gormonlarning organizim gatnashishi

PPTX 40 стр. 25,9 МБ Бесплатная загрузка

40 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 25,9 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 40

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (10 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 40

gormonlar biotexnologiyasi gormonlarning organizimga tasiri reja: gormonlar ahamiyati va mohiyati. gormonlar va ularning klassifikatsiyasi gormonlar boshqaruvi steroidlarni mikrobiologik transformatsiyasi har bir organizmda ko’plab kichik va katta molekulyar og’irlikka ega bo’lgan oqsil moddalari uchraydi va ular hayotiy jarayonni boshqarib turadi. ularning orasida gormonlar alohida o’rin tutadi. gormonlar uzoq vaqtlardan buyon tibbiyotda davolash vositasida keng qo’llanib kelinmoqda. ammo yaqin - yaqinlargacha ularni hayvonlar organlaridan juda oz miqdorda esa odamlarning qon to’qimalaridan ajratib olinar edi birinchi guruh gormonlar har xil uzunlikka ega bo’lgan peptidlardan tashkil topgan bo’lsa, ikkinchi guruh gormonlar - steroidlardan tashkil topgan. gormonlar nafaqat tibbiyotda, balki chorvachilikda ham keng ishlatiladi. tabiatda ikki xil gormonlar uchraydi: oqsil - peptid va steroid tabiatli gormonlar. gormonlar oqsil-peptidli insulin somatotropin prolaktin aminokislotalarning unumlari kortikosteroid progestogen estrogen androgen steroid biotexnologik usullardan foydalanib – streptokinoza, urokinoza, asparginoza, superoksiddismutoza va boshqa fermentlar, ingibatorlardan; v – glyukozidazalar, amilazalar, proteaza va boshqa, qon faktoralari (to’qima plazmigormonlar aktivatori, viii faktor, odam …

2 / 40

us, gormonlar gipofiz gormonlar, himoya bezlari (kalsitanin va pratagormonlar), ovqat hazm qilish jarayoni va oshqozon osti bezlari, nouropeptidlarga bog’liq ta’sir etuvchi faktorlardir. ichki sekresiya gormonlari hosil qiladigan bez, parchalovchi fermentlar ta’sir ostida sodda tuzilganlar molekulasidan hosil bo’ladi. ikkinchi guruh: prolaktinlar va o’stirish gormonlari. bu gormonlar 170–195 amnokislotalardan iborat bo’ladi, bu gormonlar pregormon signal peptidida uzunligi 25 aminokislota holda parchalanadi. gen muhandisligi tajribalarida bu gormonlar ham uzun molekula holida sintez qilib olinadi va keyin ma’lum uchastkasidan kesiladi. hujayraning mrnk sida sintezlanuvchi o’sish gormonlari genlari ham sun’iy holda olinadi. amaliyotda–191 aminokislotadan tashkil topgan gipofizgormoni – samototropin olingan va qo’llanmoqda. u spesefik turga ega bo’ladi va shuning uchun medisinada hayvon samototropini qo’llaniladi. uchinchi guruh: glikozillangan gormonlardan tashkil topgan bo’lib, ikkita subedinisadan iborat. bu guruh: follikulstimulyator, lyutsonizirlovchi va tireotropinli gormonlar kiradi. bular hammasi glikozillangan bo’lgani holda bakteriya hujayrasida to’liq holda sintezlanmaydi. to’liq sintezlangan gormonlar olish uchun ularning genlari achitqilarga (achitqi hosil qilgan glkozillangan gormonlar …

3 / 40

anizmga tarqaladi va turli-tuman organlarning faoliyatini kuchaytiradi yoki susaytiradi. ba'zi gormonlar organizmning rivojlanishi va o'sishiga, sistemalarining shakllanishiga ta'sir ko'rsatadi. gormonlarning to'qima va organlarga ko'rsatadigan ta'sir mexanizmi yetarlicha o'rganilgan emas. gormonlar asosan hujayralarda, ularning sitoplazmatik tuzilishlarida ro'y berib turadigan jarayonlarga ta'sir qiladi. gormonlarning bir xili hujayra membrana-sining o'tkazuvchanligini o'zgartirsa, boshqalari, aftidan, hujayra-ning genetik apparatiga ta'sir ko'rsatib, fermentlar hosil bo'lishini idora etib boradi va shu bilan muayyan biokimyoviy jarayonlarni tezlashtiradi yoki susaytirib qo'yadi. qanday yo'nalishda ta'sir ko'rsatishiga qarab turli bezlarning gormonlarini ikki guruhga bo'lish mumkin — anabolik va kotabolik gormonlar. birinchi guruh gormonlari (gipofizning somatotrop gormoni, qisman insulin) anabolizmni, ya'ni moddalarning sintezi va depolanishini stimullaydi; ikkinchi guruh gormonlari (tiroksin, adrenalin, qisman jinsiy gormonlar) katabolizmni kuchaytiradi, ya'ni organizmda moddalar almashinuvi, energiya hosil qilish va sarflashni kuchaytiradi. gormonlarning moddalar almashinuviga turli yo'nalishda ta'sir ko'rsatishi ularning oqsillar, yog'lar va uglevodlar sintezi hamda parchalanishini ta'minlovchi fermentativ faollikka tanlab-tanlab ta'sir qilishiga bog'liqdir. gormonlar qon tarkibi (suv, qand, …

