fizikadan tajriba ishlari

DOCX 39 pages 782.6 KB Free download

39 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 782.6 KB

File type DOCX

Pages 39

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 39

o‘zbekiston respublikasi oliy ta‘lim, fan va innovatsiyalar vazirligi navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universiteti _ fizikadan tajriba ishlari navoiy - 2024 ushbu uslubiy ko’rsatma ta’lim to’g’risidagi davlat ta’lim standartlariga asosan texnika oliy o’quv yurtlari talabalri uchun tuzilgan bo’lib, umumiy fizika kursi dasturi asosida tayyorlangan. unda fizikaning “mexanika va molekulyar” fizika bo’limlari bo’yicha bajariladigan tajriba ishlariga kerakli nazariy ma’lumotlar va ishlarni bajarish uchun uslubiy ko’rsatmada bayon qilingan. ushbu uslubiy ko’rsatmada 17 ta tajriba ishi o’rin olgan. uslubiy ko’rsatma so’ngida keltirilgan qator fizik kattaliklar, ularning o’lchamlari hamda jadvallarda moddalarga doir ma’lumotlarning mavjudligi talabalarga yanada qulaylik yaratadi. uslubiy ko’rsatma navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universiteti o’quv-uslubiy kengashining ( “___” ________ _____ sonli bayonnoma) dagi yig’ilishida muhokama qilingan va chop etishga tavsiya etilgan. tuzuvchilar: “umumiy fizika” kafedrasi mudiri: urunov i.o juraqulov .a.r quvvatova .m.a taqrizchilar: ndktu ta’lim sifati bo’lim boshlig’i professor: s.j.bozorova ndpi “fizika va astronomiya ” kafedrasi dotsenti: b.n.xushvaqtov kirish hozirgi zamon fan-texnikasining …

2 / 39

sh ko’zda tutilgan. oliy o’quv yurtlarida o’tkaziladigan laboratoriya mashg’ulotlarini uch xil usul bilan tashkil qilish mumkin: frontal, laboratoriya ishlarini aralash bajarish va siklli. frontal usulda har bir talaba ma’ruzada o’tilgan mavzuga taalluqli muayyan bir ishni bajarish imkoniga ega bo’ladi. ushbu usul darsni tashkil qilish va o’tkazishni dars davomida talabalarning faoliyatini boshqarib borishni yengillashtiradi. frontal usul laboratoriyalarda bir xil qurilmalardan bir nechtasi bo’lishi lozim. tajriba mashg’ulotlarini aralash bajarish usulida har bir talabaga ma’ruza o’tilgan yoki o’tilmaganidan qat’iy nazar alohida-alohida tajriba ishlarini bajaradi. bu ishlarning mazmuni ham, bajarish usuli ham turlicha. siklli usulda esa amalaiyotga kiritilgan tajriba ishlari, umumiy fizika kursining ma’lum bo’limlari asosida, yoki biron-bir kattalikning turli o’lchash usullarini birlashtirish yo’li bilan guruhlanib tashkil qilinadi. bu usul tajriba va ma’ruza mashg’uloti mavzularini moslashtirish imkonini beradi. tajiba ishlarining guruhlanishida effektiv variantlarni qo’llashga ko’maklashadi. ushbu o’quv qo’llanma tajriba ishlarining tavsifi quyidagi tartibda berilgan: · ishning maqsadi; · kerakli asbob va jihozlar; · nazariy …

3 / 39

alarini o’rganish, potensial va kinetik energiyalarni hisoblash va sharchaning tezligi bilan mayatnikning og’ish burchagi orasidagi bog’liqlik grafigini tuzish. kerakli asbob va uskunalar: ballistik mayatnik; diametri d=19 mm li po’lat sharcha; 5v/2,5a li tok manbai. 1-rasm: ballistik mayatnik qurilmasi nazariy qism mayatnikning massasi m va sharchaning massasi m bo’lgan holda ular bitta tekislikda moddiy nuqta sifatida harakatlanmoqda deb qarang, bu holda mayatnikning potensial energiyasi quyidagi formuladan topiladi: ep=(m+m)g∆h (1) bu yerda g-erkin tushish tezlanishi, ∆h-massa markazi ko’chadigan balandlik 1-rasmdan ko’rinib turibdiki, aylanish o’qi r va massa markazi orasidagi masofani hisobga olganda (1) formulani quyidagicha yozish mumkin: ep=(m+m)g(1-cosφ)r (2) to’qnashuvdan keyin yuqorida topilgan potensial energiya kinetik energiyaga teng bo’lishi kerak: ek= (3) bu yerda m – mayatnikning sharcha bilan birgalikda to’qnashuvdan keyingi tezligi. agar yuqoridagi ifodada impulsni p=(m+m)m almashtirsak quyidagiga ega bo’lamiz: yoki (4) to’qnashuvdan oldin mayatnik tinch holda bo’ladi. impulsning saqlanish qonuniga ko’ra p=m impuls kattaligi jihatidan sharchaning to’qnashuvdan oldingi impulsiga …

