badiiymatnning morfologik xususiyatlari

PPTX 14 pages 133.9 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 133.9 KB

File type PPTX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

badiiy matnning morfologik xususiyatlari badiiy matnning morfologik xususiyatlari  reja:  1. badiiy matnda morfologik vositalarning o‘rni va funksional ahamiyati  2. badiiy matnning obrazlilik va ekspressivlikni ta’minlovchi morfologik shakllari  3. muallif uslubini belgilovchi morfologik birliklarning individual qo‘llanishi badiiy matn tilning barcha qatlamlari uyg‘unlashgan murakkab va san’atkorona shakldagi nutq ko‘rinishidir. uning estetik qimmati, obrazliligi, tasviriyligi hamda ta’sirchanligi ko‘p jihatdan til birliklarining, xususan, morfologik vositalarning qanday qo‘llanganiga bog‘liq. morfologiya – so‘zning grammatik shakllari va ular orqali ifodalanuvchi ma’no munosabatlarini o‘rganuvchi soha sifatida badiiy nutqda muhim stilistik imkoniyatlar yaratadi. badiiy matnda morfologik vositalarning funksional ahamiyati bir nechta yo‘nalishda namoyon bo‘ladi: obraz yaratish, estetik ta’sirni kuchaytirish, muallif nutqining individualligini ko‘rsatish, matnning ichki dinamizmini ta’minlash va o‘quvchi hissiyotiga bevosita ta’sir qilish. avvalo, so‘z turkumlarining badiiy matndan tutgan o‘rni alohida e’tiborga loyiq. otlar matndagi predmetlikni bildiruvchi asosiy vosita bo‘lib, badiiy tasvirning tayanch unsurlaridir. badiiy matnda otlarning ko‘plab ma’no ko‘chishlari – metafora, metonimiya, sinekdoxa kabi …

2 / 14

ni ifodalashda muhim funksional vosita hisoblanadi. fe’l zamonlari – hozirgi, o‘tgan, kelasi zamon va ularning ko‘plab shakllari badiiy nutqda dramatizatsiyani kuchaytiradi, voqea ketma-ketligini aniq ko‘rsatadi yoki voqelik va xotira orasidagi bog‘lanishni mustahkamlaydi. masalan, davomli harakat shakllari (“ketmoqda”, “o‘qiyapti”) tasvirning davomiyligini, tugallangan shakllar (“bordim”, “yig‘ladi”) esa voqeaning qat’iy sodir bo‘lganini ko‘rsatadi. fe’llarning tasvir kuchi, harakatni jonli ko‘rsatish qobiliyati badiiy matnning dinamikligini ta’minlaydi. olmoshlar badiiy matnda subyekt va obyektni aniqlashda, shaxslararo munosabatni ifodalashda, muallif pozitsiyasini yashirin ko‘rsatishda xizmat qiladi. birinchi shaxs (“men”) ko‘pincha lirizmni kuchaytiradi, ichki monolog uchun imkon yaratadi, ikkinchi shaxs (“sen”) esa murojaat, dialogiklik va psixologik yaqinlikni kuchaytiradi. uchinchi shaxs (“u”) esa badiiy matnning epik tusini oshiradi, voqea va qahramon masofasini belgilaydi. ba’zan olmoshlar muallifning yashirin ishtirokini ko‘rsatadi, hamdardlik yoki tanqid ohangini kuchaytiradi. olmoshlar badiiy matnda subyekt va obyektni aniqlashda, shaxslararo munosabatni ifodalashda, muallif pozitsiyasini yashirin ko‘rsatishda xizmat qiladi. birinchi shaxs (“men”) ko‘pincha lirizmni kuchaytiradi, ichki monolog uchun imkon yaratadi, …

