metrologiya boʻyicha asosiy tushunchalar va taʼriflarni oʻrganish

DOCX 8 стр. 21,9 КБ Бесплатная загрузка

8 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 21,9 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 8

Обновлено Янв 2026

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 8

[bookmark: _goback]mavzu: metrologiya boʻyicha asosiy tushunchalar va taʼriflarni oʻrganish kirish metrologiya - bu o‘lchashlar, o‘lchov birliklarini yaratish, ularning saqlanishi va miqdoriy ifodalashning aniqligini ta’minlovchi fan hisoblanadi. hozirgi zamon texnika va ilm-fan taraqqiyotida metrologiyaning o‘rni nihoyatda muhim bo‘lib, har bir texnologik jarayon, ishlab chiqarish bosqichi, ilmiy tadqiqot va kundalik faoliyat aniq o‘lchovlarga tayanadi. o‘lchovsiz hech bir jarayonni boshqarish, nazorat qilish yoki sifatini baholash mumkin emas. shu sababli metrologiya barcha sohalarda ishonchlilik, aniqlik va bir xillikni ta’minlaydigan asosiy tayanch ilmiy yo‘nalishlardan biri sanaladi. o‘zbekiston respublikasida metrologiya sohasini tartibga solish uchun birinchi bor 1993-yil 28-dekabrda “metrologiya to‘g‘risida”gi qonun qabul qilingan bo‘lib, unga 2020-yilda yangi tahrirda o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritildi. ushbu qonun mamlakatda o‘lchovlarning bir xilligini ta’minlash, standartlar va o‘lchov vositalarini qonuniy asosda tartibga solish, shuningdek, ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatishda aniqlikni oshirishga xizmat qiladi metrologiya nafaqat texnik-e’maliy soha, balki falsafiy va ilmiy ahamiyatga ham yega. falsafiy nuqtai nazardan o‘lchash - bu hodisa va …

2 / 8

iyasi esa davlat miqyosida o‘lchovlarni tartibga solish, tekshirish va nazorat qilish bilan shug‘ullanadi. darslikda bayon etilgan ma’lumotlardan ko‘rinadiki, metrologiya nafaqat o‘lchovlarni o‘rganadi, balki ularning bir xilligini ta’minlash, xatoliklarni kamaytirish, o‘lchash vositalarining ishonchliligini oshirish kabi vazifalarni ham bajaradi shu sababli har bir texnik mutaxassis ushbu fanning asosiy tushunchalarini chuqur o‘zlashtirishi zarur. metrologiya tushunchasi va uning ahamiyati metrologiya yunoncha “metron” — o‘lchov, “logos” — ta’limot so‘zlaridan olingan bo‘lib, o‘lchashlar, o‘lchov birliklari va ularning aniqligini ta’minlash usullari haqida ma’lumot beruvchi fan sifatida shakllangan. zamonaviy ta’rifga ko‘ra, metrologiya — bu o‘lchashlarning nazariy asoslari, ularning birligini ta’minlash vositalari, metodlari va o‘lchash aniqligiga erishish usullarini o‘rganadigan ilmiy yo‘nalishdir o‘lchashlar inson faoliyatining barcha sohalarida muhim o‘rin egallaydi. ishlab chiqarishda mahsulotning og‘irligi, uzunligi, hajmi, quvvati, elektr sarfi, energiya miqdori kabi ko‘plab parametrlar aniq o‘lchashlar orqali nazorat qilinadi. hatto kundalik hayotda ham o‘lchovlar doimiy ishlatiladi: vaqtni belgilash, haroratni o‘lchash, masofani aniqlash va boshqa jarayonlar metrologiyaga asoslanadi. metrologiyaning ahamiyati uch …

3 / 8

in bo‘lmaydi. 3. texnik ahamiyati texnik taraqqiyotning barcha bosqichlarida o‘lchovlar asosiy o‘rinni egallaydi. ishlab chiqarishni avtomatlashtirish, texnologik jarayonlarni boshqarish, mahsulotlar sifatini baholash, resurslar sarfini hisoblash — bularning barchasi aniq o‘lchovlarga bog‘liq. masalan, avionika sanoatida birgina dvigatelni ishlab chiqarishda yuz minglab o‘lchov amallari bajarilishi kerak bo‘ladi. har qanday xato esa katta ishlab chiqarish nosozligiga olib kelishi mumkin. shuningdek, kimyo sanoatida bir texnologik jarayonda 20 mingtagacha harorat o‘lchash nuqtalari bo‘lishi mumkin. bu esa metrologiyaning sanoat uchun qay darajada zarur ekanini ko‘rsatadi metrologiyaning asosiy maqsadi — o‘lchov natijalarining ishonchliligini ta’minlashdir. buning uchun o‘lchov birliklarini yaratish, saqlash, o‘lchov vositalarini standartlashtirish, xatoliklarni kamaytirish va o‘lchov natijalarining bir xilligini ta’minlash kabi vazifalar bajariladi. metrologiyaning tarixiy rivojlanishi metrologiya — eng qadimiy fanlardan biri bo‘lib, uning ildizlari insoniyat jamiyatining shakllanish davriga borib taqaladi. darslikda qayd etilishicha, metrologiyaning dastlabki ko‘rinishlari mahalliy hokimiyat tomonidan joriy etilgan oddiy o‘lchov standartlariga asoslangan bo‘lgan. qadimgi davrlarda uzunlikni qo‘l uzunligi, tirsak, qadam kabi tabiiy …

