ma'naviyat tushunchasi, predmeti, maqsad va vazifalari

DOC 1 стр. 4,5 МБ Бесплатная загрузка

1 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 4,5 МБ

Тип файла DOC

Страницы 1

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (10 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 1

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta tayanch kanspekt 1-mavzu: ma'naviyat tushunchasi, predmeti, maqsad va vazifalari reja: 1. ma'naviyat tushunchasi va uning mazmun mohiyati. “ma'naviyat asoslari” fanining predmeti, maqsad va vazifalari 2. «ma'naviyat»ning kategoriyalari va rivojlanish qonuniyatlari 3. ma'naviyatning jamiyat taraqqiyotida o'rnining oshib borishi ma'naviyat sobiq sho'rolar xukumronligi sharoitida mustaqil mavzu yoki masala sifatida o'rganilmasdan kelinayotgan edi. unga madaniyat bilan bir xil ma'noni anglatuvchi, mustaqil yo'nalishga ega bo'lmagan tushuncha sifatida qarab kelingan. xatto ayrim adabiyotlarda har ikkala tushunchani bir xil mazmunni anglatuvchi so'z ma'nosida qo'llanilib kelingan. bunday «etiborsizlik» natijasida barcha lug'atlarda ham «ma'naviyat» tushunchasiga aniq va mustaqil ta'rif uchramaydi. buning asosiy sababi, sho'rolarning jamiyat a'zolari ongi va qalbini insoniyat aql zakovati bilan yaratilgan ma'naviy boyliklardan bebahra qilish, ularni tuzumning manfaatlariga xizmat qiluvchi g'oya va mafkuralar bilan qurollantirishga qaratilgan g'ayri ilmiy, g'ayri insoniy siyosati bo'lgan edi. bunday siyosatdan maqsad, jamiyat a'zolarini, ayniqsa yoshlarni ana shu g'oya va mafkuralar vositasida mazkur tuzumga itoatkor, uning …

2 / 1

slari” fanining predmeti, maqsad va vazifalari «ma'naviyat»ning mohiyati, predmeti, tushunchalari va rivojlanish qonuniyatlariga bag'ishlanib respublikamiz ziyolilari o'rtasida qizg'in munozaralar olib borilmoqda. bunga sabab ma'naviyatning ko'p qirrali tushuncha ekanligidir. u inson faoliyatining barcha qirralarini, uning yaqqol ko'zga tashlanuvchi zoxiriy va yashirin, ichki ruhiy – botiniy tomonlarini ham qamrab olganligidadir. hozirgi kunda ham munozaralar davom etmoqda va matbuotda ushbu mavzuga bag'ishlab ko'plab maqola va mulohazalar e'lon qilinmoqda, kitoblar chop etilmoqda. ularda ma'naviyat, uning ma'no-mazmuni, hayotimizdagi o'rni va ahamiyati xaqida fikrlar bildirilmoqda. lekin aksariyat hollarda ma'naviyat o'zi nima, degan savolga aniq va lo'nda javob topish qiyin. unga har xil, ba'zan esa bir-biriga qarama qarshi, noaniq sayoz javob va fikrlar bildirishmoqda. to'g'ri, “ma'naviyat” tushunchasiga ilmiy, falsafiy, adabiy, axloqiy yoki oddiy tilda ifodalanadigan ko'plab ta'riflarni keltirish mumkin. umuman, o'zida juda chuqur va keng qamrovli ma'no-mazmunini mujassam etgan bu tushunchaga har qaysi muallif o'zining falsafiy yondashuvi, siyosiy qarashlari va e'tiqodi, ongu tafakkuridan kelib chiqqan holda turlicha …

3 / 1

igidir. aslida ma'naviyat – insonni jamiki boshqa mavjudotlardan ajratib turadigan eng baquvvat ma'naviy-ruhiy omil hisoblanadi. inson – tabiatning, barcha mavjudotning gultoji deyilganda uning ushbu xislati, ya'ni yuksak ma'naviyat egasi bo'la olish imkoniyati nazarda tutiladi. bu imkonni boshqa jonzotlarda ko'rmaymiz. moddiy narsalar odamga jismoniy oziq va quvvat bersa, ma'naviyat unga ruhiy oziq va qudrat bag'ishlaydi. faqat moddiy jihatdan ta'minlanish bilan kifoyalanish – ongsiz va ruhsiz mahluqotlarga xos. ma'naviyatga intilish esa ruh va ong egasi bo'lmish odamzotgagina xos fazilatdir. ma'naviyat odamning aqliy va ruhiy olami majmui kabi murakkab ijtimoiy hodisadir. ma'naviyat juda keng qamrovli tushuncha bo'lganligi uchun ham, yuqorida ta'kidlaganimizdek uni bir jumlada ifodalash nihoyatda mushkul. ma'naviyat ko'proq inson qalbiga, botiniy dunyosiga qaratilganligi bilan ajralib turadi. shu ma'noda ma'naviyat inson qalbidagi ilohiy bir nur sanaladiki, bu ilohiy nur hech bir jonzotda yo'q. ma'naviyat shunday sehrli tilsimki, uni tugal echishga bashar qudrati etmaydi. shunday ekan, «ma'naviyat» tushunchasiga bir yo'la mukammal ta'rif berish murakkab …