3 / 14

ning ruhiy muhiti yanada jonli tasvirlanadi. morfologik vositalarning badiiy matndagi funksional ahamiyatining yana bir muhim jihati – kuchaytirgich shakllarning qo‘llanishidir. masalan, “ko‘m-ko‘k”, “yam-yashil”, “qip-qizil” kabi takrorlovchi affikslar tasvirni yorqinlashtiradi, obrazga kuchli ekspressivlik bag‘ishlaydi. bunday shakllar o‘quvchining tasavvurini kuchaytiradi, matnga poetik qaymoq qo‘shadi. o‘zbek she’riyatida, ayniqsa, kuchaytirgich vositalarning qo‘llanilishi juda keng bo‘lib, u poetik obrazning mazmun va ohangdorligini ta’minlaydi. badiiy matnda morfologik variantlar va dialektal shakllarning qo‘llanishi ham muallif uslubini belgilaydi. qahramonning ijtimoiy kelib chiqishi, yoshligi, mentaliteti, xarakteri ko‘pincha dialektal so‘z shakllari orqali beriladi. bu esa badiiy asarning realistik tasvirini kuchaytiradi. shuningdek, arxaik shakllar (“erdi”, “qilmishdur”, “nechun”) tarixiy asarlarda matnning davr ruhini tiklashda xizmat qiladi. morfologik vositalarning yana bir muhim funksiyasi – matnning ritmik va melodik tuzilishini yaratishdir. sifatlarning ketma-ketligi, fe’l shakllarining uyg‘unligi, kuchaytirgich vositalarning takrorlanishi matnga musiqiy ohang bag‘ishlaydi. ayniqsa, she’riyatda morfologik shakllar ritm hosil qilishda eng asosiy vositalardan hisoblanadi. morfologiyaning badiiy matndagi yana bir funksional jihati – matnning ichki …

4 / 14

ing asosiy poydevorini tashkil qiladi. ularning har biri asarda obraz yaratish, qahramon xarakterini ochish, muallif kayfiyatini yetkazish, matnning dinamikasini belgilash va o‘quvchi hissiyotiga bevosita ta’sir ko‘rsatishda alohida funksiyaga ega. fe’l zamonlarining o‘zgarishi voqea rivojiga dramatizm bag‘ishlasa, sifatlarning bo‘yoqdorligi obrazning yorqinligini, ravishlarning turlicha ma’nolari tasvirning harakat tezliki va ruhiy fonini ko‘rsatadi. olmoshlar narratsiyaning perspektivasini belgilaydi, kuchaytirgich shakllar esa matnning ekspressiv ta’sirini oshiradi. foydalanilgan adabiyotlar 1. g‘ulomov a., shukurov r. hozirgi o‘zbek adabiy tili. – toshkent: o‘qituvchi, 2015. 2. hojiev a. tilshunoslikka kirish. – toshkent: o‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2002. 3. bozorov o., rasulov b. leksikologiya va stilistika asoslari. – toshkent: universitet, 2018. 4. madvaliyev a., begmatov e. o‘zbek tilining grammatikasi. morfologiya. – toshkent: fan, 2006. 5. safarov sh. pragmatika va lingvopoetika. – toshkent: fan va texnologiya, 2012. 6. sirojiddinov s. til va badiiy matn stilistikasi. – toshkent: ma’naviyat, 2019. 7. abdurahmonov g‘., mengliyev b. o‘zbek tilining poetik sintaksisi. – toshkent: ma’naviyat, 2014. …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "badiiymatnning morfologik xususiyatlari"

badiiy matnning morfologik xususiyatlari badiiy matnning morfologik xususiyatlari  reja:  1. badiiy matnda morfologik vositalarning o‘rni va funksional ahamiyati  2. badiiy matnning obrazlilik va ekspressivlikni ta’minlovchi morfologik shakllari  3. muallif uslubini belgilovchi morfologik birliklarning individual qo‘llanishi badiiy matn tilning barcha qatlamlari uyg‘unlashgan murakkab va san’atkorona shakldagi nutq ko‘rinishidir. uning estetik qimmati, obrazliligi, tasviriyligi hamda ta’sirchanligi ko‘p jihatdan til birliklarining, xususan, morfologik vositalarning qanday qo‘llanganiga bog‘liq. morfologiya – so‘zning grammatik shakllari va ular orqali ifodalanuvchi ma’no munosabatlarini o‘rganuvchi soha sifatida badiiy nutqda muhim stilistik imkoniyatlar yaratadi. badiiy matnda morfolo...

This file contains 14 pages in PPTX format (133.9 KB). To download "badiiymatnning morfologik xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiymatnning morfologik xusus… PPTX 14 pages Free download Telegram