o‘zbekistonda xalq cholg‘ulari orkestri ijrochilikning yangi shakli

DOC 70.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1522510022_70525.doc o‘zbekistonda xalq cholg‘ulari orkestri ijrochilikning yangi shakli reja: 1. o‘zbek xalq cholg‘ulari orkestrlarining paydo bo‘lish manbai 2. o‘zbekistonda jamoaviy ijrochilikning yangi shakli bo‘lgan o‘zbek xalq cholg‘ulari orkestrining shakllanishi 3. o‘zbek xalq cholg‘ulari orkestrining sharllanib borishi bilan birga ijro etiladigan asarlar o‘zbekistonda professional kompozitorlik ijodiyotining paydo bo‘lishi o‘zbek xalq cholg‘ularida avval mavjud bo‘lmagan yangi, ya’ni an’anaviy ijrochilikdan farqli o‘laroq, nota yozuvi orqali ijro etish yo‘nalishining paydo bo‘lishiga turtki bo‘ldi. bu o‘z navbatida respublikamizda musiqa amaliyotida qo‘llanilayotgan cholg‘ularni zamonaviy ijrochilik talab darajasiga moslashtirish, ya’ni modernizatsiyalashtirish va ularning asosida orkestr tarkibini tashkil etuvchi cholg‘ular oilalarining yaratilish jarayoni natijasida vujudga keldi. 1943 yili ilmiy-tadqiqot eksperimental laboratoriyasining tashkil etilishi o‘zbek xalq cholg‘ularida ijrochilik imkoniyatlarini kengaytirish borasida asosiy vazifalardan biri bo‘lmish – butun dunyoda qabul qilingan umummaqbul nota tizimi orqali kompozitorlik ijodiyotini ijro etish uchun – o‘zbek xalq cholg‘ulari amaliyotiga 12 bosqichli teng temperatsiyalashtirilgan tovushqatorni joriy etdi. bu ushbu yo‘nalishdagi eng asosiy imkoniyatlardan biri bo‘ldi …

aydi. jamoa bo‘lib ijro etishning yangi shakli bo‘lgan - xalq cholg‘ulari orkestri, nafaqat o‘zbekistonda, balki markaziy osiyo va kavkaz orti respublikalari musiqa madaniyati rivojining o‘ziga xos chuqur badiiy-tarixiy ildizga ega bo‘lgan ma’lum davri bo‘ldi. o‘tgan asrning 30-yillarida qozog‘iston, tojikiston, turkmaniston, keyinchalik qirg‘iziston va qoraqalpog‘istonda professional xalq cholg‘ulari orkestrlari tashkil etildi. xx asr boshlarida o‘zbekiston musiqa ijodiyotining ko‘p ovozli ijrochilikka faol kirib borishi, yangi shakllarning rivojlanishiga hamda sharq va g‘arb o‘rtasidagi yangi o‘zaro munosabatlarning paydo bo‘lishiga turtki bo‘ldi. bularning barchasi o‘z navbatida kutilmagan ezgu natijalarning yuzaga kelishiga, shu jumladan o‘zbek xalq cholg‘ulari orkestrlarining shakllanishiga olib keldi. ko‘p sonli orkestrlar, shu jumladan o‘zbek xalq cholg‘ulari orkestrlari ham yangi ommaviy musiqa san’ati shaklini o‘zida namoyon etdi. xx asrning 20-yillaridagi o‘zbek musiqa madaniyati misli ko‘rilmagan darajada rang-barangligi bilan ajralib turardi. ushbu jarayonda yangi davr musiqasini to‘xtovsiz targ‘ib etuvchi fidoiylarning o‘rni beqiyos edi. ularning tashabbusi bilan madaniyatning ayrim unsurlarining o‘ta harakatchan va o‘zgaruvchanligi namoyon bo‘ldi. …

aziy osiyoda yagona bo‘lgan birinchi musiqa oliy o‘quv yurti, ya’ni toshkent konservatoriyasi ochiladi. musiqa san’ati yutuqlarini keng targ‘ib etish maqsadida, 1936-yilda o‘zbek davlat filarmoniyasi tashkil etilib, uning qoshida o‘sha paytlarda “sexlar” (orkestr, xor, balet) deb nomlanuvchi turli ijodiy jamoalar tuziladi. o‘zbekistonda 30-yillarning oxirida katta cholg‘u jamoalarining ikki yo‘nalishi aniqlandi. birinchisi etnografik orkestr bo‘lib unga t.jalilov rahbar etib tayinlandi. ikkinchisi “notali”, ya’ni nota orqali ijro etadigan xalq cholg‘ulari orkestri edi. ushbu jamoada n.mironov boshlagan ish a.petrosyans tomonidan davom ettirildi. shu tariqa jamoalar o‘z ijodiy faoliyatini boshladilar. shundan keyingina ko‘p ovozli yozma uslubga tayangan o‘zbek xalq cholg‘ulari orkestrini tuzish fikri ilgari surilgan edi. shu tariqa jamoaviy ijrochilikning bir ovozlilik (unison) uslubidan ko‘p ovozlilikka o‘tish harakatlari boshlab yuboriladi. bu o‘rinda eng avvalo yangi turda shakillantirilayotgan orkestr jamoasi maqsadlariga mos bo‘lgan cholg‘ularga ehtiyoj sezila boshlaydi. aniqroq aytganda, turli ovoz balandligiga ega torli-mizrobli, torli-chertma va torli-kamonli cholg‘ular oilasini yaratish zarurati yuzaga kelgan edi. xullas, shu …

