falsafiy fikrni vujudga kelishi, uning madaniy tarixiy zaminlari

PPT 46 pages 5.6 MB Free download

46 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.6 MB

File type PPT

Pages 46

Updated Dec 2025

Page preview (10 pages)

Scroll down 👇

1 / 46

2-mavzu: qadimgi sharq va antik dunyo falsafasi falsafiy fikrni vujudga kelishi, uning madaniy tarixiy zaminlari. qadimgi sharq falsafasi. 9-12 asr markaziy osiyo falsafasida tabiiy – ilmiy va falsafiy qarashlar. amir temur va temuriylar davri falsafasi, uning ahamiyati. qadimgi misr, bobilda er.avv. to'rt ming yillikning oxiridan boshlab, astronomiya, kosmologiya, matematika, mifologiyaga oid qarashlar bir muncha rivoj topgan. «xo'jayinning o'z quli bilan hayotning mazmuni hakida suhbati», «arfist qo'shig'i», «o'z hayotidan xafsalasi pir bo'lgan kishining o'z joni bilan suhbati» qadimgi hindistondagi falsafasi ilk manbalari «ramayana», «maxobxarot», «kalila va dimna» «vedalar» - («veda» lar – xudolar, tabiatning ilohiy kuchlariga qaratilib aytiladigan madhiya, duolar to'plami) «veda» kitobi to'rt katta qismdan iborat: rigveda samoveda yajurveda atxarvaveda «veda»larning falsafiy qismini mazmuni va uslubi har xil bo'lgan falsafiy qarashlar mahsulidir. lokayati (er.avv. 8-7 asrlar) eng rivojlangan oqimi chorvaklar (er.av. 6-asr)dir. dunyo 4 elementdan tuproq, havo, suv va olovdan tashkil topgan. dunyoni bilish mumkin va bu bilishning manbai idrokdir. …

2 / 46

si – yaxshilik va zulmat dunyosi – yovuzlik mavjud. ular o'rtasida abadiy kurash boradi. moniy ta'limoti quldorlik davlatiga, shuningdek, hukmron dinga qarshi qaratilganligi uchun uning tarafdorlari qattiq quvg'inga duchor bo'ldilar. asoschisi mazdak (5-6 – asrlar) o'rta osiyo va eronda kuchayib borayotgan zulmga qarshi ko'tarilgan halq qo'zg'oloni mazdak ta'limoti dehqonlar, ularning huquqlarini himoya etib, tenglik, adolat o'rnatishga xizmat qildi. mutakallimlar mo''taziliylar so'fiylik asoschisi al-ash'oriy (874-941 y.) va mansur muxammad ibn maxmud al-moturudiydir ular qur'on oyatlarini erkin tahlil etishga mutlaqo qarshi edilar. aqidalardagi mazmunni aql yordamida mantiq kuchi bilan anglash tarafdori bo'lganlar. inson ixtiyor erkinligiga ega emas. xurfikrlilik, sof falsafiy fikrlashning tashabbuskorlari. olam atomlardan tuzilgan. har bir inson ixtiyor erkinligiga ega. xalifa ma'mun (813-830 y.) davrida mu'taziliylik g'oyalari davlat mafkurasi hisoblangan. inson alloh kalomi – qur'on oyatlarini o'zlashtirgunga qadar iroda erkiga ega, uni o'zlashtirib olgach, butun irodasi alloh irodasi bilan uyg'unlashib ketadi. uning xatti-xarakatlari, butun faoliyati alloh irodasining ifodasi bo'lib qoladi. ibrohim …

3 / 46

arifdagi axloqiy, ilohiy ko'rsatmalarni puxta o'zlashtirish, aynan, izchil suratda bajarish, xudoga ibodat qilishdir. tariqat – er yuzidagi lazzatlardan voz kechib, nafsni tiyib, xilvatda yashab, faqat xudo xaqida o'ylash, hayol surish, eslash, uni qalbdan sevishdir. ma'rifat – xamma narsaning butun borliqning asosi xudo ekanini bilish. ma'rifatda olam, jamiki narsalar xudoning zuxuratidan iborat, odam olloxning zarrasi deyiladi. xaqiqat – o'zini xudoning dargoxiga erishgan, vasliga etgan, hatto u bilan qo'shilib ketgan deb bilishdir. yusuf hamadoniy xoja axmad yassaviy abdulxolik g'ijduvoniy najmiddin kubro baxouddin naqshband uyg'onish davri (ix-xii asrlar)falsafasining xususiyatlari: dunyoviy ma'rifatga intilish, tabiiy-falsafiy, ijtimoiy ilmlarni rivojlantirish. tabiatga qiziqish, tabiatshunoslik ilmlarining rivoji, ratsionalizm, aql kuchiga ishonishdan, asosiy e'tiborni xaqiqatni topishga qaratilgan fanlarga berish insonni ulug'lash, uning aqliy, tabiiy, badiiy, ma'naviy fazilatlarini asoslash, gumanizm. abu nasr muhammad forobiy (873-950y.) faylasuf, qomusiy olim, yunon falsafasining sharhlovchisi «al muallim as-soniy» (ikkinchi ustoz)dir falsafani o'rganishda nimalarni bilish kerak?”, «falsafiy savollar va ularga javoblar», «she'r san'ati», «shoirlarning she'r yozish …

4 / 46

, uning sababini bilishni, aktsidentsiyadan substantsiyaga qarab boradi. jamiyatda teng huquqlilik va erkinlikning amal qilishida ma'rifatning tantanasi, ilm fanning iqboli, ezgulikning qaror topishi, insonlarning o'zaro hamjihatligi poydevordir. ta'limoti qomusiy olim mashhur mutafakkir. jumladan, «qadimgi halqlardan qolgan yodgorliklar», «ma'sud qonuni», «hindiston», «geodeziya», «mineralogiya», «qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar», «ma'sud qonuni», «hindiston», «geodeziya», «mineralogiya», saydana kitobi va b. modda, fazo,vaqt, qonuniyat, zaruriyat va tasodifiyat, harakat va rivojlanish kabi muammolar bilan mashg'ul bo'lgan. olam atomlardan tuzilgan. tabiat doimiy harakatda bo'lgan mohiyatdir. bilishda kuzatuvning rolini asoslab empirik bishga asos soliadi. qomusiy olim, faylasuf «shayxurraisi» - «olimlar boshlig'i» unvoni sohibi “kitob un najot” “kitab al insof” “kitob ash shifo” “tib qonuni” “donishnomai aloyi” “risolai axloq” “risolai ishq” barcha mavjudotning ibtidosi “vujudi vojib”, ya'ni tangridir. harakat bu ashyolar, hodisalarda sodir bo'ladigan o'zgarishdir. ilm va axloqiy fazilat mushtarakligi insonni donishmandga aylantiradi. nazariy fanlar: metafizika fizika matematika amaliy fanlar: siyosat huquq iqtisodiyot axloq -odob amir temur ibn tarag'ay bahodir …

5 / 46

kinligi, bilish, ong, mantiq fani va uning vazifalari tadqiq etilgan tabiatda iroda erkinligiga to'xtalib, har qanday ezgu ishlar xudoning mohiyatidan kelib chiqadi. xudo yaratuvchi sifatida insonlarni yomon xatti-harakatlar qilishdan saