intonatsiya, temp va ritm - ifodali o’qishning asosiy vositalari sifatida

PPTX 24 pages 5.2 MB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.2 MB

File type PPTX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

prezentatsiya powerpoint intonatsiya, temp va ritm - ifodali o’qishning asosiy vositalari sifatida reja 1. intonatsiya va intonasion vositalar. 2. ritm. she’riyatda ritm turlari. 3. temp. nutq tempini belgilovchi vositalar. 1 qadimgi dunyoning mashhur so‘z ustasi mark tulliy siseron nutq jarayonida ohang eng muhim va eng ta’sirchan vosita ekanligini ta’kidlab bunday deydi: shunday nutq ohangi tanlanishi zarurki, u tinglovchilaming e’tiborlarini o‘ziga jalb etib tursin va u nafaqat huzurbaxsh, balki jonga tegmaydigan, ko‘ngil qolmaydigan huzurbaxsh bolsin” 2 shu ma’noda intonatsiya ifodaviylikning asosiy vositasi bo‘lib, inson hissiyotlari holatining rang-barang tovlanishlarini aks ettirishga xizmat qiladi. nutqda intonatsiya orqali eng murakkab tuyg‘ular, nozik kechinmalar va kayfiyat, holatlarini ham ifoda qilish mumkin. nutq jarayonidagi fikr-tuyg‘ular, maqsad va intilishlar, his-hayajonlar boshqalarga ovoz tovlanishlari orqali yetib boradi. muayyan istak, niyat, intilish, harakat natijasida yuzaga keluvchi ana shu ovoz tovlanishlari (ovoz o‘zgarishi) intonatsiya deyiladi. 3 badiiy asar matnida intonatsiya turli tinish belgilari, she’riy asarlarda misralaming joylashishiga qarab belgilanadi, shuningdek, …

2 / 24

va ritorik undovdan hayajonli intonatsiya yaratish uchun foydalanadi. bu turdagi asarlami ifodali o qish ijrochidan puxta tayyorgarlik va aktyo‘rlik mahoratini ham talab qiladi. 4 5 masalan, quyida keltirilgan doston parchasi emosional-ritorik intonatsiyali nutqning yorqin namunasidir: nazrul johil olomonga qaradiyu oh chekib, o‘zni otdi, tik maydonda yoqasini chok etib. faryod qildi: “ne vahshat bu?! bas, xaloyiq! qotillikni to‘xtat, hindu, g ’azotni qo‘y, musulmon! hind, musulmon - birodarmiz, farzand odam atoga! haq oldida barobarmiz, ayting, ne bor nizoga?! xunrezlik qil demagan-ku, na vedayu, na qur’on! tig‘ uradi nega hindu, bosh kesadi musulmon? (erkin vohidov. “ruhlar isyoni”) parchadagi qotillikni to‘xtat, hindu! haq oldida barobarmiz, ayting ne bor nizoga?! tig‘ uradi nega hindu, bosh kesadi musulmon? shu kabi undov va so‘roq gaplar hayajonli intonatsiyani yuzaga keltiradi. shuning uchun ham ushbu misralarni ifodali o‘qiyotganda bo‘layotgan xunrezliklarga kuchli taassuf, afsus va nadomat ohanglari sezilib turishi lozim. badiiy asarda syujet voqealari, personajlarning ruhiy holatlari o‘zgarib, goh osoyishta, …

3 / 24

shtirib qo‘llaydi. shu m a’noda, ta’kidlanmoqchi bo‘lgan fikrga mantiqiy urg‘u berish, uni kuchaytirish va asar ta ’sirchanligini oshirishda inversiyaning ahamiyati kattadir. 7 8 masalan: seni deb etaging tutdim men endi, boshqaning bahridan o‘tdim men endi, sen na yolda bo‘lsang, ketdim men endi, sening bilan vatan etdim men endi. (“ravshan” dostonidan) keltirilgan misralaming odatdagi tartibi quyidagicha bolishi lozim edi: men endi seni deb etaging(ni) tutdim. men endi boshqaning bahridan o ’tdim. men endi sen na (qaysi) yo‘lda bolsang, (o‘sha yo‘ldan) ketdim. men endi sen bilan bir vatan etdim. she’riyatdagi bu usul tasodifiy bo‘lmasdan, balki shoiming asar g‘oyasini yorqin aks ettirish niyati bilan, shuningdek, qofiya, radif, turoq, vazn talabi bilan ham chambarchas bogliqdir. takror san’ati ham intonatsiyani yuzaga keltiruvchi badiiy vositalardan biridir. badiiy asarda bir so‘z yoki bir necha so‘z, ba’zan esa, butun bir satr takrorlanadi. bu usul ma’lum bir fikr va tuyg‘uni yorqin ifodalash bilan birga, ta’sirni kuchaytirish va intonatsiyani bo‘rttirib …

