fuqarolar (jismoniy shaxslar)

DOC 35 pages 132.5 KB Free download

35 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 132.5 KB

File type DOC

Pages 35

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 35

fuqarolar (jismoniy shaxslar) mundarija: kirish 1.fuqarolik huquqida yuridik shaxs tushunchasi va belgilari 2. yuridik shaxsning huquq layoqati va muomala layoqati 3. yuridik shaxslarning vujudga kelish va bekor bo`lish tartibi xulosa foydalanilgan adabiyotlar fuqarolik huquqida yuridik shaxs tushunchasi va belgilari fuqarolik huquqining mustaqil subyektlari sifatida fuqa-rolik-huquqiy munosabatlarda qatnashish va shu munosabat bilan muayyan huquq va majburiyatlarga ega bo`lishi layoqati nafaqat fuqarolarga, balki yuridik shaxslarga ham beriladi. o`zbekistonda yuridik shaxslar faoliyatini tartibga soluvchi qonunlarning butun bir turkumi vujudga keltirilgan. kooperatsiya, fermer xo`jaligi, siyosiy partiyalar, banklar va bank faoliyati to`g`risida, notariat, aksiyadorlik jamiyatlari va aksiyadorlarning huquqlarini himoya qilish, vijdon erkinligi va diniy tashkilot-lar, nodavlat notijorat tashkilotlar, birja va birja faoliyati to`g`risidagi qonunlar shular jumlasidandir. ularning har birida turli xo`jalik yuritish shakliga ega bo`lgan u yoki bu yuridik shaxslarga o`ziga xos ta`riflar, tushunchalar berilgan. fk esa ularning barchasini umumlashtirib quyidagicha ta`rif beradi: o`z mulkida, xo`jalik yuritishida yoki operativ boshqaruvida alohida mol-mulkka ega bo`lgan ham …

2 / 35

gini, muayyan huquq va majburiyatlarga ega bo`lishligini bildiradi. yuridik shaxsning tashkiliy jihatdan tuzilishi (struktura-si)ni ko`rsatadigan nizomi yoki ustavi bo`lishi kerak. ba`zi davlat muassasalari va davlat budjetida bo`lgan boshqa davlat tashki-lotlari, shuningdek qonunda nazarda tutilgan hollarda, boshqa tashkilotlar ham alohida nizomga ega bo`lmay, mazkur turdagi tashkilotlar haqidagi umumiy nizom asosida ish olib borishlari mumkin. yuridik shaxslarning ayrim filiallari (xo`jalik bo`limlari, uchastkalari, agentliklari) ma`lum tizimga ega bo`lgan, muayyan tarzda tashkil etilgan bo`lsa ham, ular butun bir tashkilot (kor-xona, muassasa) ishining bir qisminigina bajaruvchi tashkilotlari bo`lgani tufayli yuridik shaxs bo`la olmaydi. masalan, mirzo ulug`bek nomidagi o`zbekiston milliy universitetining yuridik fakulteti muayyan shaklda tashkil topib, ish olib borish tartibi, kafedra a`zolari o`rtasidagi o`zaro munosabatlar, dekanning vakolatlari belgilangan bo`lsa ham, yuridik shaxs hisoblanmaydi. mulkiy mustaqillik – fuqarolik huquqining subyekti bo`lishi uchun yuridik shaxs hisoblangan har qanday tashkilotning o`ziga xos mulki bo`lishi, har qaysi davlat tashkilotining o`ziga biriktiril-gan mulki bo`lishini taqozo qiladi. boshqacha aytganda, yuridik shaxslar …

3 / 35

rdan, anonim xayriya beruvchilardan mablag`lar va boshqa mol-mulklar olishi taqiqlanadi. davlat tashkilotlari davlatga qarashli mulkka nisbatan to`la xo`jalik yuritish yoki operativ boshqarish huquqigagina egadirlar. kooperativlar va jamoat tashkilotlari, ularning birlashmalari o`zlariga mulk huquqi asosida tegishli bo`lgan mulkni egallaydi. alohida mulkka ega bo`lmagan yoki mustaqil ravishda boshqara ol-maydigan va shu sababli boshqa shaxslar bilan xo`jalik munosa-batlarida bo`la olmaydigan tashkilotlar fuqarolik huquqining subyekti bo`lib hisoblanmaydi. mustaqil mulkiy javobgarlik – shundan iboratki, yuridik shaxs hisoblangan tashkilot o`z majburiyatlari yuzasidan o`ziga tegishli bo`lgan (davlat tashkiloti esa, o`ziga biriktirib qo`yilgan) mulki bilan javob beradi. yuridik shaxs hisoblangan davlat tashkilotlarining majburiyatlari yuzasidan davlat javobgar bo`l-maydi, bu tashkilotlar ham davlat tashkilotlari majburiyatlari yuzasidan javobgar bo`lmaydilar. davlat budjetida turadigan tashkilotlarning qarzini qoplash, mablag` berish shartlari va tartibi o`zbekiston respublikasi qonunlari bilan belgilanadi. yuridik shaxsning yuqori organi o`ziga qarashli yuridik shaxs hisoblangan tashkilotlarning qarzlari yuzasidan javobgar bo`l-maydi. ammo yuridik shaxsning yuqori organi o`ziga bo`ysunadigan tashkilotning qarzlari uchun qonunda yoki …

