hasharotlarning morfologiyasi va anatomiyasi

PPTX 21 pages 270.9 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 270.9 KB

File type PPTX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

hasharotlarning morfologiyasi va anatomiyasi hasharotlarning morfologiyasi va anatomiyasi hasharotlarning morfologiyasi va anatomiyasi reja 1. hasharot tanasining umumiy tuzilishi va uning ayrim xususiyatlari. 2. hasharot tanasining tashqi tuzilishi va bo’g’imlarga ajralishi. 3. tana bo’laklari va uning ayrim qismlarini tashqi muhit sharoitiga moslanishi jarayonida o’zgarib borishi. 4. bosh bo’lagining o’simtalari. ko’krak segmentlarini birlamchi tuzilishi va uning o’simtalari. 5. qorin segmentlarini tuzilishi. qorin o’simtalari, ularning xillari va vazifalari. 6. yog’ tanachalari. ovqat hazm qilish sistemasi. nafas olish sistemasi, uning bo’laklari. morfologiya — tananing tashqi tuzilishini o’rgatadi. bu qismda hasharotlarning tashqi tuzilishi ko’rib chiqamiz. hasharot tanasi va uning o’simtalarini qoplab turgan teri qoplag’ichi— kutikula o’zaro elastik parda vositasi bilan tutashgan qattiq parchalardan tashqil topgan. terining bu tartibda tuzilishi hasharot tanasining ust tomonidan bo’g’imlarga ajralishini ta’minlaydi. teri tuzilishidagi bu xususiyat hasharotga muskullari vositasida tananing turli qismlarini egishga va uning o’simtalarini harakatga keltirishga imkon beradi. terining kata qismlari tashqi skelet rolini o’ynaydi, chunki unga tananing hamma …

2 / 21

aydi, ba’zilarida undan ham kam. hasharotning qattiq tashqi skelet umurtqalilarnikiga nisbatan birmuncha afzal, u tanani tashqi muhit ta’siridan saqlaydi. hasharotning tana pishiqligi umurtqalilarga nisbatan uch baravar yuqori. kutikula ichki organlarni himoya qiladi, organizmdagi suvni bug’lanishdan saqlaydi va ichki muskullarni birlashish joyi bo’lib hisoblanadi. bo’g’imoyoqlilarning har bir bo’g’imida bir juft o’simta bo’ladi. lekin hasharotlarda bu metamerlik yo’qolgan, faqat harakat o’simtalari— oyoqlari ko’krak qismida saqlanib qolgan. bosh qismida —og’iz organlari va bir juft mo’ylov bo’lib, o’zgargan, qorin qismida o’simtalari yo’qolgan. bundan tashqari, juda ko’p hasharotlarda qanotlar vujudga kelgan. shunday qilib, hasharotlar morfologiyasida qo’yidagi belgilar: tanalari bo’g’imga ajralgan va bosh, ko’krak ham qorin qismlari mavjud. boshida og’iz organi va bir juft mo’ylovi bor, ko’kragi uch bo’g’imli va ularga uch juft oyoq va ko’pchiligida qanotlar o’rnashgan. qorin qismi 11 tagacha bo’g’imdan iborat, oyoqsiz bo’ladi. hasharotlarning anatomiyasi teri qoplamlari. hasharotning tanasi teri qoplami bilan qoplangan, u gipoderma – hujayralar qavati va kutikuladan iborat. kutikula esa …

3 / 21

ng teri qoplami xuddi shunday tuzilgan. ammo ko’pchilik hasharotlarning lichinka yoki qurtlarida prokutikula egiluvchan va elastik holatda bo’ladi. hasharotlarning tashqi muhit bilan bo’ladigan o’zaro munosabatlarini tushunishda ham, ularga qarshi kimyoviy kurash olib borishda ham, kutikulaning o’tkazuvchanligiga oid masala jiddiy ahamiyat kasb etadi. kutikula mexanik ta’sirlardan himoyalanish vazifasini o’tashi bilan birga, fiziologik to’siq hamdir. u suvni organizmdan bug’lanishiga hamda zaharlar unga o’tishiga yo’l qo’ymaydi. shu boisdan sirtdan ta’sir qiladigan preparatlarni ishlatishda qo’shimcha ho’llovchi dorilarni aralashtirish yo’li bilan suyuq dorining samaradorligi oshiriladi, alohida hollarda esa yog’larda (bu holda lipoidlarda) eriydigan preparatlar qo’llaniladi. mushaklarning tuzilishi. hasharot tanasi murakkab ravishda bo’g’imlangan va tana qismlari turli darajada harakatlanishi tufayli mushaklari ham murakkabdir. hasharot tanasida qariyb 2 ming xil mushaklar bor. teri qoplamiga birikmagan mushaklar bunga kirmaydi. lichinka yoki qurtlarnikiga nisbatan ulg’aygan hasharotlarning mushaklari ancha xilma-xildir. hasharotlarning ovqat hazm qilish tizimi og’iz teshigidan boshlanadi. undan keyin xalqum va qizilo’ngach keladi. u hasharotlarning ko’pchilik turlarida kengaygan yoki …

