o‘zbek xalq o‘yinlari taqdimoti

DOCX 20 pages 39.3 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 39.3 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

o’zbek xalq o’yinlari reja: 1. o’zbek xalq o’yinlari 2. bolalar uchun hayot maktabi 3. xalq 0 ‘yinlari « 0 ‘yin» va «raqs» tushunchalarini farqlamay qoilash odat tusiga kirgan, go‘yoki ular bir hodisaday, ular orasida hech qanaqa tafovut yo‘qday. aslida-chi? aslida ular bir-biriga mohiyatan o‘xshamaydigan hodisalar bo‘iib, har biri o‘z tabiatiga ega, o‘ziga xos qonuniyatlar asosida yashaydi, rivojlanadi. rost, har ikkalasi ham harakat zamirida qurilgan, qolaversa, raqs, qisman esada, o‘yindan o‘sib chiqqan. shu vajdanmikin, «o‘yin» nisbatan keng ma’noli tushunchaga aylangan, raqs hodisasini anglatadigan ma’noda ham qoilanaverilgan. buni xalqona o‘yinlar misolida ravshanroq ko‘rish mumkin. aytaylik, «chittigul» harakatni so‘z boshqarishi asosida qurilgan qizaloqlar o‘yini. qizaloqlar uni erta bahorda (endigina nish otib ko'kara boshlagan gul-u sabzalarni ko‘rib quvonch va hayajondan entikib) «chittigul» — aslida ular chuchuk tilida chiqqan, hayajonga limmo-lim «chiqdi gul!» iborasi ekanligini inobatga oling, qo'l ushlashib davra hosil qilgan holda aylana turíb, o‘zaro jo‘rovozlikda qo‘shiqni kuylashadi. bunda aylanish harakati qo'shiq uchun ritmik …

2 / 20

ar). raqs esa nazokatga yo'g'rilgan jozibali harakatlar majmui bomib, har kim ham ijro qilavermaydigan san’at darajasidagi hodisadir. shu mantiqning o'ziyoq «chittigul» raqsga xos ibtidoiy harakatlarga ega esa-da, hali tom ma’nodagi raqs darajasiga o'sib chiqolmaganini ayonlashtiradi. unda harakatning hammaboplik xususiyati ustuvor ekan, shuning o'ziyoq ommaboplik fazilati ustuvor bo‘lgan o'yinga mansublik alomatini kuchaytiradi. qolaversa, «chittigul» shunchaki qo'shiq ham emas. undagi qo'shiq — o'yinning ajralmas uzvi, xolos. shu qo'shiq bo‘lmasa undagi harakat ham yuzaga kelmaydi. bu shunday qo‘shiqki, butun o'yin davomida harakatni ta’minlabgina qolmay, balki ravishini boshqarib turadi, shu asosda kompozitsion yaxlitlikni yuzaga keltiradi, shu bois «chittigul» harakatni so‘z boshqaradigan behad ommaviy o'yin turi. uning o'yinligini tasdiqlovchi yana bir muhim alomati — o’yin ham, tomoshabin ham ijrochilarning o'zlari ekanligidaki, raqsda bunday uyg‘unlik yo‘q. raqsda bir-biriga ma’naviy emotsionallik rishtalari bilan bog'langan raqqos yoki raqqosa olami va undan zavq-u surur olishga chog'langan tomoshabinlar olami bor. ular alohida-alohida olamlar-ku, lekin purma’no harakatlami kuzatuvchi nigohlar vositasida o‘zaro …

3 / 20

shadi va birlashmoq manfaatdorligini his qiladi, hatto o'ynab judo bo‘ladi, yolg‘izlanadi va yakkalik iztirobini tortadi. o'yinda harakat hayot ma’nolarini ifoda etuvchi ma’no kasb etsa-da, asosan, taqlidiy mohiyatga ega. chunki bolalar kattalarga taqlid qila turib o‘ynaydilar, taqlid ular uchun olamni va odamni o‘zlashtirish vositasiga aylanadi. «xalq ommasi bag'rida kechayotgan bolalar turmushining alohida nuqtalari bor, — deb yozgan edi rus folklorshunosi g.vinogradov. — bolalar o‘zlarini ayrim ajratilgan alohida olam sifatida anglashadi va yashashadi. kattalar ishtirokisiz ham o‘yin o‘ynay bilishadi, o‘ynab turib o'rganadi, bevosita kattalardan emas, o‘z akasidan ular me- rosini o'zlashtiradi, raqsni o'rganadi — yana o'sha kattalardan emas, ko'pincha ulardan olamshumul sir tutgan holda shu tariqa atrofhi o'ragan muhitni anglash har gal ham kattalar ta’siri va rahbarligida kechavermaydi»1. shunga qaramay, bolalar faoliyatida taqlidchilikning yetakchi tamoyilligi rad etib bo'lmas haqiqatdir. har bir taqlidiy harakat ulaming o'yinlarida turmushning qay bir qirrasini aks ettiruvchi ma’no kasb eta boradi. aytaylik, uzun xivichni toychoq qilib minib oigan …

