matn tahlili uchun qo`llanma

PDF 8 sahifa 168,0 KB Bepul yuklash

8 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 168,0 KB

Fayl turi PDF

Sahifalar 8

Yangilangan May 2026

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 8

milliy test ilmiy matn xasanboy xoldorov matn tahlili matn bilan ishlash jarayonida talabgor birinchi navbatda matnni ko`zdan kechirishi zarur. bunda quyidagilarga amal qilishi kerak: 1) matnni diqqat bilan o`qib chiqishi; 2) matnni o`qish jarayonida o`zi uchun tushunarsiz so`zlarni belgilab olishi va imkon qadar unga mos tushunchani anglashi; 3) matnning har bir qismiga e’tiborli bo`lishi, ya’ni matn qismlarida noo`rin takrorlar, o`zaro zid fikrlar, matn abzasiga aloqasiz gaplar, noto`g`ri faktlar mavjud bo`lsa, uni belgilab olishi; 4) matn uslubiy-mazmuniy jihatdan xato tuzilgan o`rinni aniqlashi. nutqning aniqligi. nutqning aniqligi so‘zning tildagi ma’nosiga tamomila muvofiq tarzda qo‘llanishi, so‘zning voqelikdagi o‘zi ifodalayotgan narsa-hodisa bilan qat’iy mosligi asosida yuzaga keladigan kommunikativ sifatdir. tavsiflanayotgan voqelikni yaxshi bilish, tildagi so‘z ma’nolarini yetarli anglash, nutq mazmuniga e’tibor bilan qarash aniq nutq tuzish malaka sining shakllanishi uchun imkon beradi. so‘z ma’nosi, uning nozikliklarini yaxshi o‘zlashtirmasdan turib, aniq nutq tuzib bo‘lmaydi. masalan, avlodlar merosini o‘rganamiz jumlasida ifodalanmoqchi bo‘lgan mazmun avlod so‘zining leksik …

2 / 8

igi fikr tarkibi va qurilishining to‘g‘ri ifodalanishi nutq mantiqiyli gining asosidir. nutqda til vositalarining mantiq va to‘g‘ri tafakkur qonuniyatlariga mos tarzda mazmuniy birikishi nutq mantiqiyligini milliy test ilmiy matn xasanboy xoldorov yuzaga keltiradi. ana shunga ko‘ra mantiqiylik sifati nutqda so‘zlar, gaplar o‘rtasidagi mazmuniy va grammatik aloqalarning fikr mohiyati hamda uning rivojlanib borishiga qat’iy mosligi tarzida ta’riflanadi. mantiqiy nutq tuzish uchun so‘zlovchi fikr predmetini atroflicha bili shi, mantiqiy tafakkur qoidalaridan boxabar bo‘lishi kerak, ayni payt da til birliklarining leksik-semantik va grammatik mohiyati, ularning bog‘lanish xususiyatlarini ham nazardan qochirmasligi zarur. aytaylik, so‘zlarning jumla tarkibida mantiqiy-mazmuniy ziddiyatsiz birika olishi, mantiqqa uyg‘un qo‘llanishi uchun ularning leksik-se mantik mohiyatini yetarli darajada bilish lozim. masalan, traktor va mashinalar yelday uchadi gapini mantiqiy deb bo‘lmaydi, chunki unda mantiqiy-mazmuniy ziddiyat bor. mashina mantiqan juda tez, ya’ni yelday uchishi mumkin, ammo traktor bu xususiyatga ega emas. demak, jumlada mantiqiylik sifati buzilgan. nutq mantiqiyligining buzilishi matn sintaksisi sathida, ya’ni gaplarning …

3 / 8

i, va, hamda, ammo, lekin, biroq kabi bog‘lovchilar va sh. k.) orqali ifodalanishida namoyon bo‘ladi. 3. kompozitsion bog‘lilik. bunday bog‘lilik qayd etmoq lozimki, aniqki, ta’kidlamoq joizki, yuqorida aytib o‘tilgani kabi tarzidagi sintaktik qurilmalar yordamida ifodalanadi. yaxlit matnning mantiqiyligini ta’minlashda matnning kompozitsion tuzilishini to‘g‘ri tashkil etish ham muhimdir. bayon qilinayot gan fikr, mazmun tarkibida, tabiiyki, muayyan ketma-ketlik, aloqadorlik, bog‘liqlik, umuman, tizim mavjud. mazmundagi ana shu tizim nutqiy ifodada ham o‘z aksini topmog‘i lozim. mantig‘i sog‘lom matn «biri tog‘dan, biri bog‘dan» fikrlar «bo‘tqa»sidan iborat milliy test ilmiy matn xasanboy xoldorov bo‘lmaydi. shuning uchun matnda fikr rivojini aks ettiradigan aniq kompozitsiya bo‘lishi zarur. nutqning sofligi nutqning sofligi nutqning adabiy til va jamiyatdagi ma’naviy-axloq qoidalariga yot bo‘lgan unsurlardan xoliligi bilan belgilanadi. kishi nutqining sofligi uning ma’naviy-ma’rifiy, lisoniy-madaniy saviyasini namoyon etadigan ko‘rsatkichlardan biridir. adabiy nutqning sofligiga putur yetkazuvchi unsurlarning asosiylari quyidagilardan iborat: 1) shevaga xos so‘z, ibora, grammatik shakllar, urg‘u va talaffuz; 2) o‘rinsiz qo‘llangan …