4 / 21

r so’riladi va hazm bo’lmagan oziqa qoldiqlari orqa ichakka suriladi. hasharotning qoni yoki gemolimfa yagona suyuq to’qima bo’lib, plazma va qon tanachalari – gomotsidlardan tashkil topadi. qon aylanish tizimi o’ziga xos holatda bo’lib, umurtqali hayvonlarnikidan jiddiy ravishda farq qiladi. u yopiq emas, qon tana bo’shlig’ini va a’zolar oralig’ini to’ldiradi, ularni yuvib turadi. qonning bir qismigina maxsus qon aylanish a’zosi – orqa naychada aylanadi. orqa naycha keyingi bo’lim – yurak va oldingi bo’lim aortaga bo’linadi. orqa naycha pulslanadigan (kengayib-torayib turadigan) bir qator kameralardan, oldingi bo’lim esa oddiy naychaga o’xshash aortadan iboratdir. hasharot organizmidagi qon yurak kameralarining kengayib-qisqarishi va diafragmaning ishlashi tufayli aylanib turadi. pulsatsiya natijasida qon orqa naycha bo’yicha orqa tomondan oldinga qarab harakatlanadi. kamera kengayganda (diastola) qon ostiya orqali unga kiradi, qisqarganda (sistola) esa, ro’y bergan qon bosimi tufayli oldingi klapanlar ochilib, keyingilari bekiladi va qon oldinga haydaladi. qonning aylanishi orqa naycha orqali oldinga qarab, tana bo’shlig’ida esa orqaga qarab …

5 / 21

tish a’zolariga o’xshatish mumkin. to’g’ri qanotlilarda (chigirtka, temirchaklar, chirildoqlar), sayroqi tsikadalarda, ba’zi qandalalarda va bir qator kapalaklarda eshitish a’zolari timponal a’zo sifatida bo’ladi. bu xil a’zolari temir-chak va chirildoqlarning oyoqlarida, ba’zi kapalaklarda ko’krak qismida, chigirtkalarda esa qorin qismida joylashadi. kimyoviy sezgi muhit kimyoviy holatini sezish (hid va ta’m bilish) uchun xizmat qiladi va kimyoviy retseptorlardan iborat bo’ladi. bu retseptorlar o’rtasidagi fiziologik tafovut shundan iboratki, hid bilishda past kontsentratsiya moddaning gaz holati, ta’m bilishda esa yuqori kontsentratsiyali suyuq muhit seziladi. hid bilish hasharotlarga jinsni qidirib topish, o’z turidagi individlarni payqash, oziqa va tuxum qo’yadigan joyni qidirib topish uchun xizmat qiladi. ta’m bilish esa hid sezishga qaraganda ko’proq o’ziga xos ahamiyatga ega, chunki faqat oziqani sezib topish uchungina zarurdir. hasharotlarda kimyoviy sezgining yuqori darajada taraqqiy etishi ular fiziologiyasidagi muhim xususiyatdir. u zararli hasharot turlariga qarshi kimyoviy usulda kurash olib borilganda ilmiy asos bo’lib xizmat qiladi. ko’z garchi hamma hasharotlarda bo’lavermasada, ularning hayotida …

6 / 21

zlar oralig’ida (uchburchak shaklida), odatda uch dona bo’ladi. bu xil ko’zlar yaxshi uchadigan, harakatchan hasharotlarga (to’g’ri qanotlilar, parda qanotlilar, ninachilar, suvaraklar va b.) mansubdir. oddiy ko’zlar murakkab ko’zlarning fotokinetik reaktsiyasini kuchaytirish vazifasini o’taydi, shuningdek yorug’likning jadalligini sezadi. hasharotlar ko’zlari yordamida shaklni, harakatni, rangni va o’zidan narsagacha bo’lgan masofani, shuningdek qutblashgan yorug’likni ajratadi. hasharotlarning ko’p turlari uzoqni ko’rmaydigan bo’ladi va uzoqdan turib faqat harakatni ajratadi. bu hodisa ko’p tajribalar asosida tasdiqlangan. ko’pchilik hasharotlar qizil tusli yorug’likni ko’rmaydi, ammo ular umurtqali hayvon va odamdan farq qilib ultra binafsha nurlanishni ko’radi va unga parvona bo’ladi. ko’pgina kunduzgi hasharotlarda quyosh nurlarining yo’nalishiga qarab harakatni o’zgartirish, ya’ni quyosh kompasi bo’yicha harakatlanishi aniqlangan, shu boisdan tungi hasharotlar yorug’likka tomon uchadi. sun’iy yorug’lik manbaining yorug’lik nurlari radial holatda taraladi. hasharot tuzilishining sxemasi. bosh, ko’krak(kuk), qorincha(k) qismlari. oldingi va orqa qanotlari hamda oldingi, o’rta, orqa oyoqlar. ht-nafas teshiklari, k-ko’z, b-burti, o-og’iz, t toscha, u-o’ynog’ich, s-son, b- boldir, p-panja, …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hasharotlarning morfologiyasi va anatomiyasi"

hasharotlarning morfologiyasi va anatomiyasi hasharotlarning morfologiyasi va anatomiyasi hasharotlarning morfologiyasi va anatomiyasi reja 1. hasharot tanasining umumiy tuzilishi va uning ayrim xususiyatlari. 2. hasharot tanasining tashqi tuzilishi va bo’g’imlarga ajralishi. 3. tana bo’laklari va uning ayrim qismlarini tashqi muhit sharoitiga moslanishi jarayonida o’zgarib borishi. 4. bosh bo’lagining o’simtalari. ko’krak segmentlarini birlamchi tuzilishi va uning o’simtalari. 5. qorin segmentlarini tuzilishi. qorin o’simtalari, ularning xillari va vazifalari. 6. yog’ tanachalari. ovqat hazm qilish sistemasi. nafas olish sistemasi, uning bo’laklari. morfologiya — tananing tashqi tuzilishini o’rgatadi. bu qismda hasharotlarning tashqi tuzilishi ko’rib chiqamiz. hasharot tanasi va uning o’s...

This file contains 21 pages in PPTX format (270.9 KB). To download "hasharotlarning morfologiyasi va anatomiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: hasharotlarning morfologiyasi v… PPTX 21 pages Free download Telegram