oʻzbek tili leksikasining tarixiylik, qoʻllanish doirasiga koʻra tavsifi

PPTX 15 pages 2.0 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.0 MB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

pptxgenjs presentation mavzu: oʻzbek tili leksikasining tarixiylik, qoʻllanish doirasiga koʻra tavsifi. turan international unversity boshlangʻich taʼlim bt-23-cu guruh talabasi ona tili oʻzbek tili leksikasining tarixiylik, qoʻllanish doirasiga koʻra tavsifi xoshimjonova nasibaxon va rahimova gulnoraxon introduction to the uzbek language oʻzbek tili — asosan markaziy osiyoda soʻzlashuvchi turkiy til boʻlib, boy tarixga ega, turli dialektlarga ega. bu oʻzbekistonning rasmiy tili boʻlib, millionlab odamlar uchun muhim muloqot va madaniy ifoda vositasi boʻlib xizmat qiladi. 2 o`zbek tili lug`at tarkibining asosiy qismi zamonaviy so`zlardan iboratdir. umumiste'moldagi so`zlarning barchasi zamonaviy qatlamga mansub bo`ladi. ular barcha kishilar uchun tushunarli bo`lishi bilan bir qatorda nutqda faol qo`llaniladi: bahor, qish, kuz, g`arb, sharq, er, osmon, tog`, tosh, ariq, yomg`ir, qor, daryo, yaxshi, yomon, chiroyli, tor, chuqur, go`zal, kim, birov, har kim, har qanday, tez, oz, ko`p, asta, yozmoq, ovqatlanmoq, uxlamoq, yashamoq singarilar. zamonaviy qatlamga oid so`zlarning ba'zilari nutqda faol qo`llanilmasligi, tor mutaxassislik doirasida ishlatilishi mumkin. masalan, terminologik …

2 / 15

qushbegi, sovut, qozi, mirshab, choriq, mingboshi, oqsoch, haram, yuzboshi kabilar tarixiy so`zlardir. istorizmlarni anglatgan ma'nosiga ko`ra bir necha guruhga ajratish mumkin: 1) sulolalar, tabaqalar nomini ifodalagan istorizmlar: xon, podshoh, cho`ri, kaniz, amir, hoqon; 2) mansab, amal nomlarini bildirgan istorizmlar: qushbegi, kutvol, qo`rboshi, devonbegi, to`qsoba, qorovulbegi, sarmunshiy, beklarbegi, eshikog`asi, shig`ovul, mirzaboshi, mirishkor, sarbahodir, tunqator, ponsod, mehtar, otaliq, dodxoh, salomog`asi, risolachi, oftobachi singari; 3) urug`, qabila, qavm nomlari (etnonimlar)ni anglatgan istorizmlar: jaloyir, mang`it, nayman, do`rmon, telov, qurama, bag`ish, korabo`yin, kenagas, minglar, yuzlar, qirqlar, qangli, saroy kabi; 4) oziqovqat nomlarini bildirgan istorizmlar: uloba, urkamoch, tutmoch, yorma, ko`moch; 5) kiyimkechak, mato nomlarini ifodalagan istorizmlar: qalami, xosa, parpasha, olacha, kuloh, janda, guppi, sanama; 6) kasb-hunar, mashg`ulot nomlarini bildirgan istorizmlar: sarrof, vofurush, jarchi, axtachi, bojgir, chorakor va boshqalar. o‘zbek leksikasining tarixiy rivojlanishi 1 qadimgi kelib chiqishi o‘zbek tili o‘zining lug‘aviy ildizlarini milodiy vi asrdayoq o‘rta osiyoda tarqalgan turkiy tillarga borib taqaladi. bu ilk leksik ta’sirlar hozirgi …