4 / 39

ting. t/r m (kg) m (kg) cosφ r (m) ep (j) ek (j) (m/s) p (kgm/s) ∆p (kgm/s) % 1 2 3 o’rt. qiymat nazorat savollari 1.ballistik mayatnik deganda nimani tushunasiz? 2.impuls nima? 3.impulsning saqlanish qonuniga ta’rif bering va formulasini yozing. 4.ballistik mayatnikning ishlash prinsipini aytib bering. 5.sharchaning potensial va kinetik energiyalari qanday formulalar yordamida hisoblanadi? 6.sharchaning impulsini topish formulasini keltirib chiqaring. tajriba ishi №2 mavzu: gorizontga nisbatan burchak ostida otilgan jismning harakatini o’rganish ishning maqsadi: og’irlik kuchi ta’siridagi bir jinsli maydondagi jismning harakatini, po’lat sharchaning maksimal ko’tarilish balandligi bilan uchish uzoqligiga, boshlang’ich tezligiga tadqiq etish, sharchaning uchish tezligini aniqlash. kerakli asbob va uskunalar: · ballistik to’pponcha qurilmasi; d=19mm diametrli po’lat sharcha; sharchaning tushish joyini belgilash uchun qog’oz platforma; chizg’ich; tezlik o’lchagich; 5v/2,4a li tok manbai. 1-rasm .qurilma sxemasi. nazariy qism 1-rasmda tasvirlangan eksprimental qurilma ballistik modul, platforma va o’lchov chizg’ichdan iborat. havoda harakatlanuvchi sharchaga qarshilik kuchi va yerning tortishish …

5 / 39

tenglamalar sistemasidan t o’zgaruvchini olib tashlasak sharchaning y(x) harakat trayektoriyasini topamiz : y(x)=x tg (φ0)- (3) trayektoriya tenglamasi vertikal o’qqa nisbatan simmetrik bo’lgan sharchaning maksimal ko’tarilish nuqtasidan o’tuvchi paraboladan iborat.tushish momentida sharcha x o’qi bo’ylab uchish uzoqligiga teng bo’lgan maksimal masofaga ko’chadi. demak, s=ocos() t (4) sharchaning y o’qidagi holat proyeksiyasi ushbu vaqt momentida nolga teng bo’ladi. (2-rasm) (3) tenglamani nolga tenglashtirib sharchaning uchish vaqtini topamiz. ty=(5) (5) va (4) tenglamalarni o’rniga qo’yib quyidagini hosil qilamiz. s=ocos (6) sharcha trayektoriyasi holatidan (2-rasm) t=tk vaqt momentidagi y o’qi bo’ylab tezligi proyeksiyasi nolga teng: y(tk)=oy-gtk=0 (7) bundan sharchaning ko’tarilish vaqti quyidagiga teng: tk= (8) y(tk)=h ekanligini hisobga olib, (8) va (2) ni qo’yamiz va sharchaning maksimal ko’tarilish balandligi ifodasini hosil qilamiz: (9) 2-rasm: gorizontga nisbatan burchak ostida otilgan sharchaning harakati (6) va (9) formulalar asosida quyidagilarni chiqarish mumkin: 1. uchish uzoqligi 2 burchak sinusiga va sharcha harakatining boshlang’ich tezligi kvadratiga proporsionaldir. 2. …

Want to read more?

Download all 39 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fizikadan tajriba ishlari"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta‘lim, fan va innovatsiyalar vazirligi navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universiteti _ fizikadan tajriba ishlari navoiy - 2024 ushbu uslubiy ko’rsatma ta’lim to’g’risidagi davlat ta’lim standartlariga asosan texnika oliy o’quv yurtlari talabalri uchun tuzilgan bo’lib, umumiy fizika kursi dasturi asosida tayyorlangan. unda fizikaning “mexanika va molekulyar” fizika bo’limlari bo’yicha bajariladigan tajriba ishlariga kerakli nazariy ma’lumotlar va ishlarni bajarish uchun uslubiy ko’rsatmada bayon qilingan. ushbu uslubiy ko’rsatmada 17 ta tajriba ishi o’rin olgan. uslubiy ko’rsatma so’ngida keltirilgan qator fizik kattaliklar, ularning o’lchamlari hamda jadvallarda moddalarga doir ma’lumotlarning mavjudligi talabalarga yanada qulaylik yaratadi. uslubiy ...

This file contains 39 pages in DOCX format (782.6 KB). To download "fizikadan tajriba ishlari", click the Telegram button on the left.

Tags: fizikadan tajriba ishlari DOCX 39 pages Free download Telegram