fizikadan praktikum. toshoxonova

PDF 274 стр. 7,8 МБ Бесплатная загрузка

274 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 7,8 МБ

Тип файла PDF

Страницы 274

Обновлено Май 2026

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 274

j. a. toshxonova, m. h. o'lmasova, i. ismoilov, t. rizayev, x. m. maxmudova fizlkadan praktikum mexanika va molekular fizika o 'zbekiston respub/ikasi oliy va 0 'rta maxsus ta'lim vazirligi pedagogika oliy 0 'quv yurtlari talabalari uchun 0 'quv qo'llanma sifatida tavsiya etgan professor j. a. toshxonova tahriri ostida o'zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti toshkent - 2006 taqnzchilar: fiz.-mat. f. d, prof. i. hidirov, fiz.- mat. f. n, dotsent u. begimqulov, fiz.-mat. f. n, dotsent b. ibragimov. ushbu qo'llanma pedagogika ojiy o'quv yurtlarining«fizika» mutaxassisliklari dasturi asosida yozilgan bo'lib, unda talabalaming umumiy fizikadan bajarishlari lozim bo'lgan laboratoriya ishlarining tavsiyalari berilgan. qo'llanma pedagogika universiteti va institutlarining fizika, matematika fakulteti bakajavriyat talabalari uchun mo'ljallangan. shuningdek, ushbu qo'llanmadan kimyo-biologiya, kasb-ta'limi fakultetlari talabalari, fizika fani o'qitilishi zarur bo'lgan barcha oliy o'quv yurtlari talabalari, akademik litsey, kasb-hunar kollejlari hamda umumta'lim maktabi fizika o'qituvchilari va o'quvchilari ham foydalanishlari mumkin. ----j-u-,z-a~x---.dp1 vnq' 'j}~-ttl· . __ ._ .. - kl.)1'usx0nasl …

2 / 274

ti quyidagi intervalda yotishli gini ko'rsatadi: + ;:: ;:: - . shuni aytish kerakki, absolut xatolik har doim ham o'lchash sifatini to'liq xarakterlay olmaydi. shuning uchun 8 " , , absolut xatolik bilan bir qatorda o'lchash natijalarining aniqlik darajasini xarakterlash rnaqsadida nisbiy xatolik deb ataluvchi xatolikni bilish juda l11uhirndir. nisbiy xatolik o'rtacha absolut xatolik o'lchanayotgan kattalik o'rtacha qiyrnatining qanday qisrnini tashkil qili shini ifodalovchi kattalik bo'lib, foizlarda ifodalanadi, ya'ni e=-·ioo%· (4) juda aniq o'1chash zarur bo'lrnagan hollarda 5% gacha nisbiy xatolikka yo'l qo'yish rnurnkin deb hisoblanadi. agar ikkita taxta qalinligini aniqiik darajasi 0,01 mm bo'lgan vintli mikrometr bilan o'1chasak, absolut xatolik ham rna o'lchashlarda bir xii. ya'ni 0,01 mm dan ortmay di. lekin nisbiy xatolik ikki xii qalinlikdagi taxtalar uchun ikki xii bo'ladi. masalan, birinchi taxtaning qalinligi 2 sm, ikkinchi taxtaning qaiiniigi esa 2 mm bo'lsa, nisbiy xatolik mos ravishda (4) formulaga asosan 0,05% va 0,5% ga teng bo'ladi. shl! …

3 / 274

ratik xatolik deb ataladi. lekin amaliy ishlarda doim (j ni emas, balki uning taqribiy qiymati s ni hisoblaymiz; 11 n qanchalik katta bo'lsa (o'1chashlar soni qanchalik ko'p bo'lsa), sii ham shunchalik (j ga yaqin bo'ladi. bir necha o'lchashlarning natijasi uchun o'rtacha kvadratik xatolik .---- 11/ ., ~ l(d.a, r s = + -'--'-~,-i_- - 11(11-1) (8) formula yordamida aniqlanadi. agar o'1chashbr soni n chekli bo'lsa, u holda xatolikni hisoblashda sty u den t koeffitsientidan foydalaniladi, uning son qiymati a ehtimollikka vd n o'lchashlar soniga bog'liq bo'ladi [171. a fizik kattalikni o'lchashdagi eng ehtimollik xatolik kattaligi quyidagi ifoda bilan aniqlanadi: 10 ir &i, )~ r ==!1a = tan 1=1 " nrll'=tt . xususiy hollarda bu ifodani r == ±0,6745 n(n-1) . (9) (9a) • ko'rinishda yozish mumkin. bundan keyin biz asosan (9a) ifoda bilan ish ko'ramiz. (1) va (2) ni nazarda tutgan holda, a ning aniqlangan qiymatini quyidagi 1/ r,;--, ia, …

