asosiy geometrik tushunchalar

DOCX 27 pages 809.8 KB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 809.8 KB

File type DOCX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta ta’lim vazirligi urganch davlat universiteti fizika-matematika fakulteti matematika ta’lim yo‘nalishi 212-matematika guruh talabasi raximberganov javoxirning analitik geometriya fanidan kurs ishi mavzu: asosiy geometrik tushunchalar bajardi: raximberganov.j qabul qildi: esomurodova.r urganch-2022 reja: i.kirish. ii.asosiy qism. 1.asosiy geometrik tushunchalar. 2. tekislik. 3. nuqta, to’g’ri chiziq iii.xulosa. iv. foydalangan adabiyotlar. kirish o‘zbekiston respublikasida qabul qilingan va hozirda amalda bo‘lgan „ta’lim to‘g‘risida“gi qonun va ,,kadrlar tayyorlash milliy dasturi“ uzluksiz ta’lim tizimini isloh qilishning yangi davrini ochganligi tabiiydir. uzluksiz ta’lim tizimi har bir bosqichining o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda, ular uchun o‘quv adabiyotlari yaratish zarurati tug‘ildi. ana shu maqsadda respublikamizda uzluksiz ta’lim tizimi uchun o‘quv adabiyotlarining yangi avlodini yaratish konsepsiyasi ishlab chiqildi va hozirgi vaqtda amalga oshirilmoqda. uzluksiz ta’lim tizimining biz uchun yangi mazmun kasb etgan o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi tizimida o‘quv adabiyotlari yaratish jadal bormoqda. geometriya matematikaning ajralmas qismi bo’lib u matematika fanining rivojlanishiga katta ahamiyatga egadir.geometriyaga oid …

2 / 27

irus moskva nomi bilan atalib, eramizdan avvalgi 2000 yillarga mansubdir.uning uzunligi 5,44 m va eni 8 sm bo’lib unda 18ta arifmetikaga va 7 ta geometriyaga oid masala mavjud. olimlarning bundan 100 yillar muqaddam ikki daryo (frot va dajla) oralig’iga joylashgan shumer-bobiliklar tarixini o’rganish borasida olib borgan tekshirishlari natijasida topilgan arxeologik yodgorliklardan bu ikki davlat eramizdan 2800 yillar oldin tashkil topganligi va ulardagi fan va madaniyat rivoji haqida malumotlarga ega bo’ladi. o’sha davr olimlari tekislik va fazodagi geometrik bilimlarga ega bo’lib, ularning o’ziga xos formulalari mavjud bo’lganligi malum bo’ldi. matematika tarixi sohasida hozirgacha topilgan ma’lumotlar bizga geometriyaning fan sifatida rivojlanishi gretsiyadan boshlanganligini isbotlaydi. geometriya tarixini o’ganuvchi olimlar, geometrik malumotlar misr va shumer-bobilliklaridan gretsiyaga o’tganligini tasdiqlaydilar. grek faylasuflari misr va shumer-bobil donishmandlari ishlari bilan tanisha boshlaganlar. ular orasida atoqli faylasuflar aristotel (384-321), platon (429-348), fales (640-556), demokret (460-360), anaksimandr (610-546), pifagor (580-500), gippiy (e.a.1 asr), arxit (400-365), gippokrat (e.a. asr), yevklid (365-300), …

3 / 27

belgilash mumkin. geometrik shakllar xossalarini to'g'riligini belgilovchi mulohazalar isbotlash deyiladi. geometrik shakl xossasining to'g'riligini isbotlab ko'rsatiladigan gap teorema deyiladi. shakllarning xossasini isbotsiz qabul qilinadigan gapga aksioma deyiladi. atrofimizdagi dunyoda turli shakl va o'lchamdagi ko'plab moddiy ob'ektlar mavjud: turar-joy binolari, mashina qismlari, kitoblar, zargarlik buyumlari, o'yinchoqlar va boshqalar. geometriyada ob'ekt so'zi o'rniga geometrik figurani aytadilar. geometrik shakl(yoki qisqa: raqam) haqiqiy ob'ektning aqliy tasviri bo'lib, unda faqat shakli va o'lchamlari saqlanadi va faqat ular hisobga olinadi. geometrik shakllar quyidagilarga bo'linadi tekis va fazoviy. planimetriyada faqat tekis figuralar hisobga olinadi. tekislik geometrik figurasi barcha nuqtalari bir tekislikda joylashgan figuradir. bunday raqamning g'oyasi qog'oz varag'ida qilingan har qanday chizma orqali beriladi. geometrik shakllar juda xilma-xildir, masalan, uchburchak, kvadrat, doira va boshqalar: har qanday geometrik shaklning bir qismi (nuqtadan tashqari) ham geometrik figuradir. bir nechta geometrik shakllarning birlashishi ham geometrik shakl bo'ladi. quyidagi rasmda chap rasm kvadrat va to'rtta uchburchakdan, o'ngdagi rasm esa aylana va …

4 / 27

glarga oldindan bo'yash orqali tayyorlash mumkin. geometrik shakllarni va ularning nomlarini osongina va tabiiy ravishda eslab qolish uchun avval sahifaning pastki qismidagi qo'shimchalardagi topshiriq bilan rasmni yuklab oling, rangli printerda chop eting va rangli qalamlar bilan birga stolga qo'ying. bundan tashqari, bu vaqtga kelib, biz ilgari sanab o'tgan turli xil narsalarni allaqachon tayyorlagan bo'lishingiz kerak. geometrik figuralar sirt, tekislik yoki fazoda joylashgan va chekli sonli chiziqlarni tashkil etuvchi koʻplab nuqtalar, chiziqlar, sirtlar yoki jismlarning yigʻindisidir. "raqam" atamasi ma'lum darajada rasmiy ravishda nuqtalar to'plamiga nisbatan qo'llaniladi, lekin qoida tariqasida, tekislikda joylashgan va cheklangan miqdordagi chiziqlar bilan chegaralangan bunday to'plamlarni figura deb atash odatiy holdir. nuqta va chiziq tekislikda joylashgan asosiy geometrik figuralardir. samolyotdagi eng oddiy geometrik figuralarga segment, nur va siniq chiziq kiradi. geometriya - geometrik shakllarning xususiyatlarini o'rganadigan matematik fan. agar "geometriya" atamasi so'zma-so'z rus tiliga tarjima qilingan bo'lsa, u "er o'lchash" degan ma'noni anglatadi, chunki qadimgi davrlarda fan sifatida …

5 / 27

hun zarur va boshqa barcha konstruktsiyalar uchun asosdir. axir, murakkabroq geometrik shakllarni qurish ma'lum bir raqamga xos bo'lgan ko'plab nuqtalardan iborat. 2. tekislik tekislik — geometriyaning asosiy tushunchalaridan biri. geometriyada tekislik, odatda, taʼriflanmaydigan (yaʼni nuqta, toʻgʻri chiziq kabi) boshlangʻich tushuncha hisoblanib, uning xususiyatlari bilvosita geometriya aksiomalari bilan ifodalanadi. mac, ikki nuqtasi biror tekislikda yotgan toʻgʻri chiziqning oʻzi ham shu tekislikda yotadi; bir toʻgʻri chiziqda yotmagan uchta nuqta orqali bitta tekislik oʻtadi; fazoda berilgan ikki nuqtadan teng uzoklikda turgan nuqtalar toʻplami tekislik boʻladi. oxirgi aksioma masofa tushunchasiga asoslangan boʻlib, n.i.lobachevskiy uni tekislikning taʼrifi sifatida qabul qilgan. g.v.leybnits tekislikni ikkita kongruent ajratish mumkin boʻlgan sirt deb taʼriflagan. ammo bu xossa tekislikni toʻla aniqlamaydi, chunki yasovchisi sinusoida yoki arrasimon muntazam cheksiz siniq chiziq boʻlgan silindrik sirt ham shunday kongruent qismlarga boʻlinadi. tekislikdagi to’g’ri chiziq tenglamalari. tekislikdagi chiziqlarning eng sodda, ko’p o’rganiladigan, ko’p qo’llaniladigani to’g’ri chiziq hisoblanadi. quyida to’g’ri chiziq tenglamalarining turli ko’rinishlariga to’xtalib …

6 / 27

ab to’g’ri chiziqning tekislikdagi holati biridek bo’lishi mumkin: b=c=0, a0 bo’lsa , ax=0: to’g’ri chiziq oy o’qi bilan ustma – ust tushadi; a=c=0, b0 bo’lsa , by=0: to’g’ri chiziq ox o’qi bilan ustma – ust tushadi; c=0, a0, b0 bo’lsa ax+by=0: to’g’ri chiziq koordinatalar boshidan o’tadi b=0, a0, c0 bo’lsa ax+c=0: to’g’ri chiziq oy o’qiga parallel o’tadi a=0, b0, c0 bo’lsa by+c=0: to’g’ri chiziq ox o’qiga parallel o’tadi (6-rasm) tekislikda to’g’ri chiziqning kesmalardagi tenglamasi. agar(1) da b0 bo’lib, tenglamani kabi yozilsa hamda belilashlar kiritilsa, hosil bo’lgan y=kx+b ko’rinishidagi tenglama to’g’ri chiziqning burchak koeffitsentli tenglamasi deyiladi. bunda k=tg to’g’ri chiziqning burchak koeffitsenti deb ataladi. - to’g’ri chiziqning ox o’qi bilan hosil qilgan burchagi. b- to’g’ri chiziqning oy o’qidan ajratgan kesmasining uzunligini bildiradi. (7-rasm) misol 1- oy o’qining manfiy qismida 1 kesma ajratuvchi,ox o’qini 60° burchak ostida kesib o’tuvchi to’g’ri chiziq tenglamasini yozing. ychish: y = kx-1 va k=tgα formulasiga ko’ra y …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "asosiy geometrik tushunchalar"

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta ta’lim vazirligi urganch davlat universiteti fizika-matematika fakulteti matematika ta’lim yo‘nalishi 212-matematika guruh talabasi raximberganov javoxirning analitik geometriya fanidan kurs ishi mavzu: asosiy geometrik tushunchalar bajardi: raximberganov.j qabul qildi: esomurodova.r urganch-2022 reja: i.kirish. ii.asosiy qism. 1.asosiy geometrik tushunchalar. 2. tekislik. 3. nuqta, to’g’ri chiziq iii.xulosa. iv. foydalangan adabiyotlar. kirish o‘zbekiston respublikasida qabul qilingan va hozirda amalda bo‘lgan „ta’lim to‘g‘risida“gi qonun va ,,kadrlar tayyorlash milliy dasturi“ uzluksiz ta’lim tizimini isloh qilishning yangi davrini ochganligi tabiiydir. uzluksiz ta’lim tizimi har bir bosqichining o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda, ular ...

This file contains 27 pages in DOCX format (809.8 KB). To download "asosiy geometrik tushunchalar", click the Telegram button on the left.

Tags: asosiy geometrik tushunchalar DOCX 27 pages Free download Telegram