ilk o‘rta asrlardan to xix asr o‘rtalariga qadar musiqa amaliyotida qo‘llangan cholg‘ular tasnifi

DOC 883,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1522509922_70523.doc ilk o‘rta asrlardan to xix asr o‘rtalariga qadar musiqa amaliyotida qo‘llangan cholg‘ular tasnifi reja: 1. musiqiy cholg‘ular juda qadimiy rivojlanish tarixiga ega. 2. musiqiy cholg‘ularning eramizgacha mavjud bo‘lganligini tasdiqlovchi zamonaviy arxeologik topilmalar 3. arfada yigirmaga (20) yaqin juftlangan holda joylashtiril- gan torlar bo‘lgan musiqiy cholg‘ular juda qadimiy rivojlanish tarixiga ega. arxeologik qazilmalar, qoyatoshlardagi va devoriy tasvirlar, tarixiy va ilmiy hujjatlar, adabiy manbalar, miniatyura asarlaridan musiqiy cholg‘ular uzoq o‘tmishda mavjud bo‘lgani va turli xalqlar o‘rtasida muloqot vositasi bo‘lganligini isbotlaydi. o‘zbek xalq cholg‘ulari haqidagi bebaho ma’lumotlar a.eyxgorn, v.bertels, a.boldirev, b.riftin, a.semyonov, r.sadokov, t.vizgo, o.malkeevalarning tadqiqotlarida o‘z aksini topgan. so‘nggi yillarda musiqiy cholg‘ularni o‘rganishga bo‘lgan qiziqish nafaqat bizning respublikamiz, balki chet davlatlarda ham sezilarli darajada ortdi. ushbu yo‘nalish bugungi kunda zamonaviy san’atshunoslik ilmi oldida turgan dolzarb muammolardan biri hisoblanadi. musiqiy cholg‘ular ma’naviy madaniyat bilan uzviy bog‘liq bo‘lib, jamiyat rivojining ma’lum bosqichida shakllangan estetik didni ham aniqlaydi. shuningdek, musiqiy cholg‘ular va ularning madaniy …

l imperiyasi vayronalarida temurning buyuk saltanati yuzaga keladi va samarqand uning markazi bo‘lgan. shuning uchun musiqiy cholg‘ularning yaratilishi va rivojlanishini faqatgina bir xalqning mahsuli deb hisoblash noto‘g‘ri. ular ko‘p asrlik rivojlanish natijasida, o‘zaro ta’sir va o‘zaro aloqalar orqali vujudga kelgan. musiqiy cholg‘ularning eramizgacha mavjud bo‘lganligini tasdiqlovchi zamonaviy arxeologik topilmalar katta qiziqish uyg‘otadi. jumladan, yaqinda samarqand viloyatining qishloqlaridan birida, ayol qabridan oltin va bronza taqinchoqlar orasida suyakdan ishlangan nay topilgan hamda uning bronza davriga mansubligi aniqlangan. shuni ham aytish kerakki, o‘zgacha ko‘rinishga ega bo‘lgan buben cholg‘usi ham o‘rta osiyoda qadimda istiqomat qilgan aholiga ma’lum bo‘lgan. afrosiyobning terrakota haykalchalariga qarab, lyutnya (ud) so‘g‘diylarning sevimli cholg‘usi bo‘lganligini aniqlash mumkin. cholg‘uning katta va kichik hajmdagi, yumaloq va uzunchoq shakldagi, ammo asosiy jihatlari o‘xshash bo‘lgan turlarini uchratamiz (2-3 rasmlar) . ushbu tasvirlarda biz lyutnyaning torli-tirnama, kosaxonasi katta va dastasi kalta, bosh qismi orqaga qayrilgan turlarini ko‘rishimiz mumkin. bu cholg‘u “kalta lyutnya” yoki ud nomi bilan …

arida ham uchraydi. ma’lumotlarga qaraganda, lyutnya gretsiyada mashhur cholg‘u bo‘lmagan. qadimgi misrda esa ko‘pgina madaniy yodgorliklarning tasdiqlashicha “uzun lyutnya” nomli cholg‘uning boshqa turi mavjud bo‘lgan, u ham bo‘lsa qadimgi misr musiqa tadqiqotchilarining taxminiga ko‘ra misrga osiyodan keltirilgan ekan. ud xitoy pipasi italiya mandolinasi pipa atamasini l.pikken quyidagicha “pi” qo‘lning oldinga, “pa” esa orqaga harakati deb izohlaydi. l.pikken: - kalta lyutnya (oval shakldagi korpusli) xitoyda v asrning boshlarida paydo bo‘lganligini va uning kelib chiqish tarixini esa markaziy osiyo, balkim parfiya davlatlari bilan bog‘lash lozimligini ta’kidlaydi. l.pikkenning fikri alohida e’tiborga loyiqdir. tarixdan barchamizga ma’lumki, eramizning birinchi asrlarida sharqiy turkistonda so‘g‘diylar davlati yuzaga keladi. shubhasiz so‘g‘d ko‘chmanchilari o‘zlari bilan musiqa cholg‘ularini, jumladan lyutnyani olib kelgan bo‘lishlari mumkin. shu tariqa lyutnya osongina sharqiy turkistondan xitoyga kirib kelgan. har xil turdagi lyutnyaning tasvirini shimoliy hindistonda ham ko‘rishimiz mumkin. ularning biri afrosiyob terrakota lyutnyalarini eslatadi. v.baxmanning fikricha, kamon yordamida ijro etiladigan cholg‘ular dastavval o‘rta osiyoda paydo …