4 / 274

$giga teng bo'ladi: g,w,/ = (6,275 ± 0,498 .10-' ) . yana bir misol keltiraylik. temperaturasi t = 22°c va bosimi p = 732,7 mm sim. ust. ga teng bo'lganda havo molekulalari uchun erkin yugurish yo'lining uzunligi n = 10 marta o'lchanganda quyidagi natijalar qayd qilingan bo'lsin deb [araz qilaylik: a =403·1o-5 sm j' j a = 4 69 . 10-5 sm 2' j a = 5 24 . 10-5 sm j' j a = 3 51 . 10-5 sm 4' , a = 5 02 . 10-5 sm \"' j i =4 15· 10-5 sm 7' j a = 4 31 . 10-5 sm 9' j a = 4 46 . 10-5 sm 6' , a = 5 85' 10-5 sm 8 '. , 1. 10 =4,81'= 10-5 sm. u holda 1 .1a11+i .1)'21+1.1)'31+ .. · +1.1)'101 = = 10 (o,58+0,1.l8+0,6~+ 1,1 0+0,41+0,15+0,46+ 1,24+0,30+0,26)·1 0-5 .111/ = = 10 …$

5 / 274

ni n2 n3 1· n' n' n' ... m i ira j, n' n' n' ... lfnmg iimiti n~oo dagi limiti (ya'ni w, -= lim nni )dan iborat n~'l) bo'lib, o'1chash chastotasini ko'rsatadi. bilvosita o'lcbasbdagi funksional xatoliklarni hisoblash i1miy tadqiqot ishlarida va laboratoriya sharoitida ko'p chilik kattaliklar: temperatura, uzunlik, bosim va hokazo kattaliklar bevosita o'lchab topiladi. lekin shunday katta liklar borki, ularni bevosita o'lchash imkoniyati bo'lmaydi. masalan, erkin tushish tezlanishi g, jismning inersiya momenti i, solishtirma issiqlik sig'imi c va hokazo. bunday kattaliklarning qiymatlari bilvosita yo'l bilan ma'lum bir formula orqali funksional bog'langan bo'lganliklari sababli, bevosita o'lchangan kattaliklarni tegishli formulaga qo'yib hisoblab topiladi. u vaqtda bilvosita o'lchashdagi xatolik, funk siya argumentlarini o'lchashdagi xatoliklarga bog'liq bo'ladi. faraz qilaylik, aniqlanishi kerak bo'lgan a fizik kattalik bevosita o'lchanadigan x kattalikka bog'liq bo'lsin, ya'ni a = i(x) . (14) u holda a ni topishdagi absolut xatolik da = [,(x)dx =- cf(x) dx ('ix (15) …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 274 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "fizikadan praktikum. toshoxonova"

j. a. toshxonova, m. h. o'lmasova, i. ismoilov, t. rizayev, x. m. maxmudova fizlkadan praktikum mexanika va molekular fizika o 'zbekiston respub/ikasi oliy va 0 'rta maxsus ta'lim vazirligi pedagogika oliy 0 'quv yurtlari talabalari uchun 0 'quv qo'llanma sifatida tavsiya etgan professor j. a. toshxonova tahriri ostida o'zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti toshkent - 2006 taqnzchilar: fiz.-mat. f. d, prof. i. hidirov, fiz.- mat. f. n, dotsent u. begimqulov, fiz.-mat. f. n, dotsent b. ibragimov. ushbu qo'llanma pedagogika ojiy o'quv yurtlarining«fizika» mutaxassisliklari dasturi asosida yozilgan bo'lib, unda talabalaming umumiy fizikadan bajarishlari lozim bo'lgan laboratoriya ishlarining tavsiyalari berilgan. qo'llanma pedagogika universiteti va institutlarining fizika, matem...

Этот файл содержит 274 стр. в формате PDF (7,8 МБ). Чтобы скачать "fizikadan praktikum. toshoxonova", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: fizikadan praktikum. toshoxonova PDF 274 стр. Бесплатная загрузка Telegram