qonun bo'yicha vorislikni belgilash tartibi

DOC 30 pages 148.0 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 148.0 KB

File type DOC

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

vasiyat buyicha vorislik qonun bo’yicha vorislikni belgilash tartibi mundarija kirish 1.qonun bo‘yicha vorislik tushunchasi va mohiyati 2.qonun bo‘yicha vorislarning doirasi va ularning navbatlari 3.meros ochilishi va uning o‘tish asoslari 4.qonun bo‘yicha merosni qabul qilish tartibi 5.vorislarning huquq va majburiyatlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish inson umr davomida mehnat qilib, o‘ziga tegishli mol-mulk, huquq va majburiyatlarga ega bo‘ladi. inson vafot etganidan so‘ng esa uning mulkiy huquqlari va majburiyatlari boshqa shaxslarga — vorislarga o‘tadi. bu jarayon “meros” deb ataladi. meros huquqi fuqarolik huquqining muhim tarmoqlaridan biri bo‘lib, fuqarolarning mulkiy huquqlarining davomiyligini ta’minlaydi va jamiyatda mulkiy barqarorlikni saqlashga xizmat qiladi. meros ikki asosda o‘tadi: vasiyat bo‘yicha va qonun bo‘yicha. agar meros qoldiruvchi vasiyatnoma tuzmagan bo‘lsa, uning mol-mulki qonun bilan belgilangan tartibda vorislarga o‘tadi. qonun bo‘yicha vorislik — bu meros qoldiruvchining eng yaqin qarindoshlari o‘rtasida adolatli taqsimot tizimini ta’minlaydigan huquqiy tartibdir. ushbu tartib fuqarolarning oila a’zolariga nisbatan mas’uliyatini, shuningdek, o‘zaro moddiy yordam tamoyillarini aks ettiradi. …

2 / 30

-mulk” (fkning 1153-moddasi)dan foydalanishini ham hisobga olish lozim. bunda atamashunoslikdagi “xilma-xillik”da ularning bir-biridan aniq farqlarini belgilash va tadqiq etilayotgan institutning terminlari aniqlab olish lozimki, shu sababli sivilistikadagi alohida kategoriya sifatida “meros” atamasining huquqiy mohiyati va mazmunini aniqlashga e’tibor qaratamiz. xususan, a.p.sergeyev va y.k.tolstoylar tomonidan bu atamaga nisbatan umumiy ta’rif beriladi va ularning fikricha “meros deganda meros qoldiruvchining vafotidan keyin uning merosxo‘rlariga huquqiy vorislik tartibida o‘tadigan narsalar tushuniladi”1 . ushbu atama e.b.eydinova tomonidan kengroq yoritiladi: “meros tarkibi – meros qoldiruvchiga qonuniy asoslarga ko‘ra tegishli bo‘lgan va uning vafotidan keyin vorislik huquqi asosida merosxo‘rlarga o‘tadigan meros qoldiruvchining mulkiy va ayrim shaxsiy nomulkiy huquqlari va majburiyatlaridir”2 . n.s.kirillova meros aktivlar va passivlardan iborat bo‘ladi, degan xulosaga keladi. “aktiv – merosxo‘r “toza ko‘rinishda”, ya’ni qandaydir cheklashlardan xoli holda oladigan meros ochilishi vaqtida meros qoldiruvchiga tegishli bo‘lgan molmulk, mulkiy huquqlar yig‘inidisi; passiv – meros qoldiruvchining qarzlari. merosning cheklashlari sifatida muallif vasiyat majburiyatidagi majburiyat va meros …

3 / 30

riyatlar merosxo‘rda vujudga keladi, aksincha vorislik bo‘yicha o‘tmaydi. boshqacha aytganda, bu o‘rinda mers qoldiruvchining vafotidan tashqari, qonunda belgilangan boshqa yuridik faktlar ham mavjud bo‘lishi lozim. fkning 1118-moddasiga ko‘ra, meros ochilgan paytda hayot bo‘lgan fuqarolar, shuningdek meros qoldiruvchining hayotlik paytida homila holida bo‘lgan va meros ochilgandan keyin tirik tug‘ilgan bolalari vasiyat va qonun bo‘yicha merosxo‘r bo‘lishlari mumkin. meros ochilgan paytda tuzilib bo‘lgan yuridik shaxslar, shuningdek davlat va fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari ham vasiyat bo‘yicha merosxo‘r bo‘lishlari mumkin. qonun bo‘yicha yoki vasiyat bo‘yicha voris meros ochilganidan keyin vafot etsa va uni olti oylik muddat ichida qabul qilishga ulgurmasa, uning ulushini qabul qilish huquqi uning qonun bo‘yicha yoki vasiyat bo‘yicha, agar u mavjud bo‘lsa, vorislariga o‘tadi. vorislikning bunday tartibini qonun vorislikning o‘tishi deb ataydi (fkning 1140-1-moddasi). vorislar vorislikning o‘tishi tartibida merosni vorisning o‘limidan keyin qolgan merosni qabul qilish uchun belgilangan muddat mobaynida qabul qilib olishlari kerak. masalan, k. 2018 yilda shimolda uzoq …

4 / 30

uvchiga emas, balki uning o‘ziga tegishli deb hisoblanadi. agar fuqaroda voris merosdan voz kechgan taqdirda yoki nomunosib voris merosdan chetlatilgan taqdirda vorislik huquqi yuzaga kelsa, bunday fuqarolar ularda vorislik huquqi yuzaga kelgan kundan boshlab 6 oy mobaynida merosni qabul qilishlari mumkin. merosxo‘r o‘ziga tegishi lozim bo‘lgan merosni yoki uning bir qismini (ulushini) olish huquqiga, agar u keyinchalik merosdan voz kechmasa, vorislik huquqidan mahrum etilmasa va uni merosxo‘r etib tayinlash to‘g‘risidagi vasiyat farmoyishi haqiqiy emas deb topilishi natijasida meros olish huquqini yo‘qotmasa, meros ochilgan vaqtdan e’tiboran ega bo‘ladi. merosni qabul qilib olish merosxo‘rning iltimosiga ko‘ra unga meros ochilishi joyidagi notarius tomonidan beriladigan vorislik to‘g‘risidagi guvohnoma bilan tasdiqlanadi. merosga bo‘lgan huquq to‘g‘risidagi guvohnoma meros ochilgan kundan e’tiboran 6 oy o‘tganidan keyin beriladi. qonun bo‘yicha meros olinganida ham, vasiyatnoma bo‘yicha meros olinganida ham, agar notarius tegishli mol-mulkka yoxud butun merosga nisbatan guvohnoma berishni so‘rab murojaat etgan shaxslardan boshqa merosxo‘rlar yo‘qligi to‘g‘risida ma’lumotlarga ega …

5 / 30

arga tushuntirilgan5 . notariusning merosga bo‘lgan huquq to‘g‘risidagi guvohnoma berishni rad etishi ustidan merosxo‘r tomonidan sudga shikoyat berilishi mumkin bo‘lib, u o‘zbekiston respublikasi fuqarolik protsessual kodeksining 28-bobi qoidalariga binoan ko‘rib chiqiladi. agar notarius tomonidan rad etilishi boshqa shaxsga merosga bo‘lgan huquq to‘g‘risidagi guvohnoma berilganligi yoki meros mulki fkning 1157-moddasiga asosan fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari yoki davlatga o‘tkazilganligi bilan bog‘liq bo‘lsa, ariza da’vo ishi yuritish tartibida ko‘riladi6 . merosni qabul qilish uchun muddat o‘zbekiston qonun hujjatlari bilan belgilanmagan. ya’ni voris istalgan vaqtda notariusga unga vorislik to‘g‘risidagi guvohnoma berish talabi bilan, agar u shunday huquqqa ega bo‘lsa, murojaat qilishi mumkin. darvoqe, ba’zi xorijiy mamlakatlarning qonunchiligi merosni qabul qilish uchun muayyan muddatni nazarda tutadi. masalan, rossiya federatsiyasining grajdanlik kodeksining7 1154-moddasiga muvofiq bunday muddat 6 oy deb belgilangan. agar voris notariusga ushbu muddat mobaynida murojaat qilmasa, u vorislik huquqini yo‘qotadi, bundan muddatni sud uzrli sabablarga ko‘ra o‘tkazib yuborilgan deb topganligi mustasnodir. merosni olish …

6 / 30

lib olish to‘g‘risidagi arizada biror-bir shartlar yoki ta’kidlashlar mavjud bo‘lsa, u haqiqiy emas (o‘z-o‘zidan haqiqiy emas) deb baholanadi, shu sababli uni taqdim etish merosni olishga olib kelmaydi, ushbu arizaga asosan berilgan merosga bo‘lgan huquq to‘g‘risidagi guvohnoma esa kuchga ega bo‘lmaydi. agar vorislar bir nechta bo‘lsa, ularning har biri merosning o‘ziga tegishli ulushini qabul qilganligi to‘g‘risida e’lon qilishi kerak. agar uni bir voris qabul qilgan bo‘lsa, bu narsa boshqa vorislar tomonidan meros o‘z-o‘zidan qabul qilib olinishiga olib kelmaydi. voris merosni haqiqatda qabul qilib olganligidan dalolat beruvchi, xususan, quyidagi harakatlar sodir etganligi e’tirof etiladi: - vorislik mol-mulkiga egalik qilish yoki uni boshqarishga kirishish (masalan, meros qoldiruvchining kvartirasida amalda yashaganlik); - vorislik mol-mulkini but saqlash, uni boshqa shaxslarning tajovuzlari yoki da’volaridan himoya qilish choralarini ko‘rish (masalan, meros qoldiruvchining avtomashinasiga signalizatsiya o‘rnatish); - vorislik mol-mulkini saqlash xarajatlarini o‘z hisobidan amalga oshirish (masalan, kommunal xizmatlar haqini to‘lash); - meros qoldiruvchining qarzlarini o‘z hisobidan to‘lash yoki …

