1. astronomiyadan ma'lumotnomalar

PDF 108 pages 5.3 MB Free download

108 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.3 MB

File type PDF

Pages 108

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 108

astronomiyadan ma’lumotnomalar muzaffar qosimov © www.orbita.uz www.orbita.uz ma’lumotnomalar markazi. w w w .o rb it a. u z m a’ lu m ot n o m al ar m ar ka zi. © www.orbita.uz | ...ilm fan fazosi uzra! astronomiyadan ma’lumotnomalar www.orbita.uz kutubxonasi 2 w w w . o r b i t a . u z m a ’ l u m o t n o m a l a r m a r k a z i . astronomiyadan ma’lumotnomalar ~ yer ~ quyosh ~ oy ~ sayyoralar ~ tabiiy yo‘ldoshlar ~ ~ asteroidlar ~ kometalar ~ yulduzlar ~ galaktikalar ~ orbita.uz@gmail.com muzaffar.qosimov@gmail.com http://www.orbita.uz/ mailto:orbita.uz@gmail.com mailto:muzaffar.qosimov@gmail.com astronomiyadan ma’lumotnomalar www.orbita.uz kutubxonasi 3 w w w . o r b i t a . u z m a ’ l u m o t n o m a l a r m a r k a z i . umumiy …

2 / 108

6 1958 1970 1982 1994 2006 2018 2030 2042 2054 2066 2078 2090 2102 to‘ng‘iz 1947 1959 1971 1983 1995 2007 2019 2031 2043 2055 2067 2079 2091 2103 1 zodiak – so‘zi qadimgi yunoncha «zoon» - so‘zidan olingan bo‘lib, u qadimgi yunon ilm-fani va madaniyatidan buyon fanda astrologiya fanida saqlanib kelayotgan ma’lum bir jonzot nomi bilan ataladigan yulduz turkumi nomini anglatadi. bu yulduz turkumlari, quyoshning yulduzlararo bir yillik bosib o‘tadigan yo‘li – ekliptika bo‘yicha joylashgan 12 ta yulduz turkumlarining nomi bo‘lib, mazkur yulduz turkumlariga qadimdayoq har bir tamaddun o‘choqlarida o‘ziga xos belgilar va nomlar berilgan. mazkur ramzlar bilan, shuningdek yildagi 12 oy nomlari ham ifodalangan va atalgan. jadvalda, qadimgi yunon va sharq tamaddunlarida falakkiyot sohasida qo‘llanilgan va hozirgi kunda ham adabiyotlarda ko‘p uchraydigan burj belgilarining nomlari keltrildi. osmon jismlarining ramziy belgilari burj (zodiak1) ramzi nomi sana  quyosh  oy  qo‘y (hamal) 22 mart – 21aprel mars (mirrix) …

3 / 108

l a r m a r k a z i . astronomiyada qo‘llaniladigan masofa birliklari. astronomiyada juda katta masofalarni o‘lchash va ifodalash uchun quyidagi maxsus masofa birliklari qo‘llaniladi: astronomik birlik, yorug‘lik yili, hamda, parsek.  astronomik birlik (a.b.) – yer va quyosh o‘rtasidagi masofa.  yorug‘lik yili (yor.yil.) – yorug‘likning bir tropik yil muddatda bosib o‘tadigan yili.  parsek1 (pk) – yillik parallaksi bir soniyaga teng bo‘lgan (boshqacha aytganda, yer orbitasining o‘rtacha radiusi bir sekund burchak ostida ko‘rinadigan masofa) masofa. jadvalda ushbu birliklar orasidagi munosabatlar keltirilgan. masofa birligi km a.b. yor.yili pk kpk mpk kilometr 1 6.69∙10–9 1.06∙10–13 3.24∙10–14 3.24∙10–17 3.24∙10–20 astronomik birlik 1.496∙108 1 1.58∙10–5 4.85∙10–6 4.85∙10–9 4.85∙10–12 yorug‘lik yili 9.46∙1012 6.32∙104 1 3.07∙10–1 3.07∙10–4 3.07∙10–7 parsek 3.08∙1013 2.06∙105 3.26 1 10–3 10–6 kiloparsek 3.08∙1016 2.06∙108 3.26∙103 103 1 10–3 megaparsek 3.08∙1019 2.06∙1011 3.26∙106 106 103 1 izoh:  1 astronomik birlik = 1.49600∙1011 metr = 149 600 000 …