4 / 8

metrologiya kuni ham aynan shu sana — 20-mayda nishonlanadi.xx asr metrologiyaning jadal rivojlanishi davri bo‘ldi. fizika va matematikaning rivojlanishi o‘lchashlar nazariyasini ancha chuqurlashtirdi. 1960-yilda xalqaro birliklar tizimi — si qabul qilindi, bu tizim barcha fan sohalarida yagona o‘lchov birliklarini qo‘llashga imkon yaratdi. keyinchalik, si asosiy birliklari soniya, metr, kilogramm, amper, kelvin, kandela va mol sifatida belgilandi. bu birliklar eng barqaror fizik hodisalarga asoslangan. metrologiya rivojlanishida rossiya olimi d.i. mendeleyevning hissasi ham beqiyosdir. u 1892-yildan boshlab og‘irliklar va o‘lchovlar palatasiga rahbarlik qilgan, o‘lchovlarni standartlashtirish bo‘yicha ilmiy nazariyalarni ishlab chiqqan va amaliy metrologiya rivojiga katta hissa qo‘shgan. hozirgi kunda bu muassasa uning nomi bilan yuritiladi o‘zbekistonda metrologiya tarixi mustaqillik yillarida yangi bosqichga ko‘tarildi. 1993-yilda “metrologiya to‘g‘risida”gi qonun qabul qilinishi, so‘ngra 2020-yilda uning yangi tahrirda tasdiqlanishi milliy metrologiya tizimini xalqaro talablarga moslashtirish imkonini berdi. ushbu qonun orqali o‘lchovlarning bir xilligini ta’minlash, metrologik nazorat, davlat standartlari, o‘lchov vositalarini tekshirish va kalibrlash ishlari tartibga solindi. …

5 / 8

uning ilmiy yondashuvlari barcha boshqa bo‘limlar uchun poydevor bo‘lib xizmat qiladi nazariy metrologiyaning asosiy yo‘nalishlari: fizik miqdorlar haqidagi ta’limot, o‘lchash metodologiyasi, o‘lchov xatolari nazariyasi ,o‘lchov aniqligi nazariyasi, o‘lchov birliklari nazariyasi, standartlar (etalonlar) nazariyasi, o‘lchov natijalarini qayta ishlash usullari. nazariy metrologiya ilmiy izlanishlar, ishlab chiqarish va texnik sohalarda qo‘llaniladigan barcha o‘lchov tizimlarini nazariy jihatdan asoslaydi. amaliy metrologiya amaliy metrologiya o‘lchov usullarini real jarayonlarda qo‘llash bilan shug‘ullanadi. o‘lchov vositalarini yaratish, ularning tuzilishi, ishlash prinsiplari, kalibrlash va sinovdan o‘tkazish amaliy metrologiyaning asosiy vazifalaridir. asosan quyidagi yo‘nalishlar bilan shug‘ullanadi: o‘lchov vositalarini ishlab chiqish va takomillashtirish, o‘lchash usullarini qo‘llash va optimallashtirish, o‘lchov jarayonlarining texnologik xaritasini yaratish, sanoat va laboratoriyalarda o‘lchov natijalarining aniqligini ta’minlash. masalan, turli sensorlar, manometrlar, termojuftlar, o‘lchagichlar, mikrosxema sinov qurilmalari amaliy metrologiyaning asosiy ob’ektlaridan hisoblanadi. qonunchilik metrologiyasi qonunchilik metrologiyasi — davlat tomonidan nazorat qilinadigan va majburiy talablar qo‘yiladigan o‘lchov sohasidir. bu bo‘lim o‘lchovlar bir xilligini ta’minlash, standartlar va metrologik talablarga rioya qilinishini nazorat …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 8 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "metrologiya boʻyicha asosiy tushunchalar va taʼriflarni oʻrganish"

[bookmark: _goback]mavzu: metrologiya boʻyicha asosiy tushunchalar va taʼriflarni oʻrganish kirish metrologiya - bu o‘lchashlar, o‘lchov birliklarini yaratish, ularning saqlanishi va miqdoriy ifodalashning aniqligini ta’minlovchi fan hisoblanadi. hozirgi zamon texnika va ilm-fan taraqqiyotida metrologiyaning o‘rni nihoyatda muhim bo‘lib, har bir texnologik jarayon, ishlab chiqarish bosqichi, ilmiy tadqiqot va kundalik faoliyat aniq o‘lchovlarga tayanadi. o‘lchovsiz hech bir jarayonni boshqarish, nazorat qilish yoki sifatini baholash mumkin emas. shu sababli metrologiya barcha sohalarda ishonchlilik, aniqlik va bir xillikni ta’minlaydigan asosiy tayanch ilmiy yo‘nalishlardan biri sanaladi. o‘zbekiston respublikasida metrologiya sohasini tartibga solish uchun birinchi bor 1993-yil 28-dekabrd...

Этот файл содержит 8 стр. в формате DOCX (21,9 КБ). Чтобы скачать "metrologiya boʻyicha asosiy tushunchalar va taʼriflarni oʻrganish", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: metrologiya boʻyicha asosiy tus… DOCX 8 стр. Бесплатная загрузка Telegram