4 / 20

uv tashiganida, loydan uycha qurgan ida, tuproqdan xirmon uyganida bolakay shunchaki o'ynamaydi, kattalarga taqlid qila turib mehnat qilgan bo'ladi. bu shunchaki taqlidiy mehnat emas, balki unga xos jarayonlami o'zlashtirish, mehnatning mohiyatini idrok etishdan iborat hayot sabog'idir. u hayotni o'ynab turib o'zlashtiradi, o'ynab turib ijodiy salohiyatini shakllantiradi va toblaydi, o'ynab turib bunyodkorlikni o'rganadi va kelajakning bunyodkori bo'lib yetishadi. binobarin, o'yin — bolalar uchun hayotni o'rganish va o'zlashtirish alifbosi, donolar iborasi bilan aytganda, «har qanday bilimning alifbosi, ular fan va bilimdonlikning birinchi darajali buyuk pillapoyalari» hisoblanadi. bolalar o'ynab turib yashashadi, bu shunday hayotki, bolalaming ham vujudini chiniqtiradi, ham ongini shakllantiradi va o'stiradi. olamni anglash va o'zlashtirish mashqlaridan tarkib topgan bunday hayot - bolalar uchun jiddiy mashg'ulot ham. o'yinlaming xalq tarixiy qismati, olis o'tmishga xos turmush tarzi, urf-odatlari zuhur topgan. bola o'yin jarayonida ajdodlarining ana shu tarixidan voqif bo'ladi, bunday voqiflik zamirida esa vatanni anglash, unga mehr bilan qarash hissi uyg'onadi, o'zligini anglashga …

5 / 20

bajariladi. chunonchi, buxorolik qizaloqlar yashirinish jarayonida jo‘rovoz tarzida o‘zo'zlariga shunday murojaat qilishadi: opa-opa anjil, darvoza zanjil. darvozani ochinglar, cho ‘iga qarab qochinglar. cho 'iningyo ‘¡i keng ekan, bizni (meni) tutib olinglar!.. qo‘shiqning «yashinmachoq» o‘yinining har ikkala turida ijro etilishi uning mazmunidan anglashilib turibdi: birinchi turida bolalar ikki qarama-qarshi teng guruhga — toparmonlarga va yashirinuvchilarga boiinsalar, ikkinchi turida bunday guruhlarga bominmaydilar. unda birgina navbatda turuvchi toparmon bo‘lib, qolgan barcha bolalar yashirinadilar. 0 ‘yinning mana shu turi nisbatan kengroq tarqalgan; unda yashirinish niyatida aytiladigan tarqalish qo'shigm ham bomakcha: agar hushyor bo ‘isangiz, yig ‘lamasdan kulsangiz, tarqalishib ketdik biz, izlab-izlab toping siz. yashirinib bomishgach, toparmonga shu xususda ogohlantiruvchi ishora beriladi. ko‘p hollarda «puq» yoki «pub» deyilgan ishora berilsa, ayrim hollarda qo'shiq shunday ishora vazifasini o'taydi: oq sovun, ko 'k sovun, o ‘rtasi atirsovun. pub-pub, pishdi, pub-pub, pishdi... yoki : ana man, ana man, echki boqib kelaman. shu yerdan tulki o ‘tdimi? dumi loyga …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek xalq o‘yinlari taqdimoti"

o’zbek xalq o’yinlari reja: 1. o’zbek xalq o’yinlari 2. bolalar uchun hayot maktabi 3. xalq 0 ‘yinlari « 0 ‘yin» va «raqs» tushunchalarini farqlamay qoilash odat tusiga kirgan, go‘yoki ular bir hodisaday, ular orasida hech qanaqa tafovut yo‘qday. aslida-chi? aslida ular bir-biriga mohiyatan o‘xshamaydigan hodisalar bo‘iib, har biri o‘z tabiatiga ega, o‘ziga xos qonuniyatlar asosida yashaydi, rivojlanadi. rost, har ikkalasi ham harakat zamirida qurilgan, qolaversa, raqs, qisman esada, o‘yindan o‘sib chiqqan. shu vajdanmikin, «o‘yin» nisbatan keng ma’noli tushunchaga aylangan, raqs hodisasini anglatadigan ma’noda ham qoilanaverilgan. buni xalqona o‘yinlar misolida ravshanroq ko‘rish mumkin. aytaylik, «chittigul» harakatni so‘z boshqarishi asosida qurilgan qizaloqlar o‘yini. qizaloqlar uni er...

This file contains 20 pages in DOCX format (39.3 KB). To download "o‘zbek xalq o‘yinlari taqdimoti", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek xalq o‘yinlari taqdimoti DOCX 20 pages Free download Telegram