o‘zbek xalq cholg‘ularini modernizatsiyalashtirishning g‘oyaviy asoslari

DOC 914.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1522510172_70527.doc o‘zbek xalq cholg‘ularini modernizatsiyalashtirishning g‘oyaviy asoslari reja: 1. o‘zbek xalq cholg‘ularini zamonaviy ijrochilik talab darajasiga moslashtirishning ilk qadamlari 2. 1920-yillarning oxirida gorpromsoyuz tomonidan musiqa cholg‘ulari yasaydigan artel ochiladi. 3. 1934-yili san’atshunoslik ilmiy tadqiqot instituti qoshida maxsus cholg‘ularni takomillashtiradigan tajriba laboratoriyasi ochilgan o‘zbek xalq cholg‘ularini zamonaviy ijrochilik talab darajasiga moslashtirishning ilk qadamlari (tajribalari) o‘tgan asrning 20-yillari va 30yillarining boshlariga to‘g‘ri keladi. ushbu g‘oya birinchi bo‘lib toshkentlik mashhur hofiz shorahim shoumarov, xorazmlik ustoz sozanda matyusuf xarratov, toshkentlik mashhur sozgar usta usmon zufarovlar tomonidan amalga oshirildi. ularning o‘z oldiga qo‘ygan asosiy maqsadlari - musiqiy cholg‘ularning ovoz jarangdorligini oshirish hamda xas pardalar yordamida cholg‘u diapozonini (eng past tovushdan eng yuqori tovushgacha bo‘lgan oraliq) kengaytirishdan iborat edi. hammamizga ma’lumki, milliy musiqiy cholg‘ularimiz azal-azaldan faqatgina xona sharoitida ijro etishga mo‘ljallangan bo‘lib, ularning tembr xususiyati ham aynan shunga mos edi. asta-sekin cholg‘ularda keng davralar va katta sahnalarda ijro etishga to‘g‘ri keladi. mavjud cholg‘ular esa davr talabiga …

ligini namoyish qildi. u murabbiy sifatida shogirdlaridagi mustaqil ijobiy shorahim shoumarov yo‘lga intilishni qadrladi va har tomonlama rag‘batlantirdi. uning shogirdlari orasida yu.rajabiy (nay), i.ikromov (g‘ijjak), p.rahimov, f.sodiqov (chang), m.abdullaev (tanbur), z.sodiqov (dutor), a.maqsudov (nay)lar bor edi. sh.shoumarov uzoq vaqt mobaynida mashhur xalq sozandalari - r.rajabiy, i.ikromov bilan o‘zbekiston radiosi qoshidagi xalq cholg‘ulari ansamblida ishladi. ansamblda ishlagan davrda u g‘ijjak, dutor, tanbur kabi cholg‘ularning tovush va tebranish sifatlarini yaxshilashga doir qizg‘in izlanishlarni boshlab yubordi. cholg‘ularni davr talabiga moslashtirishda ko‘pgina ijodiy taklif va tashabbuslar ko‘rsatdi. laboratoriyada o‘zbek xalq cholg‘ularini modernizatsiyalashtirish jarayonida u aynan g‘ijjaklarning kosasini har xil xom ashyodan, ya’ni kokos yong‘og‘idan, qovoqdan, misdan va yog‘ochdan turli shakllarda yasadi. jonli ijro orqali ularning ovoz tarovatlari tinglab ko‘rildi hamda bir-biriga qiyoslanishi natijasida kosasi yog‘ochdan yasalgan cholg‘u maqsadga muvofiq, deb topildi. kosasi kokos yong‘og‘idan qovoqdan metalldan yasalgan g‘ijjaklar so‘ngra yog‘ochdan yasalgan g‘ijjak kosasining shakli bo‘yicha izlanishlar olib borildi. natijada sh.shoumarov tomonidan bir qator turli …

cha mushkul edi. u changni takomillashtirish, ya’ni davr talabiga moslashtirish ustida o‘ylay boshlaydi. izlanishlar natijasida changning yuqori registrini qo‘shimcha torlar bilan boyitish hisobiga kengaytiradi. cholg‘udagi bunday o‘zgarishlar musiqa jamoatchiligi tomonidan maqullanadi. 1935-yili matyusuf xarratov o‘zbekiston matyusuf xarratov radiokomiteti qoshidagi ansamblga ishga kiradi. chang sozi uning eng sevimli musiqa cholg‘ularidan biri edi. lekin, bu cholg‘u diapazonining kichikligi va diatonik tuzilishi unda turli xalqlarning asarlarini ijro etishga imkon bermas edi. aytib o‘tish joizki, oldingi changlar diatonik tovushqatorda va ixcham shaklda ishlangan edi. cholg‘uning noqulaylik tomonlaridan yana biri – har bir yangi asarni ijro etishdan oldin uni qaytadan (nayga qarab) sozlash kerak edi. m.xarratovning yaxshi xislatlaridan biri shu ediki, u doim yangi narsalarni o‘rganish, malakasini oshirish ustida ishlardi. mashhur sozanda bo‘lishiga qaramay, u 1936-yili toshkent davlat konservatoriyasiga kompozitsiya sinfi bo‘yicha tayyorlov bo‘limiga o‘qishga kiradi. natijada serqirra ijodkor nafaqat mohir sozanda va sozgar usta, balki chiroyli kuylarni bastalash mahoratiga ham ega bo‘ladi. 1982-yili o‘zbekiston …

