6.o'zgaruvchan tok qonunlarini o'rganish

PDF 8 pages 521.3 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 521.3 KB

File type PDF

Pages 8

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

9 - laboratoriya ishi o’zinduksiya koeffitsiyentini va muhitning magnit singdiruvchanligini aniqlash kerakli asbob va jihozlar: elektr taqsimlash shiti (o’zgaruvchan va o’zgarmas tok manbai), induktiv g’altak, ampermetr, voltmetr, reostat, kalit, temir o’zak, ulash simlari. ishning maqsadi: o’zinduksiya hodisasini o’rganish, o’zgaruvchan tok zanjiri uchun om qonunini tekshirish. o’zinduksiya koeffitsiyentini va muhitning magnit singdiruvchanligini aniqlash metodlari bilan tanishish. qisqacha nazariya: kontur bilan chegaralangan yuzni o’zgaruvchan magnit oqimi kesib o’tganda unda elektr yurituvchi kuchning hosil bo’lishi elektromagnit induksiya hodisasi deb ataladi. elektromagnit induksiya hodisasi quyidagi hollarda kuzatiladi: 1) kontur va o’zgarmas magnit bir-biriga nisbatan harakatlanganda; 2) berk kontur va tokli o’tkazgich bir-biriga nisbatan harakatlanganda; 3) berk kontur yaqinida turgan o’tkazgichdan o’tayotgan tok o’zgarganda. faradey tajribalarni umumlashtirib quyidagi qonunni ta’riflaydi: elektromagnit induksiya natijasida konturda hosil bo’ladigan elektr yurituvchi kuch (eyuk) shu kontur bilan chegaralangan sirt orqali o’tuvchi magnit oqimining o’zgarish tezligiga to’g’ri proporsionaldir, ya’ni:  dt df k (1) bu yerda k — proporsionallik koeffitsiyenti, …

2 / 8

uchining o’zgarish tezligiga to’g’ri proporsionaldir: dt di li  (3) bu formuladagi l - proporsionallik koeffitsiyenti bo’lib, o’zinduksiya koeffitsiyenti yoki konturning induktivligi deb ataladi va o’tkazgichning shakliga,o’lchamiga, muhitning  magnit singdiruvchanligiga bog’liqdir. agar 1=1v, c a dt di 1 bo’lsa, l=1gn, bundan ko’rinadiki, 1gn o’zinduksiya koeffitsiyenti o’tkazgichdan o’tayotgan tok kuchi sekundiga 1a ga o’zgarsa, bu o’tkazgichda 1v o’zinduksiya eyuk hosil bo’lishini ko’rsatadi. chiziqli o’tkazgichlarda o’zinduksiya koeffitsiyenti kichik bo’ladi. elektromagnit induksiya hodisasi natijasida hosil bo’ladigan eyuk induksion eyuk, tok esa induksion tok deb ataladi. e.x.lens induksion tok yo’nalishi va uni vujudga keltiruvchi magnit oqimining o’zgarish xarakteri o’rtasidagi munosabatni o’rganib, quyidagi qonunni ochgan: kontur bilan chegaralangan sirt orqali o’tayotgan magnit oqimining har qanday o’zgarishi shu konturda shunday yo’nalishda tok hosil qiladiki, bu tokning magnit maydoni uni hosil qiluvchi magnit oqimining o’zgarishiga to’sqinlik qiladi. bir jinsli bo’lmagan magnit maydonga joylashgan berk konturni ko’raylik. bu konturga tok manbai ulanganda, kontur orqali tok o’tadi. agar …

3 / 8

konturda elektromagnit induksiya eyuk hosil bo’lib, bu hodisa o’zinduksiya hodisasi va konturda hosil bo’layotgan qo’shimcha tok esa o’zinduksiya ekstratoki deyiladi. shuni aytish kerakki, o’zinduksiya hodisasini yoki o’zgaruvchan magnit maydonda joylashgan konturda elektromagnit induksiya eyuk hosil bo’lishini lorens kuchi orqali tushuntirib bo’lmaydi, chunki lorens kuchi qo’zg’almas zaryadlarga ta’sir qilmaydi va demak, ularni harakatga keltira olmaydi. shuning uchun, qo’zg’almas o’tkazgichlarda hosil bo’layotgan elektromagnit induksiya hodisasini tushuntirish har qanday o’zgaruvchan magnit maydon elektr maydonni yuzaga keltiradi va bu maydon ta’sirida konturda induksion tok hosil bo’ladi, degan fikrga olib keladi. elektr va magnit maydonning o’zaro bog’langanligi d.k.maksvell tenglamalaridan ko’rinadi. aytaylik, biror g’altakka o’ralgan simning o’zgarmas tokka qarshiligi r bo’lsin. bu qarshilikni aktiv qarshilik deb ataladi. agar g’altakni o’zgaruvchan tokli zanjirga ulansa, tok kuchining davriy o’zgarishi natijasida qo’yilgan kuchlanishga to’sqinlik qiluvchi induksiya eyuk hosil bo’ladi. bu esa g’altakning qarshiligi uning aktiv qarshiligidan kattaligini ko’rsatadi. boshqacha aytganda, g’altak aktiv qarshilikdan tashqari induktiv qarshilik deb ataluvchi qarshilikka …

