘xshamishga ham ishora qiladi va bu kinoya tashbih (ishora o‘xshatish) deb ataladi. bo‘rini dag‘i galadin dur qil, suv beribon bog‘ni ma’mur qil, – baytida to‘rtta kinoya tashbih bor: bo‘ri – bo‘ridek talovchilar, gala – gala singari xalq, suv – suvdek (zarur) adolat, bog‘– bog‘ga o‘xshash mamlakat tashbihlarining ishoralaridir. tashbehning bir necha qismlari mavjud.bular o‘xshatilgan narsa (mushabbah) o‘xshagan narsa (mushabbahbihi), o‘xshatish sababi (vajhi shaboh) hamda o‘xshatish vositasi (holati tashbeh)dan iborat.o‘xshatishlarning fazilati shundaki, ular ko‘zda tutilgan har qanday fikrning aniqlashishida, shu obrazni to‘liq tasavvur etishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. o‘xshatishlarning …

4 / 13

so‘zlarning she’riyatdagi ma’naviy aloqadorligiga tayanadi. shoirning mantiqan bir-biriga bog‘liq va bir-birini taqozo etadigan so‘zlardan foydalanishi tanosib deyiladi. masalan, bir baytda «gul» so‘zi ishtirok etsa, u o‘z-o‘zidan «tikan», «guliston», «shabnam», «bulbul» kabi so‘zlarning bo‘lishini taqozo etadi. «bulbul» so‘zi gul, bog‘, chaman, navo so‘zlari bilan; «ka’ba» esa haj, farz, tangri, ziyorat so‘zlari bilan mazmuniy bog‘lanib, yaxlit tushuncha, tugal ifoda va jonli lavha yaratadi. anda bir shoh hokim-u voliy, mulki ma’mur-u himmati oliy. ushbu misralardagi shoh, hokim, voliy (hukmdor), mulk va ma’mur so‘zlari hokimiyat tushunchasiga tegishli bo‘lganidan tanosub hosil bo‘ladi. noz-u adov-u g’amzasi qasdim qilurlar damba-dam vah, muncha ofatmu bo’lur bir odamizod ustina yuqoridagi baytda shoir “qomat”, “zebo”, “oraz”, “gul”, “shamshod” kabi bir-biriga bog’liq so’zlarni keltirib tanosub san’ati bilan bezagan. olma yanoqing ko‘rgach, men bandi nechuk o‘lmay? bodom ko‘zi fitna, pista dahani nozuk. lutfiy bu o‘rinda yanoq, ko‘z, dahan kabi kishi tanasi qismlarini, shuningdek, olma, bodom, pista singari meva nomlarini bir baytga jamlagan. …

5 / 13

oy choh, tushgay ul choh aro o‘zi nogoh, – baytida keltirilgan mashhur maqol zolim jobir va unga o‘xshagan kimsalarning qilmishi hamda qismatiga to‘la mos tushgan va masnaviyning ta’sirchanligi oshishiga xizmat qilgan. ayoqingga tushar har lahza gisu, 3 @ ona _t ili _v a_ ad ab iyo t_ n1 masaldurkim:”charog’ tubi – qorong’u”. bayti bilan boshlanuvchi lutfiyning ushbu g’azali boshdan oyoq irsoli masal san’atiga tayanadi.irsoli masal san’ati o ‘zbek yozma adabiyotining eng qadimgi namunalarida ham uchraydi. xi asr shoiri yusuf xos hojibning «qutadg‘u bilig», xii asrda yashab, ijod qilgan ahmad yugnakiyning «hibat ul-haqoyiq» asarlarida bu ifoda va tasvir vositasining yuksak namunalariga duch kelamiz. xviii asrda yashab, ijod qilgan gulxaniyning «zarbulmasal» asari esa usluban boshdan oxir irsoli masal san’ati asosida bitilgan.ya’ni uning har bir sahifasida ko‘p- ko‘p maqol, matal va hikmatli so‘zlar ishlatiladi. 5. talmeh talmeh arabcha so‘z bo‘lib, ma’nosi “nazar solmoq” «chaqmoq chaqilishi», «bir nazar tashlash» demakdir. badiiy san’at sifatida u …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mumtoz adabiyot saboqlari"

muhammadrizo jabborov mumtoz adabiyot 1 @ ona _t ili _v a_ ad ab iyo t_ n1 adabiyot san’at turi sifatida insonga ta’sir ko‘rsatadi. bu ta’sir go‘zallik vositasida amalga oshadi. mazkur go‘zallik esa badiiy adabiyotda so‘z orqali namoyon bo‘ladi.biz badiiy adabiyot namunasi bilan tanishib o‘zimiz uchun shu paytgacha bilgan yoki his etgan narsalarimizdan boshqacharoq bir holatga, yangilikka duch kelamiz. u oldindan ma’lum bo‘lmagani uchun bizda ichki bir qiziqish, ajablanish, hayratni uyg‘otadi. bular badiiy asarlarning ijodkorlari bo‘lgan adib va shoirlarning mahorati tufayli sodir bo‘ladi. ularning bir qismi bevosita she’riy san’atlar bilan bog‘liq. quyida ularning ayrim namunalari bilan tanishamiz. 1.mubolag’a badiiy asarlarning ta’sir darajasini oshirish uchun unda tasvir etilgan odam, n...

This file contains 13 pages in PDF format (343.7 KB). To download "mumtoz adabiyot saboqlari", click the Telegram button on the left.

Tags: mumtoz adabiyot saboqlari PDF 13 pages Free download Telegram