4 / 108

agi boshqa sayyoralar singari, quyosh gaz-chang tumanligidan, bundan taxminan 4.5 milliard yil avval paydo bo‘lgan. yer sayyorasi shakliga ko‘ra, yassi ellipsoidga o‘xshash bo‘lib, «geoid» deb ataladi. geoid va unga o‘xshash (approksimatsion) ellipsoid orasidagi farq 100 metr atrofida1. sayyoramizning o‘rtacha diametri 12742 kilometr. aylanasi esa ≈40000 kilometr. yerning ekvatori, o‘ziga xos do‘nglikni hosil qilgan. uning ekvatorial diametri, qutblar orasidagi diametridan 42.6 kilometr uzunroq. yer sirtidagi eng baland nuqta, everest cho‘qqisi (jomolungma) bo‘lib, u dengiz sathidan 8848 kilometr balandlikda joylashgan. eng chuqur botiqligi esa, marianna botig‘i bo‘lib, u dengiz sathidan 994 metr pastda joylashgan. ekvator do‘ngligi hisobiga, yer markazidan eng uzoq joylashgan nuqta everest cho‘qqisi emas, balki, ekvatorga yaqinroq joylashgan boshqa cho‘qqilar – ekvadordagi chimboraso vulqoni cho‘qqisi hamda, perudagi uaskaran tog‘i tepasi hisoblanadi. yer sirtining 70.8% qismini dunyo okeani egallagan. qolgan qismi esa, materiklar va orollardan iborat quruqliklar tashkil qiladi. quruqliklarda joylashgan ko‘llar, muzliklar, daryolar va yer osti suvlari, dunyo okeani bilan …

5 / 108

iborat. atmosferaning yerdagi hayot va iqlimning barqarorligidagi o‘rni g‘oyat kattadir. shuningdek, yer sayyorasining gidrosfera, atmosfera, litosferasining tirik organizmlar yashaydigan barcha qismlari birgalikda – biosferani tashkil qiladi. yer yagona tabiiy yo‘ldosh – oyga ega. qadim zamonlarda, ko‘plab tamaddunlarda yer sayyorasi yassi shaklda tasavvur qilingan. qadimgi mesopotamiyaliklar, yerni, okean sirtida suzib yuruvchi disk shaklida deb o‘ylashgan. qadimgi xalqlarning aksariyatda yerni xo‘kiz shohida tutib turishi, xo‘kizni esa uchta fil, fillarni esa ulkan kit ko‘tarib turishi haqida sodda tushunchalar hukm surgan. yerning shar shaklida ekanligini ilk bor qadimgi yunon olimlari, xususan pifagor ta’kidlagan edi. o‘rta asrlarga kelib, olimlar ikkilamchi belgilarga ko‘ra, xususan boshqa sayyoralarning ko‘rinayotgan shaklidan kelib chiqib, yer ham aynan shar shaklida ekanligini nazariy isbot qilishgan. yer ilk marta 1959 yilda, eksplorer-6 kosmik apparati orqali fotosuratga tushirilgan edi, biroq tasvir juda sifatsiz chiqqan. ilk sifatli va yaxlit yer fotosuratini, 1967 yilda «lunar orbiter-v» apparati olishga muvaffaq bo‘lgan. yerni koinotdan turib ko‘rgan eng birinchi …

Want to read more?

Download all 108 pages for free via Telegram.

Download full file

About "1. astronomiyadan ma'lumotnomalar"

astronomiyadan ma’lumotnomalar muzaffar qosimov © www.orbita.uz www.orbita.uz ma’lumotnomalar markazi. w w w .o rb it a. u z m a’ lu m ot n o m al ar m ar ka zi. © www.orbita.uz | ...ilm fan fazosi uzra! astronomiyadan ma’lumotnomalar www.orbita.uz kutubxonasi 2 w w w . o r b i t a . u z m a ’ l u m o t n o m a l a r m a r k a z i . astronomiyadan ma’lumotnomalar ~ yer ~ quyosh ~ oy ~ sayyoralar ~ tabiiy yo‘ldoshlar ~ ~ asteroidlar ~ kometalar ~ yulduzlar ~ galaktikalar ~ orbita.uz@gmail.com muzaffar.qosimov@gmail.com http://www.orbita.uz/ mailto:orbita.uz@gmail.com mailto:muzaffar.qosimov@gmail.com astronomiyadan ma’lumotnomalar www.orbita.uz kutubxonasi 3 w w w . o r b …

This file contains 108 pages in PDF format (5.3 MB). To download "1. astronomiyadan ma'lumotnomalar", click the Telegram button on the left.

Tags: 1. astronomiyadan ma'lumotnomal… PDF 108 pages Free download Telegram