4 / 8

hlar qilsak, t c i dt di r dt id l  cos 1 02 2  (6) bu tenglamaning yechimi )sin(0   tii (7) ko’rinishda qidiriladi.  - eyuk va tok kuchi orasidagi fazalar farqi. ttritxi  cos)cos()sin( 000  (8) s lx   1  (9)        sincos 0sincos 00 00 xiri rixi (10) xrtgxyri   :cossin 00 r s l r x tg    1   (11) (11) ifoda fazalar farqi tangensi deb ataladi. o’zgaruvchan tok zanjiri uchun om qonuni 22 00 ) 1 ( s lr z i      (12) to’la qarshilik 22 ) 1 ( s lrz    (13) (12) ifodada eyuk va tok kuchining 00 , i amplituda qiymatlari aks ettirildi. amalda ampermetr va voltmetrlar amplituda qiymatlarini emas, balki ta’sir etuvchi efefi , (effektiv) qiymatlarni ko’rsatadi. …

5 / 8

uktivligi uni o’rab olgan muhitning magnit xususiyatini ifodalovchi koeffitsiyentga ham bog’liq bo’ladi: s l n l 2 0 (21) bu yerda 0 — magnit doimiysi,  — solenoidni o’rab olgan muhitning vakuumga nisbatan magnit singdiruvchanligi. 2-rasm. yuqoridagi formulalardan ko’rinadiki, solenoidning vakuumdagi (l0) va muhitdagi (l) induktivliklarini bilgan holda muhitning magnit singdiruvchanligini aniqlash mumkin ekan, ya’ni: 0l l  (22) zanjirdan o’zgaruvchan tok o’tganda g’altakda induksion elektr yurituvchi kuch hosil bo’ladi. eyuk ga ega bo’lgan zanjirning bir qismi uchun om qonuni: u = ir- biz ko’rayotgan zanjirda tashqi qarshilik (r ) nolga teng va induksion eyuk  dt di l ga teng bo’lganligidan, induktivlikdagi kuchlanish tushuvi: dt di lu  (23) agar zanjirdagi tok davriy bo’lib, i = i0sint qonuniyat bo’yicha o’zgarayotgan bo’lsa tliu  cos0 (24) bo’ladi. bunda u0 =li0 — kuchlanish amplitudaci, l i u x l  0 0 (25) kattalik esa zanjir qismining induktiv qarshiligini bildiradi. zanjirdagi …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "6.o'zgaruvchan tok qonunlarini o'rganish"

9 - laboratoriya ishi o’zinduksiya koeffitsiyentini va muhitning magnit singdiruvchanligini aniqlash kerakli asbob va jihozlar: elektr taqsimlash shiti (o’zgaruvchan va o’zgarmas tok manbai), induktiv g’altak, ampermetr, voltmetr, reostat, kalit, temir o’zak, ulash simlari. ishning maqsadi: o’zinduksiya hodisasini o’rganish, o’zgaruvchan tok zanjiri uchun om qonunini tekshirish. o’zinduksiya koeffitsiyentini va muhitning magnit singdiruvchanligini aniqlash metodlari bilan tanishish. qisqacha nazariya: kontur bilan chegaralangan yuzni o’zgaruvchan magnit oqimi kesib o’tganda unda elektr yurituvchi kuchning hosil bo’lishi elektromagnit induksiya hodisasi deb ataladi. elektromagnit induksiya hodisasi quyidagi hollarda kuzatiladi: 1) kontur va o’zgarmas magnit bir-biriga nisbatan harakatlangan...

This file contains 8 pages in PDF format (521.3 KB). To download "6.o'zgaruvchan tok qonunlarini o'rganish", click the Telegram button on the left.

Tags: 6.o'zgaruvchan tok qonunlarini … PDF 8 pages Free download Telegram