sanoq sistemalari

DOCX 4 pages 52.2 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 52.2 KB

File type DOCX

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

mavzu 3. axborot turlari. sanoq sistemalari. texnika xavfsizligi. hozirgi kunda ishlatilib kelinayotgan 1, 2, 3, . . ., 9, 0 raqamlaridan iborat o'nlik sanoq sistemasi axborotni kodlashning yana bir usuli hisoblanadi. yurtdoshimiz muhammad al-xorazmiy 0 raqamini kiritib, bu arab (to'g'rirog'i, hind) raqamlarining sondagi turgan o'rniga bog'liq holda amallar bajarish tartibini yagona tizimga birlashtirgan. shuning uchun ham bu kodlash sistemasi ustida qo'shish, ayirish, ko'paytirish va bo'lish kabi arifmetik amallarni bajarish juda oson. odamlar o'rtasida muomala vositasi bo'lmish til kabi sonlarning ham o'z tili mavjud bo'lib, u o'z alifbosiga ega. bu alifbo raqamlar va sonlarni ifodalash uchun qo'llaniladigan belgilardan iboratdir. masalan, kundalik hayotimizda qo'llanadigan arab raqamlari 1, 2, . . ., 9, 0 yoki sizga 5-sinf matematikasidan ma'lum bo'lgan rim raqamlari (i, v, x, l, c, d, m) i, v, x, l, c, d, m sonlar alifbosining elementlari hisoblanadi. turli davrlarda turli xalqlar, qabilalar raqamlar va sonlarni ifodalashda turlicha belgilardan foydalanganlar. masalan, …

2 / 4

on. o'nlik sanoq sistemasida birliklar, yuzliklar, mingliklar va boshqalar har biri o'ntadan belgilardan iborat guruhlarga bo'lingan: 0, 1, ... , 9; 0 ta, 1 ta, ..., 9 ta 10; 0 ta, 1 ta, ..., 9 ta 100, ... o'nlik sanoq sistemasida raqamlar o'zi turgan o'rni (razryadi)ga ko'ra turlicha miqdorni anglatadi. masalan: a) 999: 9 (to'qqiz) — birlik; 90 (to'qson) — o'nlik; 900 (to'qqiz yuz) — yuzlik; b) 1991: 1 (bir) — birlik; 90 (to'qson) — o'nlik; 900 (to'qqiz yuz) — yuzlik; 1 (ming) — minglik. shu bois ham bu sistema raqamlari o'z pozitsiyasi (turgan o'rni) ga bog'liq bo'lgan sistema deb ham yuritiladi. sanoq sistemalari shu xossasiga ko'ra raqamlarining pozitsiyasiga bog'liq bo'lgan va raqamlarining pozitsiyasiga bog'liq bo'lmagan (qisqacha pozitsiyali va pozitsiyali bo'lmagan) sanoq sistemalariga bo'linadi. pozitsiyali bo'lmagan sanoq sistemasiga rim sanoq sistemasi misol bo'ladi. sizga ma'lumki, pozitsiyali sanoq sistemasi bo'lgan o'nlik sanoq sistemasida arifmetik amallar bajarish juda qulay, ammo pozitsiyali bo'lmagan …

3 / 4

n boshlab qo'llaniladi. barcha pozitsiyali sanoq sistemalarida manfiymas butun sonlar quyidagi qoidalar asosida hosil qilinadi: 1) raqamni surish — raqamni sanoq sistemasi alifbosida o'zidan keyin kelgan raqamga almashtirish, masalan, o'nlik sanoq sistemasida 0 ni surishda 1 ga, 1 ni surishda 2 ga, 2 ni surishda 3 ga va hokazo almashtirish; 2) eng katta raqamni surish — eng katta raqamni 0 ga almashtirish, masalan, o'nlik sanoq sistemasidagi 9 ni 0 ga almashtirish. pozitsiyali sanoq sistemasida butun sonlar quyidagi sanoq qoidasi asosida hosil qilinadi: keyingi son oldingi sonning o'ngdagi oxirgi raqamini surish orqali hosil qilinadi, agar surishda biror raqam 0 ga aylansa, u holda bu raqamdan chap da turgan raqam suriladi, bunda butun sonning oldiga yozilgan 0 uning qiymatiga ta'sir etmasligi e'tiborga olinadi. shu qonuniyatdan foydalanib, butun sonlarni hosil qilishni ko'rib chiqamiz. 2 lik sanoq sistemasida faqat 0 va 1 raqamlari mavjud: 0; 1. keyingi sonlarni hosil qilish: 3 lik sanoq sistemasida …

4 / 4

ha xulosa chiqarish mumkin: har qanday pozitsiyali sanoq sistemasining asosi shu sanoq sistemasida 10 soniga teng. pozitsiyali sanoq sistemasida yozilgan sonning indeksida sanoq sistemasi asosi ko'rsatiladi, masalan, 196316, 10012, 10014, ada15. odatda, agar son 10 lik sanoq sistemasida yozilgan bo'lsa, u holda sanoq sistemasining asosi ko'rsatilishi shart emas. indeksda ko'rsatilgan sanoq sistemasi asosining qiymati doimo 10 lik sanoq sistemasida deb tushuniladi. qisqacha tarixiy ma'lumot abu abdullo muhammad ibn muso al-xorazmiy hozirgi kunda butun dunyo qabul qilgan 10 lik sanoq sistemasining tarixi haqida turli-tuman ma'lumotlar berilmoqda. ba'zi olimlar 10 lik sanoq sistemasini arab xalqi bilan bog'lasa, ba'zi olimlar arablar hindlardan olgan, deb yozishadi. lekin barcha olimlar 10 lik sanoq sistemasini haqiqatda mukammal pozitsiyali sanoq sistemasi sifatida dunyoga tarqalishiga sababchi bo'lgan inson sifatida buyuk matematik, astronom va geograf, 8- asrning oxiri va 9- asrning birinchi yarmida yashab ijod etgan buyuk mutaffakir alloma abu abdulloh muhammad ibn muso al-xorazmiy- ni tan olishadk 783-yilda …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sanoq sistemalari"

mavzu 3. axborot turlari. sanoq sistemalari. texnika xavfsizligi. hozirgi kunda ishlatilib kelinayotgan 1, 2, 3, . . ., 9, 0 raqamlaridan iborat o'nlik sanoq sistemasi axborotni kodlashning yana bir usuli hisoblanadi. yurtdoshimiz muhammad al-xorazmiy 0 raqamini kiritib, bu arab (to'g'rirog'i, hind) raqamlarining sondagi turgan o'rniga bog'liq holda amallar bajarish tartibini yagona tizimga birlashtirgan. shuning uchun ham bu kodlash sistemasi ustida qo'shish, ayirish, ko'paytirish va bo'lish kabi arifmetik amallarni bajarish juda oson. odamlar o'rtasida muomala vositasi bo'lmish til kabi sonlarning ham o'z tili mavjud bo'lib, u o'z alifbosiga ega. bu alifbo raqamlar va sonlarni ifodalash uchun qo'llaniladigan belgilardan iboratdir. masalan, kundalik hayotimizda qo'llanadigan arab raqamlar...

This file contains 4 pages in DOCX format (52.2 KB). To download "sanoq sistemalari", click the Telegram button on the left.

Tags: sanoq sistemalari DOCX 4 pages Free download Telegram