Back

òrta osiyo tabiiy geografiyasi

PDF 465 pages 27.6 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 465
p. baratov, m . mam atkulov, a. rafikov urta osiyo tabiiy geografiyasi uzbekiston respublikasi oliy va urta maxsus ta'lim vazirligi oliy u^uv yurtlarining geografiya bulimi talabalari uchun sh u v tsullanm a sifatida tavsiya etgan professor p. baratovning umumiy taxriri ostida tosh kent «edituvchi» 2002 @pdf_audio_kito blar_bot «urta osiyo tabiiy geografiyasi» utsuv tsullanmasining birinchi tsismida urta osiyo zududi tabiiy unsurlari (geologii tuzilishi, relefi, itslimi, suvlari, tuprots, usimlik tsoplami va ^ayvonot dunyosi)shshg uziga xos tomon­ lari, ulariing bir-biriga boglits va alotsadorligi, tabiiy resurslari, ular- dap ozilona foydalanish ^amda ularni mu.\ofaza tsilish yullari tazlil etiladi. ^ullanmanipg ikkinchi tsismi urta osiyoping tabiiy-geografik rayon- lashtirilishi, uning ba'zi bir nazariy-uslubiy masalalariga bagishlanib, ^ar bir tabiiy rayonga kompleks tavsif berilgan. tsullanma oliy utsuv yurtlari talabalari va geografiya fani bilan tsivi- tsuvchilarga muljallangan. shuningdek, ushbu tsullanmadan akademik litsey va kollej talabalari _\am foydalanishlarn mumkin. takrizchilar uzmu geografiya fakultet dotsentlari, geografiya fanlari nomzodlari: i. ^asanov, a. zaynutdinov, sh. …
2 / 465
ududi tabiatining paleogeografik rivojlanishi va shakllanishi jizatidan uning tekislik zismi bilap toglik tsismi orasida bir butunlik mavjud. chunki tekisliklar toglar- dan emirib olib kelingai yotzizizlarning tuplanishidan tashkil topgan, tekislik zismidan kutarilgan buglar togli zismida kon- dentsiyalashuvi jarayonida namga aylanadi, undan darslar tuyi- nib, suvning bir zismi tekislikka chizzach, buglanishga, shimilish- ga va sugorishga sarflanadi. dolgan bir zismi esa er osti suvi- ni xosil ziladi, toglarda ularning kup zismi tabiiy drenajga ega bulg_anidan, siljib tekislikdagi er osti suvini tuyintirib turadi. j urta osiyoning zududiy chegaralanishini anizlashda shu kun- gacha yakdil fikr yuz. bu x,azda «urta osiyoning geografik urni va chegaralari» mavzusida tuxtalib utamiz. «urta osiyo tabiiy geografiyasi» oliyuzuv yurtlaridagi geogra­ fik bilimlar tizimining eng muxim uzuv fanlaridats biridir. bu uzuv fanini urganish orzali talabalar uzi yashab turgan xu- dudning tabiati, ularning bir-biriga alozadorligi, tabiiy resurslari, ularning xozirgi zolati, ulardan omilkorlik bi­ lan foydalanish yullari, tabiatni zayta tiklab boyitib bo­ rish va …
3 / 465
yliklari, daryolari, kullari va suv omborlari, er osti suvlari, ^ozirgi zamon muzliklari, ^ayvonot dunyosi, k>ozoriston past torliklari, turray platosi va darvozasi, muro- jar, manrishlo^, ustyurt, balxashbuyi va olakul ^ismlarini p. baratov; er yuzasining tuzilishi, geologik taraediyot tarixi, zilzilalari, tor provintsiyasi, savur va torboratoy, jungoriya olatovi, tyanshan, issi^kul botiri, farrona botiri, oloy—^isor, janubiy tojikiston botiri, pomir, kopetdog tsismlarini m. ma- mattsulov; tuprotslari, usimliklari, tabiiy boyliklari va ular­ ni mu^ofaza tsilish, ^uritsxonalari, buyurtmalari, tabiiy xal^ borlari, urta osiyo xududining tabiiy-geografik rayonlashtiri- lishi, uning tekislik provintsiyasi, orolbuyi (shimoliy), k.uyi amudaryo, rarbiy turon— kaspiybuyi, muyintsum, k*iziltsum, mir- zachul — toshkent, k*uyi zarafshon, k^rshi tsismlarini a. rafikov yozdilar. «urta osiyo tabiiy geografiyasi» fanining oliy utsuv yurtla- rida u^itilishi bu ulkada yashovchi uzbek, ^ara^alpots, tojik turk- man, ^irgiz va tsozots xaltslarining tsadriyatlarini e'zozlashga, tarixan, •ota-bibolarimizdan meros bulib kelayotgan mutsaddas ona-vatan tuyrusini tsayta tiklashda, tarixiy, ma'naviy, mada- nny, diniy birligimizni yanada musta^kamlashda katta yordam beradi. «urta osiyo …
4 / 465
tsnsmlar tarixan tarkib topgan muayyan geogra­ fik sarxadlarga ega. «materiklar va okeanlar tabiiy geografiya- si»dan ukuvchilarga ma'lumki, bundam tabiiy-geografik sar^ad- lar, odatda siyosiy-ma'muriy, i^tisodiy, etnik chegaralarga mos kelmaydi va ular bilan ^ech ^anday boglits ^am emas. ular juda uzots tarixiy-geologik (paleogeografnk) rivojlanish davomida betakror tabiiy-^ududiy ^osila taritsasida shakllangan. urta osiyo tabiiy-geografik ulkasining ^amrovi va chegaralari ^atsida ^am shunday fikrni aytish mumkin. urta osiyo tabiiy-^ududiy jizatdan evrosiyo materigining shunday bir yaxlit va noyob tabiiy tsurilmasiki, u boshtsa tabiiy ^lkalardan tubdan farts tsiladi. urta osiyo materikning marka- zida, okeanlardan uzotsda, berk (kaspiy—orol—balxash) ^avzada joylashganligi, shimol va garb tomonga ochitsligi, shar^ va ja- nubdan tsudratli tof tizmalari bilan uralganligi ulkaning eng mu^im xususiyatlaridan zisoblanadi. ulka chegarasining umumiy uzunligi 9950 km atrofida bulib, shundan 8650 km tsurutslik orzali, ^olgani esa suv ortsali ^tadi. suv orzali ^tadigan chegaraning asosiy 1̂ ismi ^lkaning rarbiga, ya'ni kaspiy dengizi (1300 km) ^irgotslariga t^ri keladi. urta osiyo ulkasining rarbiy …
5 / 465
on past toglarining janubiy ^ismi orkali utkazadi. s. p. suslov esa ulkaning shimoliy chegarasini 50° sh.k., ya'ni k^ozogiston past toglarining suvayirrich ^ismi ortsali utkazsa, i. s. shchukin ulka shimoliy chegarasini 50—52° sh.k. orzali ut­ kazadi. bu shimoliy muz okeani bilrn 1̂ ozoriston berk ^avzasi orasidagi suvayirgichlarga tugri keladi. bizning fikrimizcha shimoliy chegarani k^ozoshston past toglarining eng shimoliy chek- kasi yoki rarbiy sibir tekisligi bilan tutashgan 200 metrli gorizontal orzali semipalatinsk shaxriga tsadar utkazish matssad- ga muvofi^ buladi. bunda paleogeografik ji^atidan bir butun xudud ^isoblangan k^zoriston past torlarini yaxlitligicha urta osiyo ^ududiga kiritiladi. bredi sha^ridan boshlangan shimoliy chegara semipalatinsk shaefidan sung janubi-shar^iy tomon char vodiysi va kokpekti sha^ri orzali zoyson kuliga, undan k>ora irtish uzani buylab burchum kishloriga 30 km etmasdan (460 m mutlats balandlikda) ulkaning eng shartsiy chekka (86°46'sh^.u., 47° 44' sh^.) nutstasiga tutashadi. bu erda serektitov (to f) i bor. shimoliy chegaraning umumiy uzunligi taxminan 2150 km ni tash­ …

