xfx amaliy-latin (kk)

DOC 54 pages 8.0 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 54
ajiniyoz atidagi nukus ma’mleketlik pedagogika instituti o’mir iskerliki qa’wipsizligi fanidan a’meliy shinig’iwlar nukus 1- a’meliy shinig’iw qa’wiplerdin’ qa’siyetlerin ha’m toparlarg’a bo’liniwi u’yreniw. jumistin’ maqseti: talabalardi qa’wiplerdin’ qa’siyetleri ha’mde ma’lim bir belgilerine ko’re toparlarg’a bo’liniwi menen tanistiriw. uliwma mag’liwmatlar alimlardin’ pikirinshe, insang’a beriliwi kerek bolg’an en’ tuwri ta’rif bul“nomo agens” bolip bolsaplanadi, yag’niy harakat qiluvchi, yamasa iskerlik ko’rsatuvchi adamdir. an’li ra’wishte malim bir maqsedge, natiyjege erisiw ushin qiling’an har qanday is-ha’reketti iskerlik dep qaraw mu’mkin. bul tastiyiqlawdan kelip sol kelip shig’adi, iskerlikti tek insan o’z an’i ha’m tafakkuri mahsuli sipatinda ko’rsetiwi mu’mkin. bunin’ aqibetinde iskerlik insanlar ja’miyeti bar boliwinin’ en’ za’ru’r sha’rtlerden birewi bolip ju’zege shig’adi. miynet bolsa iskerliktin’ joqari formasi bolip esaplanadi, sebebi tek miynet penen g’ana insaniyattin’ barliq materialliq, ruwqiy ha’m basqa tu’rdegi bayliqlari jaratiladi. iskerlik ha’m miynettin’ formalari ha’r - qiyli bolip keledi. olar o’mirde, ja’miyette, ma’deniyatta, islep shig’ariwda, ilimde ha’m basqa o’mir tarawlarinda keshetug’in a’meliy, aqliy ha’m …
2 / 54
’anda ha’m aymaq ta’repinen insang’a qarag’anda) joq etiwden ibarat. insannin’ aymaqqa, aymaqtin’ bolsa insanga qarsi ta’sir ko’rsetiwi aqibetinde kewilsiz aqibetler ju’zege keledi. kewilsiz aqibetlerge to’mendegiler kiriwi mu’mkin: insan o’mirine qa’wip saliw, den sawlig’ina fizikaliqaliq jaqtan ziyan jetkiziwler (turli da’rejedegi jaraqatlaniwlar) den sawliqqa psixofiziologiyaliq jaqtan ziyan jetkiziwler, o’rtler, jariliwlar, buziliwlar (avariyalar), falokatlar (katastrofalar), aymaqtagi ekologiyaliq buziliwlar ha’m basqalar. bul kewilsiz aqibetlerdi keltirip shig’ariwshi ha’diyse, ta’sir ha’m basqa procesler - qa’wipler dep ataladi. qa’wipler jasirin (potensial) ha’m bar, ju’zege kelgen (real) tu’rlerge ajratiladi. qa’wipler ushin to’mendegi belgiler ha’rakterli: o’mirge qa’wip saliw, den sawliqqa ziyan, insan ag’zalari islewinin’ qiyinlasiwi. potensial qa’wip a’melge asiwi, yag’niy real qa’wipke aylaniwi ushin “sebepler” dep ataliwshi sharayatlar za’ru’r. to’mende qa’wip ha’m onin’ aqibetin ha’raxterlewshi ayrim mag’liwmatlar keltirilgen. jer ju’zinde tabiiy apatlar sani ko’beyip barmaqta, ol 1990 jilda 1960 jilg’a qarag’anda eki ma’rte asti. pu’tkil du’nya den sawliqti saqlaw ja’miyetinin’ mag’liwmatlari boyinsha du’nyada 1909 jildan 1974 jilg’a shekem nerv …
3 / 54
ma’mleket statistika komitetinin’ mag’liwmatlarina ko’re 1989 jildan baslap jaraqatlaniw da’rejesi ma’mleketler boyinsha 4 % ke asqan, olardin’ ayrimlarinda bolsa bul ko’rsetkish 11-19% ha’m onnan da joqari bolmaqta. bir jilda ha’r 1000 adamg’a tuwri kelgen o’lim menen tamamlang’an baxtsiz ha’diyseler to’mendegi 1-tablicada keltirilgen. 1-tablica bir jilda ha’r 1000 adamg’a tuwri kelgen o’lim menen tamamlang’an baxtsiz ha’diyseler saninin’ salistirilg’an ko’rsetkishleri ma’mleketler mdx garbiy yevropa sharqiy yevropa jami baxtsiz ha’diysedan % 11 1,5 13,6 8 0,5 6,25 12 0,8 6,6 qa’wip – o’mir-iskerlik qa’wipsizliginin’ orayliq tu’sinigi bolip, ol ha’diyse, process ha’m ob’ektlerdin’ insan den sawlig’ina tuwridan-tuwri yamasa bilqastan ma’lim sharoitta qanday da’rejede ziyan jetkiziw qa’biletin ko’rsetedi, yag’niy kewilsiz aqibetlerge alip keledi. analizdin’ maqsetine ko’re qa’wipti ha’rakterlewshi belgiler sani ko’beyiwi yamasa kemeyiwi mu’mkin. o’iq degi qa’wipke berilgen joqaridagi ta’rif bar bolg’an standart tu’siniklerdi (qa’wipli ha’m ziyanli islep shig’ariw faktorlari) o’zine tartiwshi, iskerliktin’ barliq tu’rlerin esapqa aliwshi juda salmoqli tu’sinik bolip esaplanadi. har qanday energiyaga, …
4 / 54
rdin’ tabiatin teren’ aniqlawda ha’m biliwde qa’wiplerdi taksoatiyalaw a’hmiyetli rol oynaydi qa’wipler nomenklaturasi ma’lim belgisine ko’re qa’wiplerdin’ sistemalastirilg’an ati, tu’sinikleri dizimi bolip esaplanadi. ha’zirgi ku’nde qa’wipler ati boyinsha alfavit tartibida nomenklatura qiling’an. qa’wipler nomenklaturasinin’ bir bo’limi to’mende keltirilgen. ajel, jalin, alkogol, buziliw, vakum, vulkan, qorqiw, gaz, gerbitsid, daxshat, da’rt, dinamik zorig’iw, jemiriliw, jawin, o’rt, zorig’iw, za’ha’r, jer silkiniw, pataslaniw, ishkilik, kesellik, kemshilik, ku’yiw, ilay, jaraqatlaniw, ilayiw, lazer nurlari, magnit maydani, gu’ldirmama, meteoritlar, mikroorganizmler, ig’allaniw, pulsatsiya, to’menlew, radiatsiya, rezonans, ta’wir boliw, saqlaniw, sirpanish, tebreniw, tok uriwi, toyiw, u’ziliw, uriw, ultradawis, hu’jim, qa’wip, sharshaw, samal, shawqim, elektr toki, elektr maydani, yaxmalak, yadro. aniq, maqsetli ilmiy izleniwler alip barilg’anda har bir bo’lek ob’ektler ushin (islep shig’ariw, sexlar, jumis orinlari, procesler, ka’sipler ha’m t.b.) qa’wipler nomenklaturasi du’ziledi. qa’wipler kvantifikatsiyasi - quramali tu’sinik bolg’an qa’wiplerdi bahalaw, sipat jaqtan aniqlaw ushin sanli ha’rakteristikalardi engiziw. a’melde kvantifikatsiyanin’ sanli, balli ha’m basqa usullari qollaniladi. qa’wiplerdi bahalawdin’ en’ ken’ …
5 / 54
niqlanadi. iskerliktin’ potensial qa’wipke iye ekenligi haqqinda aksioma –insaniyat tajribasi soni ko’rsetedi iskerliktin’ har qanday tu’rinde potensial qa’wip bar. demek, iskerliktin’ hesh qanday bir tu’rinde mutloq (absolyut) qa’wipsizlikke erisip bolmaydi. bul tastiyiq aksioma ha’rakterine iye. bul aksiomanin’ metodologiyaliq ha’m evristik a’hmiyeti u’lken. 2. qa’wiplerdin’ gruppalaniwi qa’wiplerdi kelip shig’iw ta’biyatina, sebebine, aqibetine, ziyanina, tarawina, du’ziliwine ha’m ta’sirine qarap to’mendegi toparlarg’a bo’liw mu’mkin: 1. kelip shig’iw ta’biyatina ko’re qa’wipler to’mendegilerge bo’linedi: tabiiy, texnikaliqaliq, antropogen (insan menen baylanisli), ekologiyaliq, aralas (eki ha’m onnan artiq). 2. rasmiy standart boyinsha: fizikaliq, ximiyaliq, biologiyaliq ha’m psixofiziologiyaliq. 3. keri aqibetlerdin’ ju’zege keliw waqtina ko’re qa’wipler impulsli ha’m kumulyativ (insan organizminde jiynaliwshi) boladi. 4. alip keliwshi aqibetine ko’re: talig’iw, keselleniw, jaraqatlaniw, avariya, o’rt, o’lim qa’wipi ha’m basqa. 5. keltiriwshi ziyanina ko’re: siyasiy, ekonomikaliq. texnikaliq, ekologiyaliq ha’m basqa. 6. lokalizatsiyasi (chiyeralanishi) boyinsha: litosfera, gidrosfera, atmosfera ha’m kosmos penen baylanisli bolg’an qa’wipler. 7. kelip shig’iw tarawina ko’re: o’mirge, sportqa, jol …