ipak yo‘li bo‘ylab sharqga sayohat qilgan holda, so‘g‘d lyutnyasidan xitoy pipasi va yapon bivasi shakllangan. shundan kelib chiqib aytish mumkinki, qadimda lyutnya ijrochiligining asosiy markazi o‘rta osiyoning janubiy hududlari - so‘g‘diyona, marg‘iyona va shimoliy baqtriyalar bo‘lgan. “bizda kalta lyutnyaning qachon va qaerda paydo bo‘lganligi haqida aniq ma’lumot yo‘q, - deb yozadi t.vizgo, lekin u arab istilosi davrigacha so‘g‘d va eron xalqlari jamiyati hayotidagi eng ommabop cholg‘u hisoblanganligini bilamiz. vii-viii asrlarda butun islom dunyosi so‘g‘d-eron lyutnyasini o‘zlariga moslashtirib, arabcha “al-ud” nomini berishadi. arablar orqali ispaniyaga etib kelgan lyutnya keyingi asrlarda butun evropani hayratga soladi” . hech qanday o‘zga- rishlarsiz, so‘g‘d-eron lyutnyasi evropa musiqa amaliyotiga osongina kirib keladi. so‘g‘dlarning eng ommalashgan yana bir cholg‘usi arfa bo‘lgan. afrosiyob terrakotalari orasida arfa ijrochilari tez-tez uchrab turadi. v.meshkeris ularni eramizgacha bo‘lgan ii asr va eramizning i asriga bog‘laydi. haykalchaga qarab cholg‘uning turini aniqlash mushkul, ammo diqqat bilan nazar solinsa cholg‘u rezonatori oldinga egilgan, o‘rta qismi …

zun silindr shaklidagi torlar taqiladigan grif bilan yakunlangan. rezona- torda joylashtirilgan buzoqning oltin boshi va ko‘z o‘rnidagi qimmatbaho toshlar cholg‘uning old qismini bezab turibdi. bu cholg‘uning paydo bo‘lishi yoysimon arfaning ko‘p asrlik evolyutsiyasi natijasidir. tarixiy ma’lumotlardan ma’lumki, osiyo xududida eramizning yoysimon arfasining markazi hindiston bo‘lgan. eramizning birinchi asrlarida osiyoning boshqa davlatlariga ham kirib borgan. arfa eng avvalo xitoyda va sharqiy turkistonda tan olinib, keyinchalik afg‘onistonda ham tarqaladi. parfiya, eron, so‘g‘d, xorazm va baqtriya madaniy yodgorliklarida biz arfaning yoysimon shaklini emas, balki ijro uchun qulay bo‘lgan, ancha vaqt ijro amaliyotida qo‘llanilib, keyinchalik mukammallashtirilgan burchakli arfani uchratishimiz mumkin. burchakli arfa yoysimon arfaga nisbatan kechroq paydo bo‘lgan, ammo bu ular bir-birining o‘rnini bosgan degan gap emas. cholg‘ularning ikkisi ham ijrochilik amaliyotida ko‘p asrlar davomida mavjud bo‘lgan. burchakli arfa misrga osiyodan keltirilganligi sababli uni “osiyo” arfasi deb nomlashgan. mesopatamiya madaniy yodgorliklarida arfaning bu turi saroy marosimlarida boshqa cholg‘ular bilan birgalikda ansambl tarkibida qo‘llanilgan. bu …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ilk o‘rta asrlardan to xix asr o‘rtalariga qadar musiqa amaliyotida qo‘llangan cholg‘ular tasnifi"

1522509922_70523.doc ilk o‘rta asrlardan to xix asr o‘rtalariga qadar musiqa amaliyotida qo‘llangan cholg‘ular tasnifi reja: 1. musiqiy cholg‘ular juda qadimiy rivojlanish tarixiga ega. 2. musiqiy cholg‘ularning eramizgacha mavjud bo‘lganligini tasdiqlovchi zamonaviy arxeologik topilmalar 3. arfada yigirmaga (20) yaqin juftlangan holda joylashtiril- gan torlar bo‘lgan musiqiy cholg‘ular juda qadimiy rivojlanish tarixiga ega. arxeologik qazilmalar, qoyatoshlardagi va devoriy tasvirlar, tarixiy va ilmiy hujjatlar, adabiy manbalar, miniatyura asarlaridan musiqiy cholg‘ular uzoq o‘tmishda mavjud bo‘lgani va turli xalqlar o‘rtasida muloqot vositasi bo‘lganligini isbotlaydi. o‘zbek xalq cholg‘ulari haqidagi bebaho ma’lumotlar a.eyxgorn, v.bertels, a.boldirev, b.riftin, a.semyonov, r.sadokov, t.v...

Формат DOC, 883,5 КБ. Чтобы скачать "ilk o‘rta asrlardan to xix asr o‘rtalariga qadar musiqa amaliyotida qo‘llangan cholg‘ular tasnifi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ilk o‘rta asrlardan to xix asr … DOC Бесплатная загрузка Telegram

ilk o‘rta asrlardan to xix asr o‘rtalariga qadar musiqa amaliyotida qo‘llangan cholg‘ular tasnifi

Предварительный просмотр (5 стр.)

Хотите читать дальше?

О "ilk o‘rta asrlardan to xix asr o‘rtalariga qadar musiqa amaliyotida qo‘llangan cholg‘ular tasnifi"

Похожие файлы