4 / 8

ha, muayyan til unsurining takrori ko‘p bo‘lgan nutq kambag‘al hisoblanadi va uning ta’siri ham shunga yarasha bo‘ladi. nutqning bu sifati rang-baranglik tarzida ham talqin etiladi, ya’ni boylik tegishli fikr ifodasi uchun qo‘llangan til birliklarining xilma-xilligi, rang-barangligi bilan o‘lchanadi. boy nutq tuzish uchun ifodalarning bir xilligidan qochish, ayni bir tushuncha yoki fikrga farqli-farqli til birliklarini tanlash lozim. buning uchun esa nutq tuzuvchi yetarli miqdordagi so‘zlar, ularning ma’nolari, so‘z birikmasi va gap modellari zaxiralariga sohib bo‘lmog‘i talab etiladi. bu zaxira qancha boy bo‘lsa, notiq o‘z nutqining maqsadiga muvofiq tarzda undan maqbul birliklarni tanlash, xilma-xil ifodalarni ishga solish imkoniyatiga shunchalik ko‘proq ega bo‘ladi. nutqning boyligi sifati boshqa uslublarga qaraganda, badiiy uslubda alohida o‘rin tutadi. nutqning jo`yaliligi milliy test ilmiy matn xasanboy xoldorov nutq tuzishdan oldin bu nutqning jo‘yasini – munosib o‘rnini tasavvur qilish kerak. har qanday nutq ifodalanmoqchi bo‘lgan axborotning mazmuni, tinglovchi yoki o‘quvchining yoshi, ijtimoiy maqomi, nutqning yozma yoki og‘zaki ekanligi, nutq …

5 / 8

nki ular bola nutqi uchun mutlaqo xos emas. bunday jumlalar kattalar, keksalar nutqidagina mazkur sifatni ola biladi. yoki bolalarni tarbiyachi o‘z oldiga chaqirib, minnatdorchilik bildiradi gapida minnatdorchilik bildirmoq iborasi nojo‘ya qo‘llangan, shuning uchun bu nutqni jo‘yali deb bo‘lmaydi. bog‘cha bolasi va tarbiyachi o‘rtasidagi yosh va maqom farqi mazkur iborani qo‘llashga monelik qiladi, bunday o‘rinda jo‘yalilik sifati rag‘batlantirmoq so‘zini ishlatishni taqozo etadi. nutqning ifodaliligi nutq tinglovchi yoki o‘quvchiga jiddiy ta’sir qilishi uchun u ham shaklan, ham mazmunan diqqatni o‘ziga jalb qila oladigan bo‘lishi lozim. ifodalilik sifatiga sohib bo‘lgan nutq bunday vazifani bajarishi mumkin. bu kommunikativ sifat til vositalarini ifoda maqsadiga to‘la muvofiq tarzda tanlash asosida yuzaga keladi. nutqning turli uslublari bu kommunikativ sifatga turli darajada ehti yoj sezadi. masalan, rasmiy ish qog‘ozlarida ifodalilikka nisbatan kamroq e’tibor qilinsa, ilmiy uslubda o‘rni bilan bir qadar bu sifat kerak bo‘ladi. ifodalilik, ayniqsa, badiiy nutqning zaruriy sifatlaridandir. tilda ifodalilikni ta’minlashga xizmat qiladigan imkoniyatlar juda ko‘p …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 8 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"matn tahlili uchun qo`llanma" haqida

milliy test ilmiy matn xasanboy xoldorov matn tahlili matn bilan ishlash jarayonida talabgor birinchi navbatda matnni ko`zdan kechirishi zarur. bunda quyidagilarga amal qilishi kerak: 1) matnni diqqat bilan o`qib chiqishi; 2) matnni o`qish jarayonida o`zi uchun tushunarsiz so`zlarni belgilab olishi va imkon qadar unga mos tushunchani anglashi; 3) matnning har bir qismiga e’tiborli bo`lishi, ya’ni matn qismlarida noo`rin takrorlar, o`zaro zid fikrlar, matn abzasiga aloqasiz gaplar, noto`g`ri faktlar mavjud bo`lsa, uni belgilab olishi; 4) matn uslubiy-mazmuniy jihatdan xato tuzilgan o`rinni aniqlashi. nutqning aniqligi. nutqning aniqligi so‘zning tildagi ma’nosiga tamomila muvofiq tarzda qo‘llanishi, so‘zning voqelikdagi o‘zi ifodalayotgan narsa-hodisa bilan qat’iy mosligi asosida yuzaga kel...

Bu fayl PDF formatida 8 sahifadan iborat (168,0 KB). "matn tahlili uchun qo`llanma"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: matn tahlili uchun qo`llanma PDF 8 sahifa Bepul yuklash Telegram