9-sinf kimyo 2019 (@elekton_darslikbot)

PDF 208 стр. 3,8 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1 / 208
i.r. asqarov, k.g‘opirov, n.x. to‘xtaboyev kimyo 9 o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9- sinfi uchun darslik sifatida tasdiqlagan qayta ishlangan to‘rtinchi nashri toshkent «o‘zbekiston” 2019 htt p:e du po rta l.u z @elektron_darslikbot dan yuklab olindi. uo‘k 54(075) kbk 24ya721 24.1 asqarov i.r. kimyo 9: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining a 86 9- sinfi uchun darslik / i.r.asqarov, k.g.g‘opirov, n.x.to‘xtaboyev/, 4- nashr. — t.: «o‘zbekiston» nmiu, 2019. — 208 b. i. 1,2. muallifdosh. isbn 978–9943–07–261–9 uo‘k 54(075) êbk 24.1ya72 taqrizchilar: a.q. abdushukurov — o‘zbekiston milliy universiteti professori, kimyo fanlari doktori; sh.m. mirkomilov — toshdpu kimyo va kimyo o‘qitish metodikasi kafedrasi professori; sh.a. qodirova — o‘zbekiston milliy universiteti professori v.b., kimyo fanlari doktori; sh. ganiyeva — toshkent shahar sergeli tumani 104-maktab- ning kimyo fani o‘qituvchisi; l. boboqulova — toshkent shahar yunusobod tumani 258-maktab- ning kimyo fani o‘qituvchisi; sh. g‘opirov — andijon viloyati shahrixon tumani 44-idumning oliy toifali kimyo …
2 / 208
qazish, temir eritish, cho‘yan ishlab chiqarish, shisha tay yorlash, sopol buyumlar yasash kabi ishlar, kimyoviy modda lardan foydalanib tayyorlangan bezaklar, qog‘ozlar, yozuvlar, attorlik buyumlari uchun zarur bo‘lgan simob va uning birik malari, efir moylari, surma, o‘simliklardan tayyorlangan dori- darmonlar keng qo‘llangani haqida ma’lumotlar mavjud. daraxt po‘stlog‘i va kanopdan 751- yilda samarqandda qog‘oz ishlab chiqarish yo‘lga qo‘yilgan. miloddan avvalgi 460—377- yi l larda yashagan qadimgi yunon qomusiy olim giðpokrat o‘simlik, hayvonlar va tabiiy minerallardan dorivor vositalar olishni bilgan. 721—813- yillarda yashagan jobir ibn hayyom (gaber, sul fat, nitrat kislotalarni va zar suvini olish usullarini yozib qol dirgan) novshadil spirtini aniqlagan va uning xossalarini o‘r gangan, oq bo‘yoq tayyorlash uslubini taklif qilgan, sirka kislo tani haydash orqali tozalash usulini o‘rgangan. “yetmish kitob”i- da metallar va minerallar haqida ko‘plab ma’lumotlar berilgan. farg‘ona vi loyatining quva tumanida taval lud topgan, 797—865- yillarda yashagan qomusiy olim ahmad al-farg‘oniy (alfraganus) kimyoga oid dastlabki asarlardan bo‘lgan “kitob …
3 / 208
qida mashhur “mineralogiya” asa rini yaratgan. “kitob as-saydana” kitobida mineral dorilar haqi da fikr yurit- gan. buxoro viloyatining afshona qishlog‘ida tavallud topgan abu ali ibn sino (avitsenna) (980—1037) o‘rta asrlarning yirik kimyo garlaridan bo‘lib, “risolat al-iksir”, “kitob ash-shifo”, “tib qonuni” kabi asarlarida ko‘pgina kislota, ishqor, shifo baxsh moddalarning tibbiyot amaliyotida qo‘llanish holatlari haqi da qimmatli ma’lumotlarni keltirgan. “haqiqiy olimlik, haqiqiy ijodkorlik — bu igna bilan quduq qazishdek mashaqqatli ish. buni bilgan odam biladi, bilmagan bilib olishi zarur”1. buyuk ajdodlarimizning munosib izdoshlari sifatida zamo- namizning peshqadam kimyogar va kimyogar-texnolog olimlari o.s.so diqov, s.y.yunusov, h.r.rustamov, x.u.usmonov, m.n.na biyev, m.a.asqarov, x.n.oripov, n.a.parpiyev, k.s. ah medov, z.s.salimov, n.r.yusuf bekov, a.a.abduvahobov, s.sh.ra shidova, sh.i.solihov, s.i.iskandarov, y.t.toshpo‘latov, s.s.ne’ matov, b.m.beglov, ò.m.mirkomilov, a.g‘.maxsumov, a.i.glu shenkova kabi yetakchi o‘zbek olimlari jahonshumul ishlari bilan fan rivojiga salmoqli hissa qo‘shdilar. 1997- yilda o‘zbek olimlari i.r.asqarov va t.t.risqiyevlar tomo nidan “tovarlarni kimyoviy tarkibi aso sida sinf lash va sertifikatlash” ixtisosligi kimyo …
4 / 208
m lik, hayvon va minerallardan olinishi asosida sinf- lagan. • 1620- yilda a.sala erituvchilarni suvli, kislotali, yog‘li sinf larga ajratdi. • 1718- yilda e.joffrua moddalarning o‘xshashlik jadvalini tuzdi. • xviii asrda 30 ga yaqin element ma’lum edi. • xix asrda 60 dan ortiq element ma’lum bo‘ldi. • nemis olimlari i.debereyner (1829) va l.meyer (1864), ingliz olimlari u.odling va j.nyulends (1863), fransuz olimlari j.dyuma va a.shankurtua hamda boshqa olim- lar kimyoviy elementlarni sistemalashtirishga harakat qil- ganlar. • sistemalashtirish muammosini 1869- yilda rus olimi d.i.mendeleyev muvaffaqiyatli hal qildi. d.i.mendeleyev tomonidan davriy qonunning dastlabki talqini “...oddiy moddalarning xossalari hamda elementlar 8- sinf kimyo kursining eng muhim mavzularini takrorlash 1-§. ch4 + 2o2 → co2 + 2h2o + → + – + d– d+ htt p:e du po rta l.u z @elektron_darslikbot dan yuklab olindi. 6 birikma larining shakl va xossalari ularning atom massalari qiymatiga davriy ravishda bog‘liq...” deb berilgani va keyin- chalik atom …
5 / 208
val (davr) orqali joylashadi. xossalarning bunday o‘zgarish tar tibi atomlar elektron pog‘onalarining to‘lib borishi bilan bog‘liqdir. atom tuzilishi nuqtayi nazaridan kimyoviy elementlar davriy sistemasi va davriy qonuni davriy qonun kashf qilindi va davriy sistema tuzildi, lekin d.i.mendeleyev elementlar xossalarining o‘xshashligi va farq- lari ni, davriy o‘zgarish sabablarining tub mohiyatini tushun tirib bera olmadi. xix asrda atom kimyoviy reaksiyalarda o‘zgarishga uchra maydigan bo‘linmas zarra deb hisoblangan. xix asr oxiri va xx asr boshlarida esa kimyo fanida erishilgan yutuqlar bu tasavvurni o‘zgartirib yubordi. • x- (ren tgen) nurlar in ing ochi l i sh i (nemi s o l imi v.rentgen, 1895- yilda kashf etib, “x” nur deb atagan). • radioak t iv l ikning kashf e t i l i sh i ( f ransuz o l imi a.bekkerel, 1896- yil). htt p:e du po rta l.u z @elektron_darslikbot dan yuklab olindi. 7 • elektronning kashf etilishi (ingliz olimi j.tomson, 1897- …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 208 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "9-sinf kimyo 2019 (@elekton_darslikbot)"

i.r. asqarov, k.g‘opirov, n.x. to‘xtaboyev kimyo 9 o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9- sinfi uchun darslik sifatida tasdiqlagan qayta ishlangan to‘rtinchi nashri toshkent «o‘zbekiston” 2019 htt p:e du po rta l.u z @elektron_darslikbot dan yuklab olindi. uo‘k 54(075) kbk 24ya721 24.1 asqarov i.r. kimyo 9: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining a 86 9- sinfi uchun darslik / i.r.asqarov, k.g.g‘opirov, n.x.to‘xtaboyev/, 4- nashr. — t.: «o‘zbekiston» nmiu, 2019. — 208 b. i. 1,2. muallifdosh. isbn 978–9943–07–261–9 uo‘k 54(075) êbk 24.1ya72 taqrizchilar: a.q. abdushukurov — o‘zbekiston milliy universiteti professori, kimyo fanlari doktori; sh.m. mirkomilov — toshdpu kimyo va kimyo o‘qitish metodikasi kafedrasi professori; sh.a. qodirova — o‘zbekiston...

Этот файл содержит 208 стр. в формате PDF (3,8 МБ). Чтобы скачать "9-sinf kimyo 2019 (@elekton_darslikbot)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: 9-sinf kimyo 2019 (@elekton_dar… PDF 208 стр. Бесплатная загрузка Telegram