4 / 35

kin. fuqarolik muomalasida o`z nomidan harakat qilishi – yuridik shaxs hisoblangan tashkilot o`z nomidan huquqiy munosabatlarda qatnashib, turli bitimlar tuza olishi, mulkiy va mulkiy xarak-terda bo`lmagan huquqlarga ega bo`la olishi va majburiyatlar vujud-ga keltira olishi, demakdir. yuridik shaxs sudda, xo`jalik sudida mustaqil ravishda da`vogar va javobgar bo`la oladi. har bir yuridik shaxs o`z firma nomiga ega bo`lishi talab etiladi. firma nomi yuridik shaxsning tashkiliy-huquqiy shaklini bildiradi. masalan, “zarbdor” savdo–ishlab chiqarish jamoa kor-xonasi. bu yerda “zarbdor” – korxonaning nomi, ya`ni, korxonaning mahsulot va xizmatlari “zarbdor” yorlig`i ostida chiqariladi. “savdo-ishlab chiqarish” korxona faoliyatining xarakterini, “ja-moa korxonasi” – korxonaning jamoa mulkchiligiga asoslanganli-gini bildiradi. shuningdek, yuridik shaxslar rasmiy nomda, ya`ni davlat nomida bo`lishlari ham mumkin. yuridik shaxslarga rasmiy nomni berishda o`zbekiston respublikasi hukumati ruxsat beradi. masa-lan, o`zbekiston republikasi prezidentining 2000 yil 28 yanvar-dagi farmoniga ko`ra, toshkent davlat universitetiga o`zbekiston milliy universiteti maqomi berildi. yuridik shaxsning huquq layoqati va muomala layoqati yuridik shaxs o`z faoliyatida …

5 / 35

axs o`zi qatnashadigan munosabat-larga qarab ma`lum huquq va majburiyatlarga ega bo`ladi. shunday qilib, yuridik shaxsning huquq layoqati, unga maxsus yuklangan vazifalar bilan belgilanadi (maxsus huquq layoqati prinsipi). yuridik shaxs qonun hujjatlarida belgilab qo`yilgan ayrim fao-liyat turlari bilan faqat maxsus ruxsatnoma (litsenziya) asosida-gina shug`ullanishi mumkin. masalan: neft, neft mahsulotlari va gaz qazib chiqarish, ularni qayta ishlash va sotish faoliyati. fuqarolik huquqida fuqarolarga nisbatan huquq layoqatining tenglik prinsipi o`rnatilgan, fuqarolik huquq layoqatining maz-muni hamma fuqarolar uchun qonun bilan teng hajmda belgilangan bo`lsa, yuridik shaxslarning huquq layoqati undan farqlanib, ularning har qaysi turi uchun har xil bo`ladi. u barcha yuridik shaxslar uchun birorta umumiy hajmda oldin emas, balki muayyan yuridik shaxsning paydo bo`lishida, uning ish maqsadlariga qarab, qonun, ustav yoki nizomlarida belgilanadi. yuridik shaxslarning muomala layoqati ham fuqarolik muomala layoqatidan farq qiladi. agar fuqarolarda huquq layoqatidan farq qilib, muomala layoqati muayyan yoshga yetgach vujudga kelsa, muomala layoqati yuridik shaxslarda huquq layoqati bilan bir …

6 / 35

ib qilinadi. masa-lan, konstitutsiyaviy tuzumni zo`rlik bilan o`zgartirishni maqsad qilib qo`yuvchi, respublikaning suvereniteti, yaxlitligi va xavf-sizligiga, fuqarolarning konstitutsiyaviy huquq va erkinliklariga qarshi chiquvchi, urushni, ijtimoiy, milliy, irqiy va diniy ado-vatni targ`ib qiluvchi, xalqning sog`lig`i va ma`naviyatiga tajovuz qiluvchi, shuningdek harbiylashtirilgan birlashmalarning, milliy va diniy ruhdagi siyosiy partiyalar hamda jamoat birlashmalari-ning maxfiy jamiyat va uyushmalarning tuzilishi va faoliyati taqiqlanadi. yuridik shaxsning ustavi yoki u haqdagi nizom shunday hujjatki, bunda uning faoliyati uchun yuridik ahamiyatga ega bo`lgan qoidalar mustahkamlanadi. ustavda yuridik shaxsning nomi, uning joylashgan yeri, tashkil bo`lish maqsadi va tartibi, uning tashkiliy tuzilishi, a`zolarga ega bo`ladigan tashkilot bo`lsa, a`zolikka qabul qilish shartlari, mulkning tarkibi singari qator qoidalar belgilanadi. ba`zi hollarda, yuridik shaxsni tashkil etishda, mazkur tur-dagi yuridik shaxslarning tashkiliy tuzilishi va faoliyatiga doir barcha umumiy qoidalarni nazarda tutgan (tipovoy) namunaviy ustavlarning bo`lishi yuridik shaxs ustavini tuzish vazifasini yengillashtiradi. bunday namunaviy ustavlarga fermer xo`jaligi-ning namunaviy ustavini[44], qishloq xo`jaligi kooperativi (shirkat xo`jaligi)ning namunaviy …

