oʻrta osiyolik allomalar ijodida ilmlar tasnifi

DOCX 11 pages 27.4 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 27.4 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

mavzu: oʻrta osiyolik allomalar ijodida ilmlar tasnifi reja: 1.muso al-xorazmiy va uning dunyo faniga qo’shgan xissasi 2.abu abdllox al –xorazmiy va uning ilmiy merosi . 3. axmad al-marvaziyning fan tarixidagi urni. buyuk matematik, astronom va geograf muhammad al-xorazmiy viii asrning oxiri va ix asrning birinchi yarmida yashab ijod etdi. bu davrda markaziy osiyo arab xalifaligi tarkibiga kirar edi. rivojlanib kelayotgan mavjud tuzum taqozo qilgan ijtimoiy-iqtisodiy talablar bu davrdagi taraqqiyot jarayonining asosiy omillaridan biri bo‘ldi. qurilish, savdo-sotiq, hunarmandchilik, dehqonchilik va boshqa sohalarni yanada taraqqiy ettirish uchun as-tronomiya, geodeziya^, geometriya kabi fanlarni rivojlantirish za-ruriyati tug‘ildi. usha davrning ilg‘or olimlari bu fanlarning amaliy ahamiyati haqida aniq tasavvurga ega bo‘lib, muhammad al-xorazmiy esa shu olimlarning peshqadami va yo‘lboshchisi edi. xorazmiy dunyo faniga g‘oyat katta hissa qo‘shdi. u algebra fani-ning asoschisi bo‘ldi. "algebra" so‘zining o‘zi esa uning "al-kitob al-muxtasar fi hisob al-jabr va al-muqobala" nomli risolasidan olingan. uning arifmetika risolasi hind raqamlariga asoslan-gan bo‘lib, hozirgi …

2 / 11

astlabki ma’lumot va turli sohadagi bilimlarni asosan o‘z yurtida, markaziy osiyo sha-harlarida ko‘pgina ustozlardan olgan, deb bilmoq mumkin. manbalarda xorazmiyning ismiga yana al-majusiy va al-qut-rubbuliy degan atamalar ham qo‘shib aytiladi. bularning birinchi-si olim xorazmning asli mahalliy aholisidan, yani otashparast-lar (arabcha — "majus" — otashparast degani) oilasidan, balki shu otashparastlik dinining kohinlari oilasidan kelib chiqqanligi-ni, shu bilan birga olimning o‘zi yoki otasi majusiy bo‘lib, ular islomni keyin qabul qilganligini ko‘rsatadi. xorazmda majusiy-lar islomdan keyin ham uzoq muddat o‘z diniy urf-odatlarini saq-lab kelgan. bu haqda beruniy o‘zining "osori boqiya" asarida gu-vohlik beradi. keltirilgan ismlarning ikkinchisi, xorazmiy mo‘ysafidlik yillarini bag‘dod yaqinida dajla bo‘yidagi al-qut-rubbul dahasida o‘tkazganligini ko‘rsatadi. odatda arablar biror kishining xarakterli xususiyatlari, hunarlari, sevimli odatlari yoki yashash joylariga karab, unga bir necha xil ism — "nisbalar" beradilar. xorazmiyning al-kutrubbuliy ismi ham shu tariqa paydo bo‘lgan. xorazm juda qadimgi madaniyatga ega bo‘lib, uning qishloq xo‘ja-ligi sug‘orma dehqonchilikka asoslanar, bu o‘z navbatida, astrono-miya va …