7 / 30

to‘g‘risida guvohnomani rasmiylashtirmagan bo‘lsa, bu hol uning bunday huquqdan mahrum etilishini bildirmaydi. “ochiq ulush” (voris meros qoldiruvchi bilan uning vafot etishigacha birga yashagan va vorislik huquqlarini rasmiylashtirmagan holat) voris yoki vorislar uning vafotidan keyin merosga oid huquqni rasmiylashtirishga qaror qilishlariga qadar mavjud bo‘lishi mumkin. merosni rasmiylashtirishning vaqt doiralarini mazkur hollarda qonun chiqaruvchi belgilamagan. meros mulki fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organiga, davlatga yoki birorbir shaxsning egaligiga o‘tkazilganligi to‘g‘risida merosxo‘rlarga notarial idora tomonidan merosga bo‘lgan huquq to‘g‘risida guvohnoma berish rad etilsa, merosxo‘r sudga shikoyat qilishga haqli. fkning 1146-moddasiga asosan merosga bo‘lgan huquq to‘g‘risidagi guvohnoma meros ochilgan kundan e’tiboran olti oy o‘tgach beriladi. ushbu o‘rinda aytish joizki ayrim davlatlarda merosni qabul qilish bo‘yicha turlicha muddat belgilangan. jumladan, ukraina fkning 1268- moddasiga asosan, qonun bo‘yicha merosni qabul qilib olish uchun olti oy muddat belgilangan bo‘lsa, germaniyada merosni qabul qilish uchun olti hafta, italiyada o‘n yil, polshada olti oy, chexiyada bir oy muddatda, fransiyada o‘ttiz …

8 / 30

soblanadi. bizning odatlarimizga ko‘ra, hovli-joy ota-ona vafotidan so‘ng, ko‘pincha kichik o‘g‘ilga qoladi. buning uchun boshqa merosxo‘rlar o‘z ulushini olmaslik haqida olti oy ichida notariusga ariza berishi kerak. odatda milliy urf-odatimizdan kelib chiqib, meros haqida marhumning yilini o‘tkazib notariusga murojaat etiladi. bunday hollarda barcha merosxo‘rlar mazkur huquq normasidan kelib chiqib, amaliyotda avval merosni qabul qilib olib, so‘ng ulushini bir merosxo‘r (ukasi)ga hadya shartnomasi asosida o‘tkazib bermoqdalar. ushbu holatda fuqarolar idorama-idora yurib, meros ishiga alohida hujjat, hadya uchun alohida hujjat to‘plab, sarson bo‘lmoqdalar. fikrimizcha, fkning 1147- moddasidagi “merosxo‘r o‘zining vorislikka chaqirilganligini bilgan yoki bilishi lozim bo‘lgan kundan boshlab, degan jumladan so‘ng “olti oy muddat” degan jumlani “bir yil muddat ichida” deb o‘zgartirib, “merosdan voz kechishga haqli” degan jumlani qo‘shish lozim. bu o‘zgartirish fuqarolarimizning huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan omillardan bo‘ladi deb o‘ylaymiz. ta’kidlash joizki, fransiyada merosdan voz kechish huquqini amalga oshirish uchun o‘ttiz yil muddat belgilangan10. o‘zbekiston respublikasining 1996 yil …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qonun bo'yicha vorislikni belgilash tartibi"

vasiyat buyicha vorislik qonun bo’yicha vorislikni belgilash tartibi mundarija kirish 1.qonun bo‘yicha vorislik tushunchasi va mohiyati 2.qonun bo‘yicha vorislarning doirasi va ularning navbatlari 3.meros ochilishi va uning o‘tish asoslari 4.qonun bo‘yicha merosni qabul qilish tartibi 5.vorislarning huquq va majburiyatlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish inson umr davomida mehnat qilib, o‘ziga tegishli mol-mulk, huquq va majburiyatlarga ega bo‘ladi. inson vafot etganidan so‘ng esa uning mulkiy huquqlari va majburiyatlari boshqa shaxslarga — vorislarga o‘tadi. bu jarayon “meros” deb ataladi. meros huquqi fuqarolik huquqining muhim tarmoqlaridan biri bo‘lib, fuqarolarning mulkiy huquqlarining davomiyligini ta’minlaydi va jamiyatda mulkiy barqarorlikni saqlashga xizmat qiladi. meros i...

This file contains 30 pages in DOC format (148.0 KB). To download "qonun bo'yicha vorislikni belgilash tartibi", click the Telegram button on the left.

Tags: qonun bo'yicha vorislikni belgi… DOC 30 pages Free download Telegram