4 / 40

n– antigiotezin–aldosterol va qon bosimining oshishini ta’minlaydi. ko’pincha qanday sharoitda gormonlardan foydalaniladi?: 1. avloddan-avlodga o’tadigan ba’zi-bir nuqsonlarni (qand kasalligi, past bo’ylik, jinsiy sustlik va x.q.) to’ldirish uchun yoki hayot davomida kelib chiqadigan kasalliklarni davolash uchun. 2. garmonlar tomonidan boshqarilib turiladigan jarayonlarni yanada jadallashtirish uchun (ko’p nasllilikni jadallashtirish va x.k.). steroid gormonlar vakillari tibbiy amaliyotda steroid gormonlar-yallig'lanishga qarshi diuretik, anabolik, kontratseptiv, saratonga qarshi va boshqa dorilar vositasi sifatida ishlatiladi . kortikosteroid progestogen estrogen estrogen steroid gormonlarni biotexnologik ishlab chiqarish asosi maxsus mikrobiologik biotransformatsiya usullari (biokonversiya)hisoblanadi. mikrobiologik transformatsiyaning asosiy jarayonlari: oksidlanish tiklanish dekarboksillanish dezaminlanish gidroliz metillanish kondensatsiya izomerlanish mikrobiologik transformatsiya haqida umumiy tushunchalar. steroidlarni mikrobiologik transformatsiyasi mikroorganizmlardan sintetik reaksiyalar uchun foydalanishni shartli ravishda ikkita yo‘nalishga ajratish mumkin: – ma’lum komponentlardan tashkil topgan oziqa muhitida mikro- organizmlar hujayralari tomonidan muhim biologik faol moddalar va mahsulotlar (antibiotiklar, fermentlar, vitaminlar, sterinlar, aminokis- lotalar va boshqalar) ni biosintezini to‘liq amalga oshirish; – mikrobiologik transformatsiya, ya’ni dorivor …

5 / 40

undan tashqari bu sintez reaksiyasini mikrobiologik uslubda juda ham oson o‘tkazish mumkin bo‘lsa, kimyo- viy yo‘l bilan o‘tkazish juda qiyin kechadi, qimmatga tushadi yoki umu- man o‘tkazib bo‘lmaydi. steroid gormonlar hosil bo`lishida dastavval asosiy oraliq mahsulot-pregnenolon hosil bo`lib, undan keyinchalik steroidlar va kortikosteroidlar biosintezlanadi. pregnenolondagi 3-oh ning c=o gacha oksidlanishi qo`sh bog`ning siljishi orqali yuz beradi, bu ketosteroidizomeraza reaksiyasining mahsuloti bachadon va sariq tana gormoni-progesteron hisoblanadi. pregnenolon shuningdek erkak (testosteron) va ayol (estrogenlar-estron, estradiol) jinsiy gormonlarini dastlabki manbayi vazifasini bajaradi. buyrak usti bezini po`stloq qismida progesteron, kortikosteron va kortizol (gidrokortizon) ga aylanadi. hozirgi kunda kortizol (gidrokortizol) va uning prednizolon yoki deksametazon kabi analoglari tezkor terapiyada keng foydalaniladi. bu moddalarni kimyoviy tuzilishiga qarab 11-dezoksisteroid, 11-gidroksisteroid, 11,17digidroksisteroid (bunga kortizon va gidrokortizon kiradi) larga bo`lish mumkin bo`ladi. tabiiy sterinlar –qimmatbaho dori-darmon moddalar ajratib olish uchun xom-ashyo sifatida. steroidlar sinfi vakillari molekulasi tarkibida siklopentanpergidrofenantren xalqasini tutuvchi moddalar guruhini tash- kil qiladi.sterin (sterol) larga siklopentanpergidrofenantrenning …