4 / 1

ma'naviy qirralari qamrab olingan bo'lib, biz bundan buyon ma'naviyat haqida so'z yuritganimizda unga metodologik asos sifatida tayanamiz. mamlakatimiz o'z mustaqilligini qo'lga kiritgunga qadar ilmiy adabiyotlarda “ma'naviyat” mustaqil ilmiy tushuncha sifatida qo'llanilmagan edi. shu bois bu tushunchani chuqurroq o'rganishga bo'lgan qiziqish ayniqsa prezidentimizning unga bo'lgan e'tiboridan keyin oshib ketdi. bir qator olimlarimiz anjumanlarda qilgan ma'ruzalarida «ma'naviyat – insondagi axloq, odob, bilim, ilm, iymon, ixlos va insoniyat kamoloti uchun ijobiy ta'sir qiluvchi tizim yoki ma'naviyat- insonning aqliy, axloqiy, ilmiy, amaliy, mafkuraviy qarashlar yig'indisi hisoblanib, diniy va dunyoviy qarashlarning aks etish darajasidir», deb ta'rif berib kelmoqdalar. a.erkaevning fikricha, «ma'naviyat – insoning ijtimoiy – madaniy mavjudot sifatidagi mohiyatidir, ya'ni insonning mehr-muruvvat, adolat, to'g'rilik, sofdillik, vijdon, or-nomus, vatanparvarlik, go'zallikni sevish, zavqlanish, yovuzlikka nafrat, iroda, matonat va shu kabi ko'plab asl insoniy xislatlari va fazilatlarining uzviy birlik, mushtaraklik kasb etgan majmuidir». m.imomnazarov dastlab “ma'naviyat inson qalbidagi ilohiy nur…», -deb yozgan bo'lsa, keyinchalik «ma'naviyat – inson qalbida, …

5 / 1

-degan ta'rifni beradi. albatta, yuqorida keltirilgan fikrlarning hammasida ham ma'naviyatning ko'pgina qirralari o'z ifodasini topgan va mualliflar o'zlarining nuqtai nazarlarini bildirganlar, ammo ularda inson salohiyatini o'stirish masalasi e'tibordan chetda qolganligi ko'rinadi. hali yana ko'plab olimlarimiz ma'naviyat tushunchasiga o'z munosabatlarini bildiradilar va ana shu bildirilgan turli fikrlar asosida umumiy mukammal ta'rif shakllanadi, degan umiddamiz. bugungga qadar ma'naviyat tushunchasiga mukammal ta'rif shakllanmaganligiga sabab uning keng qamrovli, murakkab va ayni vaqtda «sodda» tushuncha ekanligida. ma'naviyat ko'proq insonning ichki, botiniy, yashirin dunyosini aks ettirishidir. inson ichki, botiniy dunyosi esa gavhar to'la tubsiz dengiz singaridir. bu dengizdan qancha gavhar olsangiz tugamagani singari inson ichki dunyosi ham tubsiz va o'zini rang-barang tarzda namoyon etadi. inson qalbiga, botiniy dunyosiga qanchalik chuqur kirib borsangiz, shunchalik turli-tumanlik bilan toblanib, o'zining yangidan-yangi qirralarini namoyon etadi. mana shuning uchun ham ma'naviyat tushunchasiga mukammal, har taraflama to'liq ta'rif berish mushkulroq. ammo respublikamiz olimlari tomonidan «ma'naviyat» tushunchasiga berilayotgan ta'riflarni va uning inson, millat, …