Want to read more?

Download all 465 pages for free via Telegram.

Download full file

About "òrta osiyo tabiiy geografiyasi"

p. baratov, m . mam atkulov, a. rafikov urta osiyo tabiiy geografiyasi uzbekiston respublikasi oliy va urta maxsus ta'lim vazirligi oliy u^uv yurtlarining geografiya bulimi talabalari uchun sh u v tsullanm a sifatida tavsiya etgan professor p. baratovning umumiy taxriri ostida tosh kent «edituvchi» 2002 @pdf_audio_kito blar_bot «urta osiyo tabiiy geografiyasi» utsuv tsullanmasining birinchi tsismida urta osiyo zududi tabiiy unsurlari (geologii tuzilishi, relefi, itslimi, suvlari, tuprots, usimlik tsoplami va ^ayvonot dunyosi)shshg uziga xos tomon­ lari, ulariing bir-biriga boglits va alotsadorligi, tabiiy resurslari, ular- dap ozilona foydalanish ^amda ularni mu.\ofaza tsilish yullari tazlil etiladi. ^ullanmanipg ikkinchi tsismi urta osiyoping tabiiy-geografik rayon- lashtirilishi, uning b...

This file contains 465 pages in PDF format (27.6 MB). To download "òrta osiyo tabiiy geografiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: òrta osiyo tabiiy geografiyasi PDF 465 pages Free download Telegram

Similar files

You might also like these

Show all

No similar files found.