tarkibida ikkita teng guruhlar, ya’ni torli-kamonli va torlimizrobli cholg‘ular oilasiga mansub garuhlar bo‘lishi taqozo etiladi. ular sozlarning diapazon kengligini va mutanosibligini ta’minlashi lozim. aks holda ko‘p ovozlilik sifatiga erishish mushkuldir. bu borada eng avvalo cholg‘ularni modernizatsiyalashtirish lozim edi. ushbu muammo nafaqat ustalarni, balki xonanda va sozandalarni ham ijodiy yondashishlariga undadi. bunga xalq cholg‘ularida yangi an’ana, ya’ni qabul qilingan nota yozuvi asosida ijro etishni o‘rgatish tizimining joriy etilishi hamda 30-yillarda shakllangan orkestr ijrochiligi sabab bo‘ldi. shu tufayli davr talabi va hayot taqozosi bilan 1920-yillarning oxiri va 1930-yillarning boshlarida sh.shoumarov, m.xarratov, r.isaboyev va u.zufarovlar cholg‘ularni modernizatsiyalashtirish yo‘lida ilk tajribalar o‘tkazgan edilar. ular asosan cholg‘u diapazonini kengaytirish uchun dutor va tanbur dastalariga qo‘shimcha xas-pardalar o‘rnatib, ovozni kuchaytirish va yo‘g‘on ovozga ega bo‘lish uchun cholg‘ularning kosasi va dastasini kattalashtiradilar. m.xarratov esa changing nisbatan to‘liqroq va kengroq tovushqatorga ega bo‘lgan namunasini yasaydi. 1934-yilda toshkentdagi san’atshunoslik ilmiy-tadqiqot instituti qoshida tajriba ustaxonasi ochiladi va qisqa vaqt ichida …

unga qaramay usta usmon zufarovning erkaklar uchun mo‘ljallab yasagan № 21-sonli an’anaviy dutori hozirgi kunda ham zamonaviy ijrochilik amaliyoti talablariga to‘liq javob berib, sozgar ustalar uchun etalon-namuna sifatida xizmat qilmoqda. keyinchlik cholg‘ularning o‘n ikki bosqichdan iborat xromatik tovushqatorli (teng temperatsiyalashtirilgan) turlarini va ularning oilasini yaratish masalasi tug‘iladi. chunki o‘zbek xalq kuy va qo‘shiqlarini ijro etish uchun mo‘ljallangan milliy cholg‘ularda professional kompozitorlar yaratgan asarlarni ijro etish imkoni mavjud emas edi. aniqroq aytganda, o‘zbek xalq cholg‘ularidan ko‘p ovozli orkestr tuzish va turli millatga mansub bo‘lgan asarlarni ijro etish uchun bu cholg‘ularda temperatsiyalashgan jihatlar yetishmas edi. shu tufayli bir xil o‘lchov va bir xil tovushqatorga ega bo‘lgan cholg‘ular va ularning oilasini yaratish masalasi davr talabiga aylangan edi. bu masalani 1930-yillarning o‘rtalaridan boshlab o‘zbekistonda xizmat ko‘ksatgan san’at arbobi, professor, cholg‘ushunos olim a.petrosyans rahbarligi ostida usta-konstruktorlar s.didenko, v.romanchenko va a.kevxoyanslar amalga oshira boshlaydilar. ular har bir cholg‘uning chizmalarini yaratadilar va shu chizmalar asosida cholg‘ular yasashni …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbekistonda xalq cholg‘ulari orkestri ijrochilikning yangi shakli"

1522510022_70525.doc o‘zbekistonda xalq cholg‘ulari orkestri ijrochilikning yangi shakli reja: 1. o‘zbek xalq cholg‘ulari orkestrlarining paydo bo‘lish manbai 2. o‘zbekistonda jamoaviy ijrochilikning yangi shakli bo‘lgan o‘zbek xalq cholg‘ulari orkestrining shakllanishi 3. o‘zbek xalq cholg‘ulari orkestrining sharllanib borishi bilan birga ijro etiladigan asarlar o‘zbekistonda professional kompozitorlik ijodiyotining paydo bo‘lishi o‘zbek xalq cholg‘ularida avval mavjud bo‘lmagan yangi, ya’ni an’anaviy ijrochilikdan farqli o‘laroq, nota yozuvi orqali ijro etish yo‘nalishining paydo bo‘lishiga turtki bo‘ldi. bu o‘z navbatida respublikamizda musiqa amaliyotida qo‘llanilayotgan cholg‘ularni zamonaviy ijrochilik talab darajasiga moslashtirish, ya’ni modernizatsiyalashtirish va ularning asosida...

DOC format, 70.0 KB. To download "o‘zbekistonda xalq cholg‘ulari orkestri ijrochilikning yangi shakli", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbekistonda xalq cholg‘ulari … DOC Free download Telegram