4 / 24

angni qo‘ying, odamlar! sizning asli yovingiz kim?! bilib qo‘ying, odamlar! ular uzoq yurtdan kelib, yerga bukib shonimiz, bizni bizga dushman qilib, so‘rmoqdadir qonimiz. bosqinchining qadimdanoq falsafasi ayondir, el ichida bo‘isa nifoq, demak, zolim omondir. (erkin vohidov) 12 13 parallelizm. she’riy asarlarda parallelizm ikki yoki undan ortiq hodisani yonma-yon qo‘yish orqali poyetik mazmunni ochishda xizmat qiladi. parallelizmlar, asosan, xalq she’riyatiga xos usul bolib, ular keyinchalik yozma adabiyotga ham o ’tgan. parallelizm mazmunan hamda vazifasiga ko‘ra, to‘rt turga ajratiladi: tematikpsixologik,ritmik-sintaktik, intonasion va leksik-morfologik parallelizmlar. 13 masalan: intonasion parallelizmlar - talaffuzda bir xil ohangdorlikka asoslangan usul bo‘lib, bir necha gap yoki bo‘laklar bir xil ohangda o‘qiladi. masalan: 0 ’z oldiga, ishadi, yo‘lsiz cho‘lga tushadi, issiq kunga pishadi kuyib hasan jo ’nadi. (“ravshan” dostonidan) 14 mazmunan bir-biriga yaqin hodisalar va narsalar yonma-yon qo‘yilgan holda qiyosiy tasvirlansa, bu - tematik parallelizm deyiladi. masalan: bu tog‘lar qanday tog‘lar, toshi bor, tepasi yo‘q. va’dasida turmagan yorning dardi …

5 / 24

aning boshida qayta-qayta takrorlar ekan, inson boshiga tushadigan dunyo sitamlarining beadadligini ta’kidlamoqchi bo‘ladi. ayni paytda g‘azalda anafora bo‘lib kelgan takroriy so‘zlar lirik qahramonning hasrat va nadomat tuyg‘ularini pog‘onama-pog‘ona yuqoriga ko‘tarib avj nuqtasiga yetkazgan va, shu bilan bir qatorda, she’ming badiiy mukammal chiqishiga ham yordam bergan. demak, anafora badiiy asarda lirik qahramon kayfiyati, ichki kechinmalari, ruhiy holatini ochishda muhim vosita sanaladi. shunday ekan, misralar boshida takrorlanadigan so‘z yoki so‘z birikmalari asaming g‘oyaviy mazmuni, muallif maqsadi bilan chambarchas bog‘liq holda o‘ziga xos intonatsiya bilan o‘qilishi zarur. 16 mark tulliy siseron nutqda ritmning o‘rni va ahamiyatini ta’kidlar ekan, shunday deb yozadi: “nutqda go‘zallik bag‘ishlaydigan ikkita vosita bor: so‘zlar va ritmlarning yoqimliligi. so‘zlar go‘yoki qandaydir ashyo (material), ritm (usul) esa, uning bezagidan iboratdir”1. darhaqiqat, nutqni, ayniqsa, she’riy nutqni ritmsiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. chunki she’r ohang jihatidan ma’lum bir tartibga solingan o‘lchovli ritmik nutqdir. ritm (rhytmos) yunoncha so‘z bo‘lib, vazndosh, ohangdosh degan ma’nolarni bildiradi. she’riy …

6 / 24

adagi so‘zlaming mazmuniga muvofiq intonatsiya bilan aytilishidan ritm-ohang paydo bo‘ladi. ifodali o‘qish jarayonida she’riy asarning g‘oyaviy yo‘nalishiga qarab so‘zlashuv ohangidan, lirik va dramatik ohangdan foydalaniladi, tinish belgilariga qarab pauzalarga alohida e’tibor beriladi. shundagina asardagi har bir so‘z chuqur ma’no va emosional ta’sir kuchiga ega boladi. “zero, har qanday san’at tabiat tomonidan bunyod etilar ekan, u bizning tabiatimizga ta’sir o‘tkazmasa va huzur baxsh etmasa, u hech narsaga arzimas edi. bizni ham to‘lqinlantiruvchi, ham jo ’shqin etuvchi va ko‘pincha, bizda ham quvonch, ham g‘amginlik keltirib chiqamvchi vazn (ritm, marom)lar va ovozchalik hech narsa bizning ongimizga tabiatan yaqin emasdir” 19 20 darhaqiqat, badiiy asaming inson mhiga o‘tkazadigan hissiy ta’sirida so‘z ijrochisining yoqimli ovozi bilan birga intonatsiya, vazn va ritmning ahamiyati beqiyosdir. binobarin, ritm she’r musiqiyligi va ohangdorligini ta’minlovchi, lirik qahramonning his-tuyg‘ularini badiiy ifodalashga xizmat qiluvchi asosiy vositalardan biridir. ba’zi adabiyotlarda ritmni band ritmi, alliterasion ritm, anafora ritm, intonasion ritm kabi turlarga ajratib ko‘rsatilgan. …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "intonatsiya, temp va ritm - ifodali o’qishning asosiy vositalari sifatida"

prezentatsiya powerpoint intonatsiya, temp va ritm - ifodali o’qishning asosiy vositalari sifatida reja 1. intonatsiya va intonasion vositalar. 2. ritm. she’riyatda ritm turlari. 3. temp. nutq tempini belgilovchi vositalar. 1 qadimgi dunyoning mashhur so‘z ustasi mark tulliy siseron nutq jarayonida ohang eng muhim va eng ta’sirchan vosita ekanligini ta’kidlab bunday deydi: shunday nutq ohangi tanlanishi zarurki, u tinglovchilaming e’tiborlarini o‘ziga jalb etib tursin va u nafaqat huzurbaxsh, balki jonga tegmaydigan, ko‘ngil qolmaydigan huzurbaxsh bolsin” 2 shu ma’noda intonatsiya ifodaviylikning asosiy vositasi bo‘lib, inson hissiyotlari holatining rang-barang tovlanishlarini aks ettirishga xizmat qiladi. nutqda intonatsiya orqali eng murakkab tuyg‘ular, nozik kechinmalar va kayfiyat, hol...

This file contains 24 pages in PPTX format (5.2 MB). To download "intonatsiya, temp va ritm - ifodali o’qishning asosiy vositalari sifatida", click the Telegram button on the left.

Tags: intonatsiya, temp va ritm - ifo… PPTX 24 pages Free download Telegram