islom moliya tizimi

PPTX 67 pages 43.2 MB Free download

67 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 43.2 MB

File type PPTX

Pages 67

Updated Dec 2025

Page preview (10 pages)

Scroll down 👇

1 / 67

prezentatsiya powerpoint mavzu: islom moliya tizimi reja: 1.islom moliyasi haqida tushuncha 2.islom moliyasi instrumentlari musulmonlar turmush tarzini tartibga soluvchi qoidalar islom qonunlari majmui – shariatda ifodalangan. ushbu qonunlar to'rt manbaga ega. birinchisi – muqaddas qur'on bo'lib, u diniy bilimlarning asl va o'zgarmas manbasi hisoblanadi. qur'on payg'ambar sallollohu alayhi vasallam orqali jabroil (alayhissalom) vositasida etkazilgan allohning vahiylarini o'z ichiga olgan bo'lib, butun insoniyatga yo'llangan ilohiy ko'rsatma hisoblanadi. ikkinchi manbasi hadislar hisoblanadi. ular payg'ambar muhammad sallollohu alayhi vasallamning qavllari va tutumlari yoki ular bilan bog'liq voqealar to'g'risidagi qisqa rivoyatlar bo'lib, payg'ambar sallollohu alayhi vasallam sunnatlari asosini tashkil etadi. shariat qonunini shakllantiruvchi uchinchi manba «ijmo» deb ataladi. ijmo – obro'li islomiy olimlar tomonidan aniq bir masala yoki holat uchun ishlab chiqilgan echimlardir. islom an'analarida qur'on va sunnatdan mustaqil xulosa chiqarish huquqiga ega ulamolar mujtahidlar deb ataladi. to'rtinchi manba «qiyos» deb nomlanadi. ushbu atamaning dastlabki ahamiyati «o'lchash» yoki «ikki ashyo o'rtasida taqqoslash o'tkazish» so'zlaridan …

2 / 67

akror axloqiy, ma'naviy, diniy va huquqiy asoslariga ko'ra qoralangan, man etilgan, nafratlanilgan va jazolangan. hindiylik, buddaviylik, yahudiylik, nasorolik va islom diniy muassasalari uning ko'zga ko'rinarli va faol tanqidchilari bo'lganlar moliyalashtirishning islomiy asoslariga qaytadigan bo'lsak, shuni qayd etish lozimki, ribo sudxo'rlikni anglatadi. riboning shu holicha foiz undirishga kirishi shart ham emas. aslida ribo miqdor jihatidan nomuvofiq pul ekvivalentidan kelib chiquvchi har qanday noqonuniy yoki adolatsiz foyda olishga taalluqlidir. pul-kredit foizlari yoki sudxo'rlik (ya'ni pullarni pulga oldi-sotdi qilish) – bu riboning shakllaridan biri, xolos. tizimning asosiy qoidasi hisoblanadigan riboni taqiqlash – so'zma-so'z «ortiqchalik»ni anglatadi va «sotish yoki qarz shaklida bo'lsin, kapitalning har qanday asossiz ko'payishi» sifatida talqin qilinadi. islomiy olimlar orasidagi umumiy nuqtai nazar shundan iboratki, ribo nafaqat sudxo'rlikni, balki amaliyotda keng qo'llaniladigan nohaq daromad hisoblashni ham o'z ichiga qamrab oladi. foizni taqiqlashning bevosita natijasi sof qarz majburiyatlari bo'yicha berilgan foiz stavkalarining ham man etilganligi hisoblanadi zamonaviy islohotchilar tafakkurida sudxo'rlik. ayrimlar adam …

3 / 67

igini kafolatlaydi. xx asrning yirik iqtisodchilaridan biri j. keyns xuddi shunday mavqeda bo'lgan, «tajribaga ega bo'lmaganlar (sxolastlar)ning (sudxo'rlik bo'yicha) tadqiqoti samaradorlikning eng yuqori darajasiga erishish imkonini beradigan tavsiflarni izohlashga yo'naltirilgan, shu bilan bir vaqtda donishmand hukumat foiz stavkasini pasaytirish maqsadida odat va qoidalar, axloqiy tartiblardan foydalanadi, hattoki axloqiy qonunlarga sanktsiyalarni havola qilib, uni (foizni) jilovlash uchun nizom va rasm-rusumlarni joriy etish haqida qayg'urishini» taxmin qilgan. nihoyat, xx asr boshidagi zamonaviy iqtisodiyot maktablaridan biri, ya'ni duglas (1924), fisher (1935), simons (1948) va soddi (1926)lar foizlar hisoblash amaliyotini tanqid ostiga oldilar. ularning umumiy asosiy nuqtai nazari shundan iboratki, tijorat banklari uchun pullarni monopoliyada ushlab turish yoki kreditni yaratish jarayoni umuman noto'g'ri va maqbul emas. banklarning pullar uchun hech qanday muqobil xarajatlar qilmasdan yoki hech bir talafotsiz foiz hisoblashlari, noaxloqiy va qalloblik amaliyotidan o'zga narsa emas. kredit-pul foizlari jamiyatda boqimandalik kayfiyatini yaratadi va pul kapitali egalarining quyushqondan chiqishlariga olib keladi, shu bois boylar …

4 / 67

y bitimlar bilan bog'liq. voqelikdagi tovar yoki xizmatlarning to'lovini ta'minlamaydigan moliyaviy vositalarni olish va sotish ham unga kiradi. moliyaviy vositalar xarid bahosi va ularni sotish bahosi o'rtasidagi farq o'zida pullik qo'shimcha qiymatni ifodalaydi. bu bitimlar yaim (yalpi ichki mahsulot) miqdorini o'zgartirmaydi hamda iqtisodiy agentlar o'rtasida pul mablag'larini qayta taqsimlash natijasi hisoblanadi. shariat riboni ikki shaklga ajratadi, ya'ni: a) pullarni pulga ayirboshlashdagi riboda nasiya ribosi yuzaga chiqadi, bu erda ayirboshlash kechiktirilgan yoki sekinlashtirilgan bo'ladi va bu bugungi kun moliyaviy amaliyotlarida tatbiq qilinayotgan qo'shimcha to'lov uchun sabab hisoblanadi b) fazl ribosi yanada nozik hisoblanadi va u qo'lma-qo'l yoki barter almashinuvlari bilan bog'liqdir. taqiq payg'ambar sallollohu alayhi vasallamning hadislari talabidan kelib chiqadi, unga ko'ra tovarlar pulga ayirboshlanishi lozim, barter orqali ayirboshlashda tovar sifatida farqlar bo'lishi mumkin, bu esa adolatsiz ko'payishga olib keladi. islomiy moliyaviy bitimlarda pul (foiz) uchun pullar (kredit)ni sotish mumkin emas. shu bilan bog'liq ravishda ribo g'arb bank-moliya ishining asosiy xususiyati …

5 / 67

buning misoli hozirda yo'q va hali yasalmagan narsaning savdosi; 2. hosil bo'lishidagi noaniqlik, ya'ni g'arar; buning misoli qo'lida yo'q narsaning savdosi; 3. miqdordagi noaniqlik; g'avvosning bir sho'ng'ishini yoki ovchining bir otishini savdo qilish; 4. jinsdagi noaniqlik; chegaralanmagan savdo molini oldi-sotdisi; 5. sifatdagi noaniqlik; sifatini aytmay guruch yoki shunga o'xshash narsalarni savdo qilish; 6. muddatdagi noaniqlik; nasiya savdosida narxni yoki savdo molini qachon topshirishni belgilamaslik; islomiy moliyaviy vositalar islomiy moliya vositalarining xususiyati quyidagi tavsiflarga asoslangan: a) sudxo'rlikning mavjud emasligi; b) voqelikdagi qo'shimcha qiymatning yaratilishi; v) voqelikdagi aktivlar bilan ta'minlanganligi; islomiy moliya vositalari to'rt tarkibiy qismlar asosida shakllanadi: 1) sotish (bay'): mulkka yoki mulk predmetiga egalik huquqini o'tkazishni ko'rish uchun; 2) ijara: mulkdan foydalanish huquqini o'tkazishni ko'rish uchun; 3) hadya (hiba): mulk predmetini bepul (haq olmay) berish; 4) ccuda (ariyah): mulkdan foydalanish huquqini bepul (haq olmay) berish. islomiy moliyaviy vositalarni shu tarzda o'rganib va umumlashtirib, ularni uchta shaklga ajratib ko'rsatish mumkin: a) …

6 / 67

adi. investor biznesni yuritish jarayoniga jalb etilmaydi va kelishilgan muddat yakunida tadbirkor investorga asosiy kiritilgan miqdor va uning foydadagi ulushini qaytarishi lozim. muzoraba shartnomasining talqini m. usmani sherikchilikning alohida shakli bo'lib, sheriklarning biri boshqasiga tijoriy korxonaga investitsiya qilish uchun pul beradi. h. visser bank yoki har qanday boshqa kishi rabb al-mol yoki kapital egasi, investor sifatida loyihani amalga oshirish uchun lozim bo'lgan kapitalni beradi. muzorib yoki agent hisoblangan boshqa tomon o'z mehnati va kasbiy mahoratini kiritgan holda, korxonani boshqaradi. muzoraba shartnomasi foyda va zararlarni taqsimlash shartnomasidir. shuning uchun muzoraba biznesni moliyalashtirish uchun mo'ljallangan va iste'molni moliyalashtirish uchun yaramaydi r. vohidov moliyaviy ishtirokchi va tadbirkorning sherikchiligi hisoblanib, bank kapital beradigan tomon sifatida, qarzdor esa – ushbu kapitalni boshqaruvchi tadbirkor sifatida ishtirok etadi. loyihadan kelgan foyda bank va ishonchli boshqaruvchi bo'lgan tadbirkor o'rtasida kelishuv bo'yicha taqsimlanadi. yuzaga kelishi mumkin bo'lgan zarar xatari bank zimmasida bo'ladi. muzoraba shartnomasining shakllari: a) cheklanmagan muzoraba – …

7 / 67

ajada cheklab qo'yishi mumkin, lekin muzorib faoliyatini bunday cheklash o'ta yuqori darajada bo'lmasligi lozim. muzoraba shartnomalari bank va tadbirkor o'rtasida, shuningdek, omonatchi va bank o'rtasida ham tuzilishi mumkin. dastlabki holatda tadbirkor muzorib sifatida qatnashsa, keyingi holatda bu vazifani bank bajaradi. bank va tadbirkor o'rtasida muzoraba bitimini amalga oshirish chizmasi 1.bank va mijoz ishonchli sherikchilik to'g'risida (mijoz tomonidan loyihani amalga oshirish uchun) bitim tuzadilar, bank mijozni moliyalashtirishni amalga oshiradi. 2. mijoz loyiha boshqaruvini amalga oshiradi. 3. loyihani amalga oshirish doirasida faoliyat natijasi (foyda yoki zarar) yuzaga keladi. 4.olingan foyda taqsimlanuvchi pul jamg'armalarini shakllantiradi, zarar esa loyiha aktivlari qiymatini pasaytiradi. 5. loyihani amalga oshirishdan kelgan foyda munosib ulushlarda bank va mijoz o'rtasida taqsimlanadi. 6. loyihaning amalga oshishidan kelgan zarar bank hisobiga taalluqli bo'ladi. muzoraba odatda qisqa va o'rta muddatli investitsion loyihalarni moliyalashtirish uchun qo'llanadi. muzoraba shartnomalari an'anaviy moliyaviy tizimdagi ishonch asosida moliyalashtirish bilan o'xshash hisoblanadi. shuni qayd etish lozimki, bank berilgan mablag'lar …

8 / 67

bunga shir kat ul-aqdning shakllari kiradi. 2. zamonaviy korporatsiyaning shakllari. fiqh bo'yicha an'anaviy sherikchilikning quyidagi shakllarini o'z ichiga oladi: islom moliyasi haqida so'z ketganda mushoraka atamasi asosan moliyalashtirish bilan bog'liq holda qo'llaniladi. “mushoraka” atamasi “shirkat” o'zagidan olingan. “shirkat” atamasi islom huquqshunosligida keng qo'llaniladi va uning ma'nosi ham “mushoraka”ga qaraganda kengroq. quyida ushbu asosiy tushunchalarning ma'nosini ko'rib chiqamiz. “shirkat” – “bo'lishish” degan ma'noni bildiradi va islom fiqhida u ikkiga bo'linadi: shirkat-ul-mulk ikki yoki undan ortiq shaxslarning ma'lum bir mulkka nisbatan birgalikdagi egaligiga aytiladi. bunday shirkat tomonlarning xohishi bilan, masalan muayan bir mulkni birgalikda sotib olish orqali paydo bo'lishi mumkin. bunda sotib olingan mulkka nisbatan tomonlarning birgalikdagi munosabati shirkat-ul-mulk deyiladi. bu holatda tomonlarning bunday munosabati ularning o'z xohishlariga ko'ra paydo bo'ldi. ammo ba'zida “shirkat” tomonlarning hech qanday ishtiroki va xohishi bo'lmagan holda paydo bo'ladi. masalan, kimdir vafot etgan taqdirda, uning merosxo'rlari vafot etgan shaxsning mol-mulkini meros qilib olishadi va ushbu mol-mulkka nisbatan …

9 / 67

siyaga mol sotib olishadi va naqdga sotishadi va olingan foydani kelishuvga ko'ra taqsimlashadi. yuqorida aytib o'tilgan sherikchilik / “almashuv” ko'rinishlarining barchasi islom fiqhida “shirkat” deyiladi. qarzga asoslangan moliyalashtirish vositalari. qarz bilan bog'liq bo'lgan asosiy moliyalashtirish vositalariga murobaha, ijara (lizing), salam, istisno', sukuk, qarzi hasan, vadia kiradi. 2.7-rasmda qarzga asoslangan moliyalash- tirish vositalari tasnifi chizma ko'rinishida aks ettirilgan murobaha – aaoifi ning xalqaro standartlariga ko'ra, bank yoki boshqa moliyaviy vositachi mijoz uchun zarur bo'lgan aktivni sotuvchidan sotib olishi va uni mijozga to'lov muddatini uzaytirish yo'li bilan sotishini o'zida aks ettiradi.(taqsit bo'lib to'lash) mazkur bitim sotib olingan tovar bahosiga ma'lum bir kelishilgan ustama qo'yish yo'li bilan sotishni ifodalaydi. ushbu ustama sotib olish bahosidan ma'lum bir foizni yoki pul miqdorini tashkil etishi mumkin. odatda, bitimlarning bunday shakli savdo amaliyotlarini moliyalashtirishda qo'llanadi. murobaha, shuningdek, iste'mol kreditiga o'xshash bo'lgan shaxsiy xaridlarni moliyalashtirish maqsadlarida ham ishlatilishi mumkin. murobahaning an'anaviy kreditlashdan asosiy farqi shundaki, moliyaviy vositachi qayta …

10 / 67

ovlar muddatini o'zgartirishga ruxsat etiladi. moliyalashtirish shakli sifatida murobaha shartnomasi quyidagi tartiblarni bajarishni taqozo etadi: 1. mijoz murobaha vositasida zarur tovarni sotib olish to'g'risida bankka buyurtma bilan murojaat qiladi. mijozning kredit qobiliyati tekshirilgandan keyin ikki tomon kelishuvni imzolaydilar, unda bank ma'lum bir tovarni «xarajatlar qo'shuv foyda» tamoyili bo'yicha kelishilgan bahoga ko'ra sotish, mijoz esa sotib olishga va'dalashilgan bo'ladi. 2. o'ziga xos (spetsifik) tovarni sotib olish zarurati holatida, mijoz ushbu tovarni sotib olish uchun bank agenti qilib tayinlanadi, bu ikki tomon imzolagan agentlik kelishuvida o'z aksini topadi. agar xarid bevosita moliyaviy muassasaning o'zi tomonidan amalga oshirilsa, u holda agentlik shart- nomasi tuzish shart emas. 3. mijoz bank nomidan, uchinchi shaxsdan tovarni xarid qiladi va moliyaviy muassasaning agenti sifatida egalik huquqiga kirishadi. 4. mijoz bankka amalga oshirilgan xarid to'g'risida xabar qiladi va bir vaqtning o'zida bankdan tovarni sotib olish to'g'risida oferta1 (bitim tuzish haqidagi taklif) jo'natadi. 5. moliyaviy muassasa ofertani qabul qiladi …

Want to read more?

Download all 67 pages for free via Telegram.

Download full file

About "islom moliya tizimi"

prezentatsiya powerpoint mavzu: islom moliya tizimi reja: 1.islom moliyasi haqida tushuncha 2.islom moliyasi instrumentlari musulmonlar turmush tarzini tartibga soluvchi qoidalar islom qonunlari majmui – shariatda ifodalangan. ushbu qonunlar to'rt manbaga ega. birinchisi – muqaddas qur'on bo'lib, u diniy bilimlarning asl va o'zgarmas manbasi hisoblanadi. qur'on payg'ambar sallollohu alayhi vasallam orqali jabroil (alayhissalom) vositasida etkazilgan allohning vahiylarini o'z ichiga olgan bo'lib, butun insoniyatga yo'llangan ilohiy ko'rsatma hisoblanadi. ikkinchi manbasi hadislar hisoblanadi. ular payg'ambar muhammad sallollohu alayhi vasallamning qavllari va tutumlari yoki ular bilan bog'liq voqealar to'g'risidagi qisqa rivoyatlar bo'lib, payg'ambar sallollohu alayhi vasallam sunnatlari as...

This file contains 67 pages in PPTX format (43.2 MB). To download "islom moliya tizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: islom moliya tizimi PPTX 67 pages Free download Telegram