7 / 35

ilikka asoslanib, direktor, rais, boshqaruvchi yoki kollegial boshqaruv, vakillar majlisi, umumiy majlis (yoki yig`ilish) singari tartibida boshqaradigan organ bo`lishi mumkin. davlat tashkilotlari hisoblangan yuridik shaxslarning organ-lari, qoida bo`yicha, yakka boshchilik asosida belgilanadi. masalan, toshkent davlat yuridik instituti rektori. kooperativ va jamoat tashkilotlari hisoblangan yuridik shaxslarning organlari ikki turga: yakka (tartib) boshchilikka asoslangan (masalan, boshqaruv raisi) yoki kollegial tartibda boshqarishga asoslangan (masalan, a`zolarning umumiy majlisi, boshqaruvi) bo`lishi mumkin. yuridik shaxslarning vujudga kelish va bekor bo`lish tartibi yuridik shaxslar quyidagi usullarda vujudga kelishi mumkin: 1. buyruq (farmoyish) orqali. masalan, o`zbekiston respublikasi vazirlar mahkamasining toshdyuini tashkil etish to`g`risidagi qarori bunga misol bo`la oladi. odatda, bunday usul bilan davlat tashkilotlari hisoblangan yuridik shaxslar tashkil topadi. qolgan ikki usulda esa yuridik shaxslarning ta`sischisi, mulk-dorlar yoki ular vakil qilgan shaxslar qonunda nazarda tutilgan hollarda esa, boshqa tashkilotlar va fuqarolar hisoblanadi. 2. murojaat qilish usuli. bunda muassislar tomonidan tuziladigan yuridik shaxslarning vujudga kelish imkoniyati qonun tomonidan oldindan …

8 / 35

idik shaxslarning tarkibi va vako-latlari, boshqa zaruriy ma`lumotlar bo`lmog`i kerak. ta`sis shart-nomasida ishtirokchilar yuridik shaxs faoliyatini amalga oshi-rishda vujudga kelgan foyda va zararni taqsimlash, yuridik shaxsni boshqarish tartibini belgilaydilar. yuridik shaxs murojaat qilish va ruxsat olish usullari orqa-li tashkil topganda, albatta, uni tashkil qiluvchilar tashabbuskor guruh bo`ladi. bu guruh fuqarolar (jismoniy shaxslar) dan ham, yuridik shaxslardan ham iborat bo`lishi mumkin. ular muassislar yoki ta`sischilar deb ataladi. ta`sischilar orasida davlat ham uning organlari bo`lishi mumkin. muassislar ko`p hollarda yuridik shaxsning mol-mulkini vujudga keltirishga o`z ulushini qo`shadi. bu ulushlar asosida ustav fondi tashkil topadi. fuqarolik qonun hujjatlarda “ta`sischi” va “muassis” atama-larining izohi hamda ular o`rtasidagi farqli jihatlar beril-maydi. ko`pchilik hollarda ayniqsa, keyingi paytda “ta`sischi” atamasi huquq normalarida deyarli qo`llanilmayapti. yuridik shaxsni tashkil etayotgan shaxs (yoki shaxslar) huquq normalarida muassis (yoki muassislar) atamasi bilan nomlanmoqda. bu holat esa o`z o`zidan kundalik hayotda ishlatilayotgan “ta`sischi” va “muassis” atamalarining bir xildagi ma`noga egaligini ifodalaydi. yuridik …

Want to read more?

Download all 35 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fuqarolar (jismoniy shaxslar)"

fuqarolar (jismoniy shaxslar) mundarija: kirish 1.fuqarolik huquqida yuridik shaxs tushunchasi va belgilari 2. yuridik shaxsning huquq layoqati va muomala layoqati 3. yuridik shaxslarning vujudga kelish va bekor bo`lish tartibi xulosa foydalanilgan adabiyotlar fuqarolik huquqida yuridik shaxs tushunchasi va belgilari fuqarolik huquqining mustaqil subyektlari sifatida fuqa-rolik-huquqiy munosabatlarda qatnashish va shu munosabat bilan muayyan huquq va majburiyatlarga ega bo`lishi layoqati nafaqat fuqarolarga, balki yuridik shaxslarga ham beriladi. o`zbekistonda yuridik shaxslar faoliyatini tartibga soluvchi qonunlarning butun bir turkumi vujudga keltirilgan. kooperatsiya, fermer xo`jaligi, siyosiy partiyalar, banklar va bank faoliyati to`g`risida, notariat, aksiyadorlik jamiyatlari va aksiy...

This file contains 35 pages in DOC format (132.5 KB). To download "fuqarolar (jismoniy shaxslar)", click the Telegram button on the left.

Tags: fuqarolar (jismoniy shaxslar) DOC 35 pages Free download Telegram