6 / 1

a'naviyat inson qalbida kamol topishi uchun u qalban va vijdonan, aql va qo'l bilan mehnat qilishi kerak. ma'naviyat inson tug'ilishida ona suti, uning allasi, mehri, ajdodlar o'giti, vatan tuyg'usi, bu hayotning ba'zida achchiq, ba'zida quvonchli saboqlari bilan qatra-qatra bo'lib shakllanadi. uning qaror topishida oiladagi muhit, jamiyatdagi hamjihatlik, davlat olib boradigan siyosatdagi adolatparvarlik va insonparvarlikning qay darajada amal qilinishi asosiy o'rinni egallaydi. prezidentimiz ta'kidlaganidek, har qaysi millatning o'ziga xos ma'naviyatini shakllantirish va yuksaltirishda oilaning o'rni va ta'siri beqiyosdir. chunki insonning eng sof va pokiza tuyg'ulari, ilk hayotiy tushuncha va tasavvurlari birinchi galda oila bag'rida shakllanadi. hayotga qadam tashlayotgan bolaning xarakterini, tabiati va dunyoqarashini belgilaydigan ma'naviy mezon va qarashlar – yaxshilik va ezgulik, oliyjanoblik va mehr-oqibat, or-nomus va andisha kabi muqaddas tushunchalarning poydevori oila sharoitida qadr topadi. har bir oila farzandining ongi asosan 5-7 yoshda shakllanishini inobatga oladigan bo'lsak, aynan ana shu davrda uning qalbida oiladagi muhit ta'sirida ma'naviyatning ilk kurtaklari namoyon …

7 / 1

, axloq-odob, insoniy munosabatlar asosiga qurish maqsadga muvofiqdir. farzandga mehr qo'yish, ularning qornini to'q, ustini but qilish o'z yo'li bilan, lekin farzandlarimizni yoshlik chog'idan boshlab milliy tarbiya, axloq-odob, yuksak ma'naviyat asosida voyaga etkazish nafaqat oila uchun, balki jamiyat uchun ham dolzarb ahamiyat kasb etib kelgan. farzand tarbiyasiga e'tibor bermaslik nafaqat ota-onalar, butun bir oila, butun jamiyat uchun juda qimmatga tushishini ko'pgina hayotiy misollarda ko'rish mumkin. bugungi kunda mamlakatimizda amalga oshirilayotgan barcha bunyodkorlik ishlarimiz farzandlarimizning baxtu-saodati ularning yorug' kelajagi uchun amalga oshirilmoqda. lekin baxtu-saodat faqat boylik, molu-mulk bilan belgilanmaydi. odobli, bilimdon va aqlli, mehnatsevar, iymon-e'tiqodli farzand nafaqat ota-onaning, oilaning, balki butun jamiyatning eng katta boyligidir. barcha fanlarda bo'lganidek, ma'naviyatning ham mustaqil predmeti mavjuddir. uning predmeti inson va jamiyat ma'naviy hayoti, maqsadi esa komil inson – iymon etiqodi butun, irodasi baquvvat, erkin fuqaro ma'naviyatini shakllantirish va jamiyat ma'naviy salohiyatini rivojlantirishdir. ana shu keng qamrovli vazifalardan ko'rinib turibdiki,inson kamoloti va jamiyatning yuksak darajaga …

8 / 1

ni belgilab beradigan omillardan biri sanaladi. odamlarda axloq, odob, iymon, vijdon, xalollik, mehnatsevarlik, milliy va insoniy g'urur tuyg'usi, burch va mas'uliyatni his qilishi qanchalik kuchli va yuqori bo'lsa, jamiyat taraqqiyotining zaminlari ham kengayishiga, tinchlik, osoyishtalik, hamjihatlik barqaror bo'lishiga olib keladi. xuddi shuning uchun ham islom karimov oliy majlisning birinchi chaqiriq, birinchi sessiyasida so'zlagan nutqida: «taraqqiyot taqdirini ma'naviy jihatdan etuk odamlar hal qiladi. texnikaviy bilim, murakkab texnologiyani egallash qobiliyati ma'naviy barkamollik bilan, mustaqil tafakkur bilan birga borishi kerak. aqliy zakovat va ruhiy-ma'naviy salohiyat – ma'rifatli insonning ikki qanotidir», - deb ko'rsatgan edi. jamiyat taraqqiyotining har bir yangi bosqichi kishilarning ma'naviy kamolotida ham yangi davrning yuzaga kelishidir. ma'naviyatsiz adolatli, yuksalish imkoniyatiga ega bo'lgan jamiyat bo'lmaganidek, jamiyatsiz ma'naviyat ham rivojlanishi mumkin emas. prezidentimiz “yuksak ma'naviyat-engilmas kuch” asarida ta'kidlaganidek: “jahon xalqlari tajribasi, ularning bosib o'tgan murakkab rivojlanish yo'llari, bu boradagi saboq va xulosalar shundan dalolat beradiki, qaerda davlat va jamiyat taraqqiy topsa, xalqning tinch-osoyishta …

