o‘zbekiston kompozitorlari ijodida tokkata

DOCX 2.8 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1667586486.docx o‘zbekiston kompozitorlari ijodida tokkata b.nadejdin qalamiga mansub tokkata (1948) – nafis miniatyura bo‘lib, o‘zbek fortepiano pyesasining mazkur janrda yaratilgan ilk namunalaridan biridir. uning muallifi – mo‘tabar pedagog, bu miniatyurani yosh o‘zbek musiqachilarini ijrochilik san’atiga jalb etish, ya’ni instruktiv maqsadda yaratgan. pyesada o‘zbek milliy koloriti yorqin ifodalangan. pyesaning miksolidiy ladi unga yorqin milliy rang bergan. diatonik asosdagi lad o‘zgaruvchanligi butun pyesa davomida sezilib turadi. tokkataning boshlanishiyoq g‘ayrioddiy bo‘lib, u “fa” miksolidiy dominantasidagi kvinta ohangdoshligidan boshlanadi, yakun ham shunga muvofiq tarzda kvarta ohangdoshligi bilan tugallanadi, bu esa pyesaga beqaror (mavhum) lad (biladavost) qirralaridan darak beradi. butun miniatyura yashirin polifoniya alomatlari kuzatilgan ikkiovozli tuzilmaga qurilgan: № 90 misol. stakkato va ostinatoli ritmik tashkilotni ijro etish usullari tokkatalilikni ta’kidlab ko‘rsatadi. g’ayrioddiy tovush mutanosibliklari, kvarta va kvintalar ketmaketligi, va ayniqsa kvintalar parallelizmi o‘zining originalligi bilan e’tiborni tortuvchi, nihoyatda o‘ziga xos jarangni hosil qiladi. bu ayniqsa miniatyuraning o‘rta qismida seziladi, unda kompozitor tovushlarning kvintali va …

‘maklashadi. tokkata ustida ishlashni kvartali, kvintali va boshqa g‘ayrioddiy mutanosibliklarga, musiqaning o‘ziga xos lad jamlanmasiga quloq tutib, og‘ir sur’atda boshlash kerak va uni tobora tezlashtirib, yakunda vivogacha yetkazish lozim. b.nadejdinning kashf etilgan miniatyurasi lad tafakkurini rivojlantiradi va yosh pianinochilarni o‘zbek tokkata janri bilan tanishtiradi. o‘quvchilarning obrazli tafakkurini rivojlantirish uchun ushbu miniatyuraga mos keluvchi sharq she’riyati miniatyurasi bo‘lmish - navoiy, bobur, ҳofiz, nodira kabi atoqli shoirlarning g‘azal, muhammas yoki ruboiylarini, yohud talaba xohishiga qarab boshqa bir shoir asarini tanlash kabi topshiriqni berish foydalidir. * * * xayri izomov ijodiga mansub tokkata (1948) – o‘zbek fortepiano tokkatasining mumtoz namunasidir. yarim asrdan ziyod vaqt o‘tibdi hamki, u o‘zining maftunkorligini yo‘qotmay, hayotga yangidan-yangi ijrochilik talqinlarini chorlamoqda. ushbu asarda milliy o‘ziga xoslik va kompozitor musiqiy fikri bayonining aniq mumtoz shakllari o‘zaro uyg‘unlashgan. kontrast toifali o‘rtaliqqa ega uch qismli shakl, lad o‘zgaruvchanligi, virtuoz fortepiano fakturasi, ko‘zga tashlanuvchi effekt, yutuqlarga muhtoj bo‘lmagan yuksak badiiy mazmun – pyesaning …

r ijro spetsifikasiga taqlid qiluvchi kvarta-kvintali parallelizmlari, yumshoq plagal garmoniyasi, tabiiy lad diatonikasi va serjilo forshlaglari bilan e’tiborlidir. pianinochining vazifasi – o‘zining doston ijrosini muqaddimali prologlardan boshlovchi xalq baxshilari ijro amaliyotidan olingan lahzalarni o‘zida jamlagan muqaddimaning qahrli epik koloritini yetkazib berishdir. allegro commado kompozitorlik ko‘rsatmasiga e’tiborni qaratish lozim. u ijrochiga sur’atni shiddat bilan tortib ketuvchi o‘ta tezkor sur’at olmaslikni aytib turadi. ҳarakat bir maromli epik bo‘lmog‘i, musiqa “r” nyuansida go‘yoki zamonlar qa’ridan eshitilib, biz zamondoshlarga yaqinlashmog‘i kerak. shu bois tokkataning boshlanishini sirli ko‘rinishda, tinglovchini asta-sekin pyesaning mazmun intrigasiga jalb etgan holda, jarang kuchini tobora oshirib ijro etish lozim: № 92 misol. qo‘llar harakatining o‘zaro kesishuvi orqali ijro etiladigan martellat faktura pianinochidan harakat epchilligi va egiluvchanlikni talab etadi. klavishlarga teginish nihoyatda batartib, birmuncha tikanli bo‘lishi, klavishlar tubini his etgan holda, barmoqlar uchi bilan chalish kerak. oltinchi taktdan tovush sadolanishi o‘zgaradi: ligalar, chap qo‘l partiyasida pauzalar nafasi paydo bo‘ladi. garmonik bo‘yoqlarni ajratib …

oberton qo‘shimcha tovushlar jarangini boyituvchi forshlaglar va registrli kontrastlarni kuchaytiradi. bu yerda nota matnida aniq ko‘rsatilgan artikulyatsiya va iboralar alohida e’tibor talab qiladi. variatsiyalanish hisobiga fakturaning tobora murakkablashib borishi pianinochidan fakturaning barcha unsurlariga zargarona puxta ishlov berishni va virtuoz mahoratni talab etadi. pyesaning o‘rta qismi allegrettoda lad koloriti yorug‘lashib, tiniq qo‘shiqsimon-lirik mavzu paydo bo‘ladi: № 94 misol. uni kompozitor turli fakturaviy yoritmalarda, tonal bo‘yoqlarda mohirona ko‘rsatib beradi va bu asnoda dinamik belgilarni ham o‘zgartirib boradi. ushbu mavzuning ijrosi pianinochidan juda yaxshi badiiy did, fantaziya va romantik tuyg‘ularni talab etadi. xromatizmlarga alohida e’tibor qaratish, tonal bo‘yoqlar va modulyatsion o‘tishlarni eshita olish lozim. repriza boshlanishidan avval, musiqiy shakl bo‘limlarini yorqinroq ko‘rsatish uchun shuningdek, sur’atni biroz sekinlashtirish lozim. reprizada musiqiy shakl mumtozligini, uning barqarorligi va turg‘unligini ta’kidlagan holda, boshlang‘ich sur’at va harakat xarakterini qayta tiklash lozim. tokkata o‘ta yorqin va effektli tarzda yakunlanadi. mazkur pyesa ustida ishlash ijrochi artistizmini rivojlantirishga yordam beradi. * …

tayangan holda, o‘zbekona qirralarni ovro‘pacha kasbiy an’analar, xususan fransuz impressionistik maktabi an’analari bilan mohirona uyg‘unlashtirgan. rondosimon qirralarga ega, o‘z negizi bilan fransuz musiqa an’analari, xususan ramo, kuperenlarning klavesin uchun yozilgan asarlari an’analariga borib taqaladigan asarning shakli ham juda original. g.mushel tokkatasining shakllantirilishida rondo, uch qismli shakl, shuningdek, xx asr kompozitorlari ijodida rivojlanish olgan ritmik ostinatolilik kabi musiqiy material tashkilotining mumtoz tamoyillari o‘zaro ta’sirga kirishgan. tokkata shakli sxemasini quyidagicha ifodalash mumkin: a b a b1 a d-dur, e-moll d-dur, fis-moll d-dur d-dur-fis-moll-es miksolidiy d-dur mazkur tokkatada lad va garmonik detallar hamda ritmik ostinatolilikda namoyon bo‘luvchi dinamika ajoyib tarzda o‘zaro ta’sirga kirishadi. talaba bilan ushbu asar ustida ishlayotib o‘qituvchi uning tuzilish xususiyatlariga, kompozitsion strukturalarining originalligiga e’tiborni qaratishi lozim. shunday qilib, pyesaning boshlang‘ich tuzilmasi simmetriya tamoyili bo‘yicha tashkil etilgan: 1takt + 2takt + 1takt: № 95 misol. harakatning tokkataviy toifasiga miksolidiy bo‘yog‘iga ega bo‘lgan melodik jihatdan ravon, tugal to‘lqinsimon harakat qo‘shiladi. bu individual …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbekiston kompozitorlari ijodida tokkata"

1667586486.docx o‘zbekiston kompozitorlari ijodida tokkata b.nadejdin qalamiga mansub tokkata (1948) – nafis miniatyura bo‘lib, o‘zbek fortepiano pyesasining mazkur janrda yaratilgan ilk namunalaridan biridir. uning muallifi – mo‘tabar pedagog, bu miniatyurani yosh o‘zbek musiqachilarini ijrochilik san’atiga jalb etish, ya’ni instruktiv maqsadda yaratgan. pyesada o‘zbek milliy koloriti yorqin ifodalangan. pyesaning miksolidiy ladi unga yorqin milliy rang bergan. diatonik asosdagi lad o‘zgaruvchanligi butun pyesa davomida sezilib turadi. tokkataning boshlanishiyoq g‘ayrioddiy bo‘lib, u “fa” miksolidiy dominantasidagi kvinta ohangdoshligidan boshlanadi, yakun ham shunga muvofiq tarzda kvarta ohangdoshligi bilan tugallanadi, bu esa pyesaga beqaror (mavhum) lad (biladavost) qirralaridan darak ...

DOCX format, 2.8 MB. To download "o‘zbekiston kompozitorlari ijodida tokkata", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbekiston kompozitorlari ijod… DOCX Free download Telegram