Want to read more?

Download all 54 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xfx amaliy-latin (kk)"

ajiniyoz atidagi nukus ma’mleketlik pedagogika instituti o’mir iskerliki qa’wipsizligi fanidan a’meliy shinig’iwlar nukus 1- a’meliy shinig’iw qa’wiplerdin’ qa’siyetlerin ha’m toparlarg’a bo’liniwi u’yreniw. jumistin’ maqseti: talabalardi qa’wiplerdin’ qa’siyetleri ha’mde ma’lim bir belgilerine ko’re toparlarg’a bo’liniwi menen tanistiriw. uliwma mag’liwmatlar alimlardin’ pikirinshe, insang’a beriliwi kerek bolg’an en’ tuwri ta’rif bul“nomo agens” bolip bolsaplanadi, yag’niy harakat qiluvchi, yamasa iskerlik ko’rsatuvchi adamdir. an’li ra’wishte malim bir maqsedge, natiyjege erisiw ushin qiling’an har qanday is-ha’reketti iskerlik dep qaraw mu’mkin. bul tastiyiqlawdan kelip sol kelip shig’adi, iskerlikti tek insan o’z an’i ha’m tafakkuri mahsuli sipatinda ko’rsetiwi mu’mkin. bunin’ aqibeti...

This file contains 54 pages in DOC format (8.0 MB). To download "xfx amaliy-latin (kk)", click the Telegram button on the left.

Tags: xfx amaliy-latin (kk) DOC 54 pages Free download Telegram