3 / 11

ik va xurosonlik boshqa olimlarni o‘z sa-royiga jalb qilgan. / xalifa al-ma’mun davrida bag‘dodda markaziy osiyo va xuro-sondan kelgan bir guruh yirik olimlar ijod etgan. ular orasida xorazmiy bilan bir qatorda marvdan yahyo ibn abu mansur, al-farg‘oniy, habash al-marvaziy, xolid ibn abdumalik al-marvar-rudiy, forobdan abul abbos al-javhariy va boshqa olimlar bor edi. bag‘dodsa al-ma’mun otasi tomonidan asos solingan ilmiy mar-kaz — "bayt ul-hikma" faoliyatini har tomonlama takomillashti-rib, unga yirik davlat muassasasi tusini berib, avvaliga tarji-monlik faoliyatini keng ko‘lamda rivojlantirdi. vizantiya, hin-distondan ko‘plab kitoblar keltirilib, "bayt ul-hikma"ning faoliyat doirasi birmuncha kengaytiriladi, uning qoshida ikkita yirik rasadxona: birinchisi 828 yidda bag‘dodning ash-shammosiya mahallasida, ikkinchisi damashq yaqinidagi kasiyun tog‘ida 831 yilda barpo etiladi. ikkala rasadxonaning ham faoliyatini mar-kaziy osiyo va xurosondan kelgan olimlar boshqaradi. xorazmiy bu ilmiy markazning mudiri sifatida uning faoliyatini kuzatib turadi. xorazmiy davrida "bayt ul-hikma"da ishlagan yirik tarji-monlar orasida hajjoj ibn yusuf ibn matar, abu zakariyo yuhanno ibn al-bitriq, hunayn …

4 / 11

boshchilik qiladi. marvlik mashhur astronom va matematik habash al-hosib ("hisobchi habash") laqabi bilan ma’lum bo‘lgan ahmad ibn abdul-loh al-marvaziy ham bag‘dodda xorazmiy bilan hamkorliqsa ish-lagan. u ikkita "zij" tuzgan bo‘lib, bular o‘rta asr astronomlari tomonidan keng foydalanilgan. tadkiqotchilarning ko‘rsatishicha, u tangens va kotangens, kosekans funsiyalarini kiritib, ular-ning jadvallarini ham keltirgan. xorazmiy bilan bag‘dodda, keyinchalik "ma’mun akademiyasi" deb tanilgan "bayt ul-hikma"da ijod etgan olimlapning baochasi¬ni ham markaziy osiyolik yoki xurosonlik deyish xato bulardi. u yerda suriya, iroq, eron va xalifalikning boshqa yerlaridan kel-gan olimlar ham ishlagan. biroq ular orasida markaziy osiyolik-lar salmoqli o‘rinni egallagan. xorazmiy ana shunday ilmiy mu-hitda yashab ijod qildi va 850 yilda bag‘dodda vafot etdi. xorazmiy qalamiga mansub 20 dan ortiq asarlarning faqat 10 tasi bizgacha yetib kelgan. bular "aljabr va al-muqobala hisobi haqida qisqacha kitob" — algebraik asar, "hind hisobi haqida ki-tob" yoki "ko‘shish va ayrish haqida kitob" — arifmetik asar, "ki-tob surat-ul-arz"— geografiyaga oid asar. "zij", …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oʻrta osiyolik allomalar ijodida ilmlar tasnifi"

mavzu: oʻrta osiyolik allomalar ijodida ilmlar tasnifi reja: 1.muso al-xorazmiy va uning dunyo faniga qo’shgan xissasi 2.abu abdllox al –xorazmiy va uning ilmiy merosi . 3. axmad al-marvaziyning fan tarixidagi urni. buyuk matematik, astronom va geograf muhammad al-xorazmiy viii asrning oxiri va ix asrning birinchi yarmida yashab ijod etdi. bu davrda markaziy osiyo arab xalifaligi tarkibiga kirar edi. rivojlanib kelayotgan mavjud tuzum taqozo qilgan ijtimoiy-iqtisodiy talablar bu davrdagi taraqqiyot jarayonining asosiy omillaridan biri bo‘ldi. qurilish, savdo-sotiq, hunarmandchilik, dehqonchilik va boshqa sohalarni yanada taraqqiy ettirish uchun as-tronomiya, geodeziya^, geometriya kabi fanlarni rivojlantirish za-ruriyati tug‘ildi. usha davrning ilg‘or olimlari bu fanlarning amaliy ahamiyat...

This file contains 11 pages in DOCX format (27.4 KB). To download "oʻrta osiyolik allomalar ijodida ilmlar tasnifi", click the Telegram button on the left.

Tags: oʻrta osiyolik allomalar ijodid… DOCX 11 pages Free download Telegram