6 / 40

dan koprosterinni hosil bo`lishiga olib keladi: qo`sh bog`larni to`yintirish, aerob mikroblar tomonidan ham amalga oshiriladi. aktinomitsetlar, mikoshaklli shtammlar va hattoki, zamburug`lar orasida oksidlovchi sifatidagi vakillar uchraydi. masalan, aspergillus flavus ba`zi steroidlarning aromatik xalqalarini qaytaradi. efirli tuzilishga ega bo`lgan steroidlaning gidrolizi. bu reaksiyalar mikroorganizmlar tomonidan amalga oshiriladi va katta amaliy ahamiyatga ega. atsillanish kimyoviy sintezning odatdagi oraliq mahsuloti hisoblanadi, bunda funksional guruhlarning asl himoyalanishi sodir bo`ladi. atsillanish kimyoviy yo`l bilan osongina amalga oshishiga qaramay, u qo`shimcha keraksiz mahsulotlarni hosil bo`lishiga olib keladi. efir bog`larni mikrobiologik parchalanishi har xil taksonomik guruhlarga mansub bo`lgan vakillar, xususan flavobakteriyalar tomonidan amalga oshirilishi mumkin. ergosterin. uni formulasi 1934-yilda aniqlangan bo‘lib, xolesterin- dan c-24-o‘rinda bitta metil guruh va xalqadagi c- 7 va c-8, yon zanjirdagi 22- va 23- karbon atomlari o‘rtasida qo‘sh bog‘lar bo‘lishi bilan farqlanadi. ergosterin o‘simlik olamini qator vakillari, shuningdek zambu- rug‘lar, mikroorganizmlar organizmida uchraydi. ergosterin ayniqsa achitqi mikroorganizmlar tarkibida mo‘l bo‘ladi. ergosterinni sanoat miqyosida …

7 / 40

hakar qamishi tarkibida uchraydi. uni sanoat miqyosida olishda xomash- yo sifatida paxta yog‘i va shakar qamishidan foydalaniladi. sterinlar orga- nizmda kechadigan fiziologik va biokimyoviy jarayonlarda ishtirok etadi. ular hujayra va subhujayraviy elementlarning membranalarini shakllani- shida, ko‘p tabiiy birikmalarning toksik ta’sirini yengish bilan bog‘liq bo‘lgan biokimyoviy reaksiyalarda asosiy modda sifatida qatnashadi. xolesterindan steroid gormonlarni sintezlanish yo‘llari. odam va hayvonlar organizmida xolesterindan uch xil gormonlar guruhi: proges- tinlar, jinsiy gormonlar va buyrak usti bezini po‘stloq qismini (kortikos- teroidlar) gormonlari hosil bo‘ladi. bu gormonlarning biosintezlanish yo‘llari rasmda ko‘rsatilgan. garmonlardan tibbiyotda yanada kengroq foydalanishga eng avvalo ularning kamligi to’g’on bo’lib turibdi. o’tgan asrning 80-yillarigacha garmonlar manbai bo’lib, inson va hayvon to’qimalari va organlari hamda donorlarning qonlari xizmat qilgan. ammo, keyingi yillarda biopreparatlar manbai sifatida inson organlaridan yoki qonidan foydalanish cheklab qo’yildi. bunga asosiy sabab insonlar orasida keng tarqalib ketadigan xilma-xil virus kasalliklarini, ayniqsa oits (spid) ni tarqalishidan xadiksirashdir. hayvonlardan olinadigan oqsil tabiatli garmonlar inson …

8 / 40

nib yaratilgan mikroorganizmlar yordamida ishlab chiqarilmoqda. mana shunday preparatlardan eng muhimlarini ko’rib chiqamiz. insulin - oshqozon osti bezining langergans orolining beta-hujayrasida sintez bo’lib, qondagi shakar miqdorining 1% atrofida saqlab turishga xizmat qiladi. shakar miqdorini bunday oshib yoki kamayib ketishi juda og’ir xastaliklarni kelib chiqishiga olib keladi. jumladan qondagi shakar miqdorining oshib ketishi, qandli diabet kasaligini keltirib chiqaradi. oqsil muxandisligi usullaridan foydalanib, insulinni sintez qiluvchi achitqi zamburg’ining shtammlari yaratilgan. shu yo’l bilan dunyoning birqancha mamlakatlarining har xil firmalarida gen -muxandislik insulini tayyorlash yo’lga qo’yilgan. bu yangi biotexnologiyani yaratilishi dunyo bozorida insulinni narxining pasayib ketishiga olib keldi va yaqin kelajakda bu preparatga bo’lgan muhtojlik butunlay tugatiladi. o’stirish garmoni. bu gormon organizmda gipofiz bezining oldi qismi hujayralarida sintez bo’ladi. e’tibor qiling, gipofiz bezining bu qismining og’irligi 0,1 grammdan kamroq bo’lib, uning ham bir qismigina shu gormonni ishlab chiqarishga xizmat qiladi. bu gormonni ilgarilari odamlarni (o’lik odamlarni) gipofizidan ajratib olishgan. hozirgi paytda bu gormonni …