barakali xizmatlari va yosh sozandalarni tarbiyalashdek mashaqqatli va shu bilan birga sharafli mehnatlari uchun “o‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan san’at arbobi” faxriy unvoni bilan taqdirlanadi. o‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan san’at arbobi, mohir sozanda va sozgar, jonkuyar ustoz usta ro‘zi- matxon isaboev (1885-1964) namangan shahrida dunyoga keladi. u yoshligidanoq musiqaga mehr qo‘yib, dutor a.petrosyans, r.isaboev va n.ryuxin ish ustida chalishni juda erta o‘rganib oladi. tog‘asi uni shogirdlikka va o‘z tarbiyasiga oladi. bir kuni tog‘asi yosh ro‘zimatni dutor chalayotganini ko‘rib, qizib turgan otashkurakni elkasiga bosib, “kimsan falon kishini jiyani mashshoq bo‘libdi desa, qanday bosh ko‘tarib yuraman”, deya koyib beradi. tog‘asining qarshiligi r.isaboevni san’atni tashlashga emas, balki mohir sozanda bo‘lishiga turtki bo‘ladi. boshqa sozandalar kabi u ham bir necha cholg‘ularni (dutor, tanbur, chang) chalishni o‘rganadi. ro‘zimat aka nafaqat soz chalishni, balki barcha milliy cholg‘ularni maromiga etkazib yasashga erishadi. 1902-yillarda qashqardan kelgan sozanda ramazonoxunning choyxonalarda chang chalishidan ilhomlanib, uning bu cholg‘uga qiziqishi o‘yg‘onadi. o‘sha paytda bu cholg‘u …

lgan ustozdir. uning shogirdlari ustozlari haqida shunday deyishadi: “usta ro‘zimat aka shogirdlariga juda mehribon edilar, ularning nihoyatda quvvai hofizasi kuchli edi, yangi kuyni bir marta eshitdilarmi, eslaridan chiqarmasdi. shashmaqomni qaeridan so‘rasangiz o‘sha joydan darrov xirgoyi qilib berardilar. u kishi jonli nota edi”30. usta ro‘zimat isaboev butun umri davomida o‘zbek musiqa madaniyatining taraqqiyotiga, qolaversa sozgarlik san’atining ravnaqiga o‘z hissasini qo‘shgan betakror insondir. o‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan san’at arbobi, mohir sozgar usta usmon zufarov (1894-1981) 1943-yildan 1949-yilga qadar sohaviy ilmiy - tadqiqot eksperimental laboratoriyasida faoliyat olib borgan. ushbu davr mobaynida bir qator o‘zbek xalq cholg‘ularini zamonaviy ijrochilik talab darajasiga moslashtirishga muvaffaq bo‘ldi. asosiy maqsad - cholg‘ularning ovoz tarovatini kuchaytirish va xas pardalar yordamida diapazonini kengaytirishdan usta usmon zufarov iborat edi. natijada turli shakldagi rubob lar, kosasi ikki va uch qavatdan iborat bo‘lgan dutorlar yaratildi. shuningdek, g‘ijjak va chang cholg‘ulari ustida ham izlanishlar olib borildi. tajribaviy ruboblar tajribaviy dutorlar usta usmon zufarov cholg‘ularning ovozini …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek xalq cholg‘ularini modernizatsiyalashtirishning g‘oyaviy asoslari"

1522510172_70527.doc o‘zbek xalq cholg‘ularini modernizatsiyalashtirishning g‘oyaviy asoslari reja: 1. o‘zbek xalq cholg‘ularini zamonaviy ijrochilik talab darajasiga moslashtirishning ilk qadamlari 2. 1920-yillarning oxirida gorpromsoyuz tomonidan musiqa cholg‘ulari yasaydigan artel ochiladi. 3. 1934-yili san’atshunoslik ilmiy tadqiqot instituti qoshida maxsus cholg‘ularni takomillashtiradigan tajriba laboratoriyasi ochilgan o‘zbek xalq cholg‘ularini zamonaviy ijrochilik talab darajasiga moslashtirishning ilk qadamlari (tajribalari) o‘tgan asrning 20-yillari va 30yillarining boshlariga to‘g‘ri keladi. ushbu g‘oya birinchi bo‘lib toshkentlik mashhur hofiz shorahim shoumarov, xorazmlik ustoz sozanda matyusuf xarratov, toshkentlik mashhur sozgar usta usmon zufarovlar tomonidan amalga oshiril...

DOC format, 914.0 KB. To download "o‘zbek xalq cholg‘ularini modernizatsiyalashtirishning g‘oyaviy asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek xalq cholg‘ularini moder… DOC Free download Telegram