3 / 15

tuzilmalardan hosil qilgan. fors ta'siri oʻzbekiston va fors (hozirgi eron) oʻrtasidagi tarixiy va madaniy aloqalar tufayli oʻzbek tiliga ham fors tilidan koʻplab oʻzlashma va iboralar kiritilgan. bu, ayniqsa, adabiyot, san'at va ma'muriyat kabi sohalarda yaqqol namoyon bo'ladi. birgalikda yashash va moslashish o‘zbek leksikasi turkiy va fors manbalarining bir-biri bilan uzviy bog‘langan elementlariga ega bo‘lib, o‘zbek xalqi va uning tilini vaqt o‘tishi bilan shakllantirgan xilma-xil madaniy ta’sirlarni o‘zida aks ettiruvchi o‘ziga xos lingvistik uyg‘unlikni yaratdi. dialektal o'zgarishlar turkiy va forsiy ta’sir doirasi turli o‘zbek shevalarida farq qilishi mumkin, ayrim mintaqalar tarixiy va geografik omillarga qarab bir til ta’sirini boshqasidan ko‘ra kuchliroq afzal ko‘radi. 6 o‘zbek madaniyati va an’analariga oid lug‘at o‘zbek tili o‘lkaning rang-barang madaniy merosi va chuqur ildiz otgan an’analaridan kelib chiqqan boy lug‘at boyligi bilan singdirilgan. murakkab to‘qimachilik naqshlaridan tortib bayram marosimlarigacha bo‘lgan lug‘at o‘zbek o‘ziga xosligining jonli gobelenini aks ettiradi. asosiy atamalarga anʼanaviy meʼmorchilik, hunarmandchilik, xalq musiqasi va …

4 / 15

n foydalaniladi. 4 fanlararo konvergentsiya o‘zbek tili turli sohalardagi so‘z va iboralarni uzluksiz mujassamlashtirib, o‘quv va kasbiy fanlarning o‘zaro bog‘liqligi kuchayib borayotganini aks ettiradi. 8 o‘zbek tilidagi so‘zlashuv va jarangli iboralar o'zbek tili kundalik nutqqa o'ziga xoslik va o'ziga xoslik qo'shadigan rang-barang so'zlashuv so'zlariga va jaranglarga to'la jonli tildir. ushbu norasmiy iboralar ko'pincha mamlakatning boy madaniy merosidan olingan bo'lib, xalqning o'ynoqiligi va ijodkorligini aks ettiradi. oʻzbek tilidagi jargonda tartibsizlikni tasvirlash uchun “soch yologʻi” (soʻzma-soʻz “soch arqon”) yoki yigʻilishdan chiqqan kishi uchun “oʻrib qoʻymoq” (“yeb-eb ketmoq”) kabi kulgili idiomalar mavjud. erta. 9 adabiy ta'sir o‘zbek tiliga fors va arab tillaridan, xususan, adabiyot, falsafa va diniy terminologiya sohalarida ko‘plab o‘zlashtirilgan so‘zlar o‘zlashtirilgan. madaniy almashinuv o‘zbekistonning jahon hamjamiyati bilan aloqalari kengaygani sari o‘zbek leksikasiga ingliz, rus va boshqa jahon tillaridan zamonaviy tushuncha va texnologiyalarni aks ettiruvchi so‘zlar kiritildi. transliteratsiya koʻpgina chet el soʻzlari oʻzbek yozuv tizimiga moslashtirilgan boʻlib, oʻzbek tilining fonologiyasi va morfologiyasiga …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oʻzbek tili leksikasining tarixiylik, qoʻllanish doirasiga koʻra tavsifi"

pptxgenjs presentation mavzu: oʻzbek tili leksikasining tarixiylik, qoʻllanish doirasiga koʻra tavsifi. turan international unversity boshlangʻich taʼlim bt-23-cu guruh talabasi ona tili oʻzbek tili leksikasining tarixiylik, qoʻllanish doirasiga koʻra tavsifi xoshimjonova nasibaxon va rahimova gulnoraxon introduction to the uzbek language oʻzbek tili — asosan markaziy osiyoda soʻzlashuvchi turkiy til boʻlib, boy tarixga ega, turli dialektlarga ega. bu oʻzbekistonning rasmiy tili boʻlib, millionlab odamlar uchun muhim muloqot va madaniy ifoda vositasi boʻlib xizmat qiladi. 2 o`zbek tili lug`at tarkibining asosiy qismi zamonaviy so`zlardan iboratdir. umumiste'moldagi so`zlarning barchasi zamonaviy qatlamga mansub bo`ladi. ular barcha kishilar uchun tushunarli bo`lishi bilan bir qatorda nutqd...

This file contains 15 pages in PPTX format (2.0 MB). To download "oʻzbek tili leksikasining tarixiylik, qoʻllanish doirasiga koʻra tavsifi", click the Telegram button on the left.

Tags: oʻzbek tili leksikasining tarix… PPTX 15 pages Free download Telegram