9 / 1

sa, o'sha joyda, o'sha mamlakatda johillik, hasadgo'ylik, beparvolik, xudbinlik, yalqovlik, manmanlik, tekinxo'rlik, g'iybat qilishlik, ko'rolmaslik, yovuzlik, qo'paruvchilik, o'z vatani va xalqiga nisbatan sotqinlik tuhmat qilish kabi salbiy illatlar, ma'naviyatsizlik ko'rinishlariga o'rin qolmaydi. 1.2. «ma'naviyat»ning kategoriyalari va rivojlanish qonuniyatlari «ma'naviyat asoslari»ning mustaqil fan sifatida shakllanishi davom etayotgan sharoitda, uning kategoriyalari, rivojlanishi qonuniyatlari, boshqa ijtimoiy-gumanitar fanlardan farqli jihatlarini va ayni paytda ular bilan aloqalarini aniqlash masalalarini ham takomillashtirib borish zarur bo'ladi. chunki, uning kategoriyalari va rivojlanish qonuniyatlari aniqlanmas va ma'lum bir tartibga solinmas ekan u mustaqil fan maqomiga ega bo'la olmaydi. albatta, ma'naviyat barcha ijtimoiy gumanitar fanlar tizimida eng «yosh»bo'lganligi sababli uning tushunchalarini bir tizimga keltirish murakkab hisoblanadi. chunki, uning ayrim kategoriyalari (tushunchalari) falsafa, estetika, etika, dinshunoslik va boshqa fanlarning tushunchalari bilan ham uyg'unlashib ketgan. bu tabiiy xol. zero ma'naviyatni ularning uyg'unligisiz tassavvur ham qilib bo'lmaydi. ana shu murakkablikka qaramasdan «ma'naviyat» ning kategoriyalarini aniqlashga, uni yuqoridagi fanlardan mustaqilligini ta'minlashga ehtiyoj nihoyatda kata. …

10 / 1

akili sifati maqomida: milliy o'z-o'zini anglash, milliy g'urur, millatparvarlik, vatanparvarlik, millat taqdiriga nisbatan ma'suliyatni, milliy manfaat ustivorligini his etish, milliy til, milliy tarix, adabiyot, san'at, urf-odatlar, an'analar, qadriyatlar, davlat tizimiga, qonunlarga hurmat va itoatkorlik, vazminlik, o'z kasbining mohir ustasi bo'lish, mamlakat ichki va tashqi faoliyatidan habardor bo'lish va uni qo'llab-quvvatlash, mamlakat ijtimoiy, siyosiy, iqtisodiy, ma'naviy hayotida faollik va boshqalar bo'lsa; shaxsning jamiyat vakili sifatidagi maqomida: mamlakatning jahondagi nufuzini oshirishdagi ma'sullik, jahon tsivilizatsiyasi yutuqlarini egallash, jahon xalqlari oldida turgan umumbashariy muammolariga befarq bo'lmaslik, milliy va umuminsoniy manfaatlar uyg'unligini anglash, insonning tabiatining bir bo'lagi ekanligi, uni asrashda ma'sullik va boshqa bir qator tushunchalarni kiritishi mumkin. ko'rinib turibdiki, yuqoridagi keltirilgan ma'naviyatning barcha tushunchalari shaxsning ichki ruhiyati bilan bog'liq bo'lib, ular shaxsning ma'naviy darajasi, millat va jamiyat vakili sifatidagi maqomlarini qamrab olgan. real hayotda ma'naviyat har bir insoning millat, jamiyat, davlat hayoti, insonlararo bo'ladigan va ijtimoiy hayotga nisbatan bo'ladigan munosabatlarida namoyon bo'ladi. yuqoridagilardan tashqari, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 1 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ma'naviyat tushunchasi, predmeti, maqsad va vazifalari"

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta tayanch kanspekt 1-mavzu: ma'naviyat tushunchasi, predmeti, maqsad va vazifalari reja: 1. ma'naviyat tushunchasi va uning mazmun mohiyati. “ma'naviyat asoslari” fanining predmeti, maqsad va vazifalari 2. «ma'naviyat»ning kategoriyalari va rivojlanish qonuniyatlari 3. ma'naviyatning jamiyat taraqqiyotida o'rnining oshib borishi ma'naviyat sobiq sho'rolar xukumronligi sharoitida mustaqil mavzu yoki masala sifatida o'rganilmasdan kelinayotgan edi. unga madaniyat bilan bir xil ma'noni anglatuvchi, mustaqil yo'nalishga ega bo'lmagan tushuncha sifatida qarab kelingan. xatto ayrim adabiyotlarda har ikkala tushunchani bir xil mazmunni anglatuvchi so'z ma'nosida qo'llanilib kelingan. bunday «etiborsizlik» natijasida barcha lug'atlarda ham «ma'naviyat» tushunch...

Этот файл содержит 1 стр. в формате DOC (4,5 МБ). Чтобы скачать "ma'naviyat tushunchasi, predmeti, maqsad va vazifalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ma'naviyat tushunchasi, predmet… DOC 1 стр. Бесплатная загрузка Telegram