9 / 40

a. odam interferonlarining uch sinfi ma’lum : α, β va γ. o’tgan asrning 70- yillaridayoq, inson β-interferonini sintez qiluvchi gibrid dnk ni bakterial hujayraga o’tkazishga muvofiq bo’lingan edi. oradan ko’p o’tmay bunga o’xshash konstruksiyalar α- va γ- interferonlar uchun ham tuzildi. e.coli bakteriyasi hujayrasiga, bakterial triptofan yoki laktoza operoni va interferon geni saqlovchi, gibrid dnk o’tkazilishi bilan u yoki bu xususiyatga ega bo’lgan interferon sintez qiluvchi bakteriya shtammlari yaratilgan edi. keyinroq esa, shtammlarni hosildorligini oshirish hamda virusga qarshi xususiyatlarini ko’paytirish maqsadida rekombinant dnk da modifikasiya (xususan ba’zi-bir aminokislotalarni almashtirish) qilindi va xo’jayin hujayraning genotipi hamda ularni o’stirish sharoitlari tanlandi. interleykinlar -qisqa polipeptidlar bo’lib, ular organizmda immun javob tashkil bo’lishida qatnashadilar. gen muxandisligi usullari asosida e.coli ning har xil tipga mansub, interleykinlar ishlab chiqaruvchi shtammlari yaratilgan. latviyada (organik sintez institutida) interleykin-2 sintez qiluvchi shtamm yaratilgan bo’lib, buyrak raki xastaligini davolashda keng ishlatilib kelinmoqda. shuningdek, interleykin - 1 sintez qiluvchi e.coli shtammi …

10 / 40

irlar tufayli fiziologik jarayonlarning boshqacha bo'lib qolishi yoki qon va to'qimalardagi u yoki bu xil moddalar miqdorining o'zgarishi organlardagi maxsus nerv oxirlari yoki markaziy nerv sistemasidagi sezuvchi neyronlarning qo'zg'alishiga olib keladi. retseptor apparatlardan afferent signallar gipotalamus neyronlariga va vegetativ nerv sistemasi markazlariga keladi. bulardan efferent nerv ta'sirlari ichki sekretsiya bezlariga borib, gormonlaming ishlanib chiqishiga va qonga o'tishiga idora etuvchi ta'sir ko'rsatadi. gormonlar ham o'z navbatida nerv sistemasining funksional holatini o'zgartirib turadi. yaxlit organizmda regulatsiya nerv va gumoral omillaming o'zaro bir-biriga ma'lum ta'siri tufayli, yagona nerv-gumoral jarayon tariqasida yuzaga chiqadi. ba'zi endokrin bezlar sekretsiyasining darajasi mazkur bez moddalar almashinuvining qaysi turlni idora etadigan bo'lsa, o'sha alma-shinuv mahsulotlarining qondagi miqdoriga bog'liq bo'ladi. regulatsiya idora etilayotgan va idora etadigan jarayonning teskari aloqasi prinsipiga muvofiq yuzaga chiqadi. chunonchi, insulin (uglevodlar almashinuvini idora etuvchi me'da osti bezi gormoni) sekretsiyasi qondagi qand konsentratsiyasiga ko'p darajada bog'liqdir. qondagi qand miqdorining kamayishi insulin sekretsiyasini tormozlab qo'yadi. minerallar almashinuvini …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 40 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "gormonlarning organizim gatnashishi"

gormonlar biotexnologiyasi gormonlarning organizimga tasiri reja: gormonlar ahamiyati va mohiyati. gormonlar va ularning klassifikatsiyasi gormonlar boshqaruvi steroidlarni mikrobiologik transformatsiyasi har bir organizmda ko’plab kichik va katta molekulyar og’irlikka ega bo’lgan oqsil moddalari uchraydi va ular hayotiy jarayonni boshqarib turadi. ularning orasida gormonlar alohida o’rin tutadi. gormonlar uzoq vaqtlardan buyon tibbiyotda davolash vositasida keng qo’llanib kelinmoqda. ammo yaqin - yaqinlargacha ularni hayvonlar organlaridan juda oz miqdorda esa odamlarning qon to’qimalaridan ajratib olinar edi birinchi guruh gormonlar har xil uzunlikka ega bo’lgan peptidlardan tashkil topgan bo’lsa, ikkinchi guruh gormonlar - steroidlardan tashkil topgan. gormonlar nafaqat tibbiyotda, balk...

Этот файл содержит 40 стр. в формате PPTX (25,9 МБ). Чтобы скачать "gormonlarning organizim gatnashishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: gormonlarning organizim gatnash… PPTX 40 стр. Бесплатная загрузка Telegram