kurs ishii: adaptatsiya, dezadaptatsiya va readaptatsiya tushunchasi va ularning mazmun mohiyati

DOCX 38 pages 245.9 KB Free download

38 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 245.9 KB

File type DOCX

Pages 38

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 38

mundarija: kirish…………………………………………………………………… 3 i bob adaptatsiya va adaptatsiya turlari…………. 5 1.1. adaptatsiya tushunchasi va uning tamoyillari…………………. 5 1.2. umumiy adaptatsiya sindromi…………………………………. 8 1.3. psixologik moslashish va uni yuzaga kelishi…………………... 13 ii-bob jismoniy faoliyatga tez va uzoq muddatli moslashish (disadaptatsiya va readaptatsiya).................. 22 2.1. uzoq muddatli moslashish............................................................ 22 2.2. moslashuvning bevosita va o‘zaro ta’siri..................................... 31 xulosa……………………………………………………..……………… 35 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati …………………………………….. 37 kirish mavzuning dolzarbligi: respublika mustaqilligi va bozor iqtisodiyotiga mos ijtimoiy-iqtisodiy siyosatni shakllantirish – zamon talablariga javob beradigan, yuqori malakali kichik mutaxassis kadrlarni tayyorlash va mazkur jarayon samaradorligini ta’minlovchi kasbiy ta’lim mazmunini takomillashtirishni taqozo etmoqda. ushbu vazifa bir qator qonunchilik va me’yoriy hujjatlarda, xususan, kadrlar tayyorlash milliy dasturida kadrlar tayyorlash tizimi va mazmunini mamlakatning ijtimoiy va iqtisodiy taraqqiyoti istiqbollaridan, jamiyat ehtiyojlaridan, fan, madaniyat, texnika va texnologiyalarning zamonaviy yutuqlaridan kelib chiqqan holda qayta qurish misolida aniq maqsadlarga yo‘naltirilgan ko‘rsatma va tamoyillar ko‘rinishida o‘z aksini topgan. shu bois, mamlakatimiz mustaqilligining dastlabki yillaridanoq …

2 / 38

ligini asrash – davr talabi” mavzuidagi anjumanda so‘zlagan nutqida yosh avlod tarbiyasi haqida alohida to‘xtalib o‘tdi. “bizni hamisha o‘ylantirib keladigan yana bir muhim masala – bu yoshlarimizning odob-axloqi, yurish-turishi, bir so‘z bilan aytganda, dunyoqarashi bilan bog‘liq. bugun zamon shiddat bilan o‘zgaryapti. bu o‘zgarishlarni hammadan ham ko‘proq his etadigan kim – yoshlar. mayli, yoshlar o‘z davrining talablari bilan uyg‘un bo‘lsin. lekin ayni paytda o‘zligini ham unutmasin. biz kimmiz, qanday ulug‘ zotlarning avlodimiz, degan da’vat ularning qalbida doimo aks-sado berib, o‘zligiga sodiq qolishga undab tursin. bunga nimaning hisobidan erishamiz? tarbiya, tarbiya va faqat tarbiya hisobidan", deya ta’kidladi prezidentimiz. o‘zbekiston respublikasi birinchi prezidenti islom karimov mazkur muammoning ijtimoiy-iqtisodiy va amaliy ahamiyatini “mustaqillikning dastlabki yillaridanoq butun mamlakat miqyosida ta’lim va tarbiya, ilm-fan, kasb-hunar o‘rgatish tizimlarini tubdan isloh qilishga katta zarurat sezila boshladi” deb asoslaydi. darhaqiqat, mamlakatimizda amalga oshirilayotgan ta’lim-tarbiya sohasidagi strategik vazifalarning asosiy yo‘nalishi mustaqil fikr yurita oladigan, jamiyat va shaxs manfaatlari uchun zarur …

3 / 38

dastlab kasbga xos tasavvur, tushunchalarni tarkib topganligi bilan belgilansa, keyinchalik mutaxassislikka oid bilim, malaka va ko‘nikmalarning o‘zlashtirilishi, kasbiy sifatlarning qaror topishi hamda kasbiy moslashish darajasi bilan izohlanadi. kasbiy moslashtirish – obyektiv va subyektiv ta’lim sharoitida bo‘lajak mutaxassis shaxsining kelgusidagi kasbiy faoliyat talablarining o‘zlashtirishi, faoliyat jarayoniga moslashishi, kasbiy layoqatlilik darajasidir. kurs ishining maqsadi: moslashuvchanlikka refleksiv xususiyatlarini ta’sirini o‘rganish. kurs ishining predmeti: moslashish jarayoni va refleksivlik xususiyatlari kurs ishining vazifalari: 1. moslashuvchanlik jarayoniga refleksivlik xususiyatining ta’sirini nazariy jihatdan tahlil qilish. 2.tadqiqot metodikasini tanlash va eksperimental modelni yaratish. 3.moslashuvchanlik jarayoni shakllanishiga ta’sir etuvchi omillarni tadqiq qilish. 4.psixologlarda moslashuvchanlik va refleksiv xususiyatlari o‘rtasidagi aloqadorlikni tekshirish. 5.psixologlarda moslashuvchanlik jarayoniga refleksiv xususiyatining rivojlantirishga qaratilgan psixologik–pedagogik xulosa va tavsiyalarni ishlab chiqish. kurs ishining metodlari: 1.kuzatish metodi: psixolog talabalarning kundalik o‘quv–tarbiyaviy jarayonidagi holati kuzatilib, to‘plangan ma’lumotlar maxsus kundalikka qayd qilib boriladi. 2.psixologik so‘rovnomalar: a) refleksivlikni aniqlash so‘rovnomasi (a.v.ponamaryov tomonidan ishlab chiqilgan); b) refleksiv muloqotchanlik testi 3.natijalarni qayta ishlashning …

4 / 38

siyalar majmui hisoblanadi. sivilizatsiyaning jadal rivojlanishi insoniyat hayotining barcha sohalarida sezilarli o‘zgarishlarga olib keldi. jamiyatning keyingi rivojlanishi uchun zarur bo‘lgan ma’lumotlar miqdori geometrik jihatdan progressiv ravishda o‘sib boradi, bu farqlanish yo‘nalishida sodir bo‘ladi. bir tomondan, bu holat inson mehnatini osonlashtiradi, chunki bizning miyamiz ko‘pincha keng yuqori malakali mehnat faoliyatini amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan barcha ma’lumotlarni sig‘dira olmaydi. boshqa tomondan, bu individual inson hayotining turli tomonlarini (turmush tarzi, ta’lim, jismoniy faoliyat) keskin kengayishiga olib keladi. boshqacha qilib aytganda, bugungi kunda sivilizatsiyaning jadal rivojlanishi (havo qatlamining, koinot, sayyoramizning qutb mintaqalari va jahon okeanining o‘zgarishlari) inson oldiga qo‘yayotgan talablarga inson fenotipik individual reaksiyalar bilan javob beradi. ularning faoliyati qaysidir turlaridan ancha faol turmush tarzini olib borish, tegishli jismoniy tayyorgarlikka ega bo‘lish va turli xil salbiy sinovlarga duchor bo‘lish talab etiladi, boshqalarida esa buning aksi kuzatiladi. shuning uchun bugungi kunda ma’lum bo‘ldiki, tananing turli xil atrof-muhit omillariga moslashuvidan (adaptare, lot. - moslashish) foydalanish, …

5 / 38

chib berish. moslashuv jarayonlari fiziologiyasi moslashish hodisasini ularning atrof-muhit bilan aloqasidagi fiziologik funksiyalar yig‘indisi sifatida, shuningdek, moslashish jarayonida alohida organlar va tizimlarning munosabatlarini o‘rganadi. tirik tizimlarning moslashish qobiliyati adaptivlik deb ataladi. eramizdan oldingi davridan zamonaviy postindustrial jamiyatgacha bo‘lgan doimiy moslashish jarayoni insoniyatni saqlab qolish va sivilizatsiya rivojlanishida hal qiluvchi rol o‘ynaydi. oziq-ovqat va suv yetishmasligi, sovuq va issiqlik, jismoniy va intellektual stress, ijtimoiy shaxslararo moslashuv, stressli vaziyatlarga moslashish har bir insonning hayotida qizil ip kabi o‘tadi. genotipik va fenotipik moslashuv mavjud. genotipik moslashuv - bu genotip tomonidan aniqlangan, gomeostazni saqlashga va tananing ma’lum sharoitlarda mavjud bo‘lishini ta’minlashga qaratilgan morfo-fiziologik va xulq-atvor xususiyatlari to‘plami. genotipik moslashuv evolo‘tsiyaning asosiga aylandi, chunki uning yutuqlari genetik jihatdan mustahkamlangan. genotip o‘ziga xos irsiy belgilar majmuasi sifatida individual hayot jarayonida olingan moslashishning keyingi bosqichi uchun boshlang‘ich nuqtaga aylanadi. fenotipik moslashishni - individual hayot jarayonida rivojlanadigan jarayon sifatida aniqlash mumkin, buning natijasida organizm ma’lum bir ekologik omilga …

6 / 38

i asosan fenotipik moslashishni o‘rganadi, chunki har bir kishiga xos bo‘lgan bu jarayon individual hayot jarayonida rivojlanadi va organizmlarning turli xil salbiy omillarga nisbatan qarshiligini (resistere, lat. - qarshilik ko‘rsatish) oshiradi. maxsus qarshilik - bu organizmning ma’lum bir omilga chidamliligi. nospetsifik qarshilik - bu organizmning turli omillarga chidamliligi. fenotipik moslashish mexanizmi masalasi atrof-muhit talablariga javoban tananing potentsial genetik jihatdan aniqlangan imkoniyatlari qanday qilib real imkoniyatlarga aylantirilishidir. kanadalik olim hans selye (1936) stress omillarining xilma-xilligiga qaramasdan, ularning barchasi bir xil turdagi o‘zgarishlarga olib kelishiga e'tibor qaratdi va u buni umumiy moslashish sindromi deb atadi. tashqi omillarga moslashishning ikki turi mavjud: moslashuvning faol turi o‘ziga xos adaptiv mexanizmlar yordamida amalga oshiriladi, buning natijasida odam stress omili tufayli yuzaga kelgan o‘zgarishlarni qoplaydi va gomeostaz saqlanadi. faol moslashish stressorga qarshi faol kurashishga qaratilgan, masalan, hayotiy jarayonlarini ongli ravishda boshqarish, omon qolish uchun kurashga kirishish qobiliyatidir. moslashuvning passiv turi bu omilga ma’lum darajada qarshilikni shakllantirishdan …

7 / 38

ng har ikki tomonida normaning ikkita zonasi va shunga mos ravishda pessimumning ikkita zonasi mavjud. 1925 yilda g. selye talabalik davrida ko‘plab kasalliklar bir xil belgilar bilan boshlanishiga e'tibor qaratdi: bezovtalik, zaiflik, bosh og‘rig‘i. universitetni tugatgach, u bu hodisani batafsil o‘rgandi. g. sele eksperimental hayvonlarni turli xil o‘ta kuchli ta’sirlarga duchor qildi: tana haroratini pasaytirdi, zaharli moddalarni (masalan, formalin) teri ostiga yubordi, ularni tez va uzoq vaqt yugurishga majbur qildi, og‘riq va qon yo‘qotdi. keyin u organlarni kesib o`rgandi va bu barcha ta’sirlarga hamroh bo‘lgan ichki organlardagi o‘zgarishlarni qidirdi. bu 1936 yilda turli xil zarar yetkazuvchi moddalar ta’sirida yuzaga keladigan sindrom yoki umumiy moslashish sindromining kashf etilishiga olib keldi (selye, 1960; 1972). u umumiy deb atalgan, chunki u butun organizmning o‘zgarishiga olib keladigan holatlar tufayli yuzaga kelgan; adaptiv chunki, g. selye nuqtai nazaridan, u qiyin sharoitlarda tananing resurslarini safarbar etuvchi, moslashuvchan xarakterga ega edi; va sindrom, deb atalishiga sabab "chunki …

8 / 38

ayishi bilan bog‘liq. selye triadasining dastlabki ikki nuqtasi immunitet tizimining faolligini bostirish va kortizolning yuqori konsentratsiyasi bilan oshqozonda xlorid kislotasi sekretsiyasini oshirish bilan ta’minlanadi. ichki muhitning o‘zgarishiga olib keladigan omillar ta’siri ostida yuqori darajada tashkil etilgan organizmda hayotni saqlab qolish faqat organizmning ichki muhitining zarur barqarorligini tiklashni ta’minlaydigan maxsus gomeostatik reaktsiyalar sodir bo‘lganda yuzaga chiqadi. ushbu himoya choralari va kompensatsion o‘zgarishlar o‘ziga xosdir, ya’ni ular tanani faqat ushbu omildan himoya qiladi. ta’sir qilishning kuchi va davomiyligi, shuningdek, amalga oshirilgan hayotiy faoliyatning intensivligi oshgani sayin, o‘ziga xos gomeostatik reaksiyalar tananing energiya va plastik resurslarini umumiy safarbar qilishdan yordam talab qiladi. umumiy moslashish mexanizmi yoqiladi, bu umumiy, o‘ziga xos bo‘lmagan adaptiv reaksiyalarda ifodalanadi. tananing holati bilan tavsiflanadi g. selye umumiy o‘ziga xos bo‘lmagan moslashish mexanizmini qo‘llashni "stress holati" (ingliz tilidan, stress - kuchlanish) deb atagan. uning rivojlanishini belgilovchi omil "stressor" tushunchasi bilan belgilanadi. umumiy moslashuvning asosiy tarkibiy qismlariga quyidagilar kiradi: 1) organizmning …

Want to read more?

Download all 38 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kurs ishii: adaptatsiya, dezadaptatsiya va readaptatsiya tushunchasi va ularning mazmun mohiyati"

mundarija: kirish…………………………………………………………………… 3 i bob adaptatsiya va adaptatsiya turlari…………. 5 1.1. adaptatsiya tushunchasi va uning tamoyillari…………………. 5 1.2. umumiy adaptatsiya sindromi…………………………………. 8 1.3. psixologik moslashish va uni yuzaga kelishi…………………... 13 ii-bob jismoniy faoliyatga tez va uzoq muddatli moslashish (disadaptatsiya va readaptatsiya).................. 22 2.1. uzoq muddatli moslashish............................................................ 22 2.2. moslashuvning bevosita va o‘zaro ta’siri..................................... 31 xulosa……………………………………………………..……………… 35 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati …………………………………….. 37 kirish mavzuning dolzarbligi: respublika mustaqilligi va bozor iqtisodiyotiga mos ijtimoiy-iqtisodiy siyosatni shakllantirish – zamon talablariga jav...

This file contains 38 pages in DOCX format (245.9 KB). To download "kurs ishii: adaptatsiya, dezadaptatsiya va readaptatsiya tushunchasi va ularning mazmun mohiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: kurs ishii: adaptatsiya, dezada… DOCX 38 pages Free download Telegram