abdurauf fitrat. hind sayyohining qissasi

PDF 43 pages 473.2 KB Free download

43 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 473.2 KB

File type PDF

Pages 43

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 43

abdurauf fitrat. hind sayyohining qissasi www.ziyouz.com kutubxonasi 1 abdurauf fitrat hind sayyohining qissasi «sharq yulduzi» jurnali 1991 yil, 8-son fitrat ma'rifatining gultoji abdurauf fitratning inqilobga qadar yaratgan nasriy asarlari ichida tojik tilida yozilgan «hind sayyohining qissasi» alohida o'rin tutadi. «hind sayyohi» 1912 yili istambulda nashr etilgan. fitrat 1909 yilda tojik tilida yozgan «munozara» asarida ma'rifatparvar adib sifatida buxoro amirligi idorasiga ma'lum islohot-o'zgartish kiritish g'oyasini ilgari surgan edi. biroq, u bu yo'lning xato ekanligini payqab, «hind sayyohi»da yangicha goyani — ma'lum darajada buxoro amirligiga nisbatan o'z e'tiroznomasini bayon etadi. to'g'ri, asarda yozuvchining hali islohchilik g'oyalaridan butkul voz kechmagani seziladi. biroq, buxoro davlatining madaniyati, tabobati, sanoati va hatto er osti boyliklaridan xalq manfaati yo'lida foydalanish, o'lkaning ma'naviy va moddiy boyliklari haqidagi qayg'urishlari uni o'quvchi ko'z o'ngida yuksaklikka ko'taradi. qissa buxoroga kelgan hindistonlik musulmon sayyoh tilidan hikoya qilinadi. aslida hind sayyohi — yozuvchining o'zi. bu erda fitratning asar qurilmasi borasidagi mahoratiga, fikrni bayon …

2 / 43

ga yashayotganligi va kim adolatsizlik qurboni bo'layotganini o'quvchi ko'z o'ngida yaqqol gavdalantiradi. «hind sayyohi...»ni mutolaa qilar ekanmiz, fitratning yurt taqdiri uchun qanchalik qayg'urishi, iztirobga tushishini ravshan ko'rib boramiz. buxoro amirligi o'sha paytda hozirgi qarshi, g'uzor, shahrisabz, hatto hisor tog'larigacha bo'lgan hududda hukmronlik qilar edi. ana shunday keng sarhadlarda ma'rifat va sog'liqni saqlash, ilm-fanning taraqqiyotdan ortda qolishi sababini mullalar, mufti va amirlarning keng ma'nodagi ilm-fandan uzoqligi, mansabu boylikka o'chligi, poraxo'rligi tufayli deb bilgan fitrat, katta mahorat bilan bu illatlarni fosh etadi, shu yo'l bilan ma'rifat chirog'ini yoqib, qorong'ulik va dahshatdan qutulish yo'llarini qidiradi. fitrat «hind sayyohining qissasi»da ma'rifat haqidagi fikrlari, mulohazalarini ilgari surar ekan, buxoro xonligida sodir bo'layotgan adolatsizliklarni chuqur tahlil etish, dalillarni qiyoslash, umumlashtirish yo'lidan boradi. uning katta samimiyat va dard bilan abdurauf fitrat. hind sayyohining qissasi www.ziyouz.com kutubxonasi 2 aytgan fikrlari, hukm-xulosalari o'quvchiga kuchli ta'sir etadi. masalan, u hind sayyohi tilidan buxoroda tozalik, sog'liqni saqlash ishlari o'lda-jo'lda eka-ligi haqida …

3 / 43

o'zining ilg'or ma'rifatparvarlik g'oyalarini o'quvchi ongiga etkazish niyatida asarning juda ko'p joylarida muhammad payg'ambar hadislari, qur'ondan suralar va parchalar keltirib, o'z fikriga quvvat baxsh etadi. bunday badiiy bayon yo'li faqatgina fitratga taalluqli bo'lmasdan, o'sha davrdagi ko'pchilik ma'rifatparvar yozuvchilarga xos edi. masalan, fitratning hammaslagi mahmudxo'ja behbudiy o'zining 1914 yili yozgan «ikki emas, to'rt til kerak» maqolasida turkiston xalqlarining rus tilini o'rganishga targ'ib etish uchun tarixiy manbalarga murojaat etib, muhammad payg'ambar ham o'ziga g'oyaviy dushman bo'lgan yahudiylar tilini o'rganishga amr etganligini yozadi. bizningcha, bu holning sabablari quyidagicha. birinchndan, fitrat singari ma'rifatparvarlarda islom diniga e'tiqod kuchli edi. ikkinchidan, ilg'or yozuvchi — islom dini ta'limoti hamda muqaddas kitoblardan inson axloqini tarbiyalash, ilm-fanni o'rganish, uni hayotga tatbiq etish niyatida muvofiq hadisu iqtiboslar orkali o'zlarining ma'rifatparvarlik g'oyalarini ilgari surgan edi. uchinchidan, ushbu asarni ro'yobga chiqarish, o'sha davr tsenzurasi, amirlik mahkamalarida turgan kishilarning «qosh-qovog'i»ga moslash uchun ham shu yo'l tutilgan. «hind sayyohi...»da fitrat buxoro amirligida mang'itlar sulolasidan …

4 / 43

ramiz. bu albatta, fitratning keng dunyoqarashi, el uchun kuyinishi, o'z xalqi, yurti fojialarini o'ta chuqur idrok qila olganligidan dalolatdir. yana bir dalil keltiramiz. biz bugungi kunda tabiatni muhofaza etish haqida qayg'urib gapiryapmiz, er osti boyliklaridan unumli tejab-tergab foydalanish zarurligini ta'kidlayapmiz. fitrat yana shu dolzarb g'oyani o'sha paytdayoq ko'targan edi. «bu boyliklardan (ya'ni movarounnahr er osti boyliklaridan — b. n.) fabrika va mashinalar yordamida, toza va ozoda holda foydalanish lozim». atoqli ma'rifatparvar alloma abdurauf fitratning «hind sayyohi...» asaridan bahramand bo'lgan har qanday o'quvchida yurt taqdiri, xalq istiqboli uchun qayg'urish, mas'uliyat hissi uyg'onadi. ana shu ruh vatanni ozod va obod, erkin ko'rish, har qanday istibdod kishanlaridan xoli ko'rish orzusi fitratning barcha asarlarida ustivorlik qiladi. adib asarlarining qimmati va bugungi kun uchun amaliy ahamiyati ham birinchi navbatda ana shunda ko'rinadi. fitrat ijodini to'plash va nashr etib, o'quvchilar hukmiga to'la holda etkazish navbatdagi muhim vazifalardan biridir. abdurauf fitrat. hind sayyohining qissasi www.ziyouz.com kutubxonasi 3 …

5 / 43

diki, o'sha paytdan boshlab bu shaharni ziyorat qilishni ko'nglimga tugib qo'ydim. bu yil nihoyat niyatimga etdim. buxoro safariga otlandim. shaharga kirgunga qadar butun yo'l davomida hikoya qilishga arzigulik voqeaning guvohi bo'lmadim. necha oy davomida buxoro shahri va buxoroliklarning ahvolini o'rgandim va ularning qariyb barcha ishlaridan xabardor bo'ldim. juda katta taassuf bilan aytish mumkinki, buxoroliklar faqatgina islomning umumiy emirilishiga «hissa» qo'shmagan, balki islom olamining ayrim qavm-qabilalarini ham g'aflat olamiga tortgan ekanlar. sayohatimiz tafsilotini bayon qilishdan oldin buxoro va buxoroliklar haqida o'zimda paydo bo'lgan qisqagina fikrimni bildirib, hurmatli o'quvchilarni muxtasar bo'lsa-da, ularning ahvolidan xabardor etishni zarur deb bilaman. buxoro aholisining jami uch toifadir: ulamo, umaro va fuqaro... ulamo ma'lumki, buxoro qadimdan o'ta dono va zukko fuzalo ahlini tarbiyalab, voyaga etkazgan. har kuni bir abu ali, forobiy va boshqalarni jahonga hadya etib, shu tariqa o'zining sharafli dovrug'ini dunyo xalqlarining quloqlariga zirak etib taqqan. ammo, mana ikki yuz yildirki, o'zining ilmiy qiymatini yo'qotdi. mirzojon …

Want to read more?

Download all 43 pages for free via Telegram.

Download full file

About "abdurauf fitrat. hind sayyohining qissasi"

abdurauf fitrat. hind sayyohining qissasi www.ziyouz.com kutubxonasi 1 abdurauf fitrat hind sayyohining qissasi «sharq yulduzi» jurnali 1991 yil, 8-son fitrat ma'rifatining gultoji abdurauf fitratning inqilobga qadar yaratgan nasriy asarlari ichida tojik tilida yozilgan «hind sayyohining qissasi» alohida o'rin tutadi. «hind sayyohi» 1912 yili istambulda nashr etilgan. fitrat 1909 yilda tojik tilida yozgan «munozara» asarida ma'rifatparvar adib sifatida buxoro amirligi idorasiga ma'lum islohot-o'zgartish kiritish g'oyasini ilgari surgan edi. biroq, u bu yo'lning xato ekanligini payqab, «hind sayyohi»da yangicha goyani — ma'lum darajada buxoro amirligiga nisbatan o'z e'tiroznomasini bayon etadi. to'g'ri, asarda yozuvchining hali islohchilik g'oyalaridan butkul voz kechmagani seziladi. biroq,...

This file contains 43 pages in PDF format (473.2 KB). To download "abdurauf fitrat. hind sayyohining qissasi", click the Telegram button on the left.

Tags: abdurauf fitrat. hind sayyohini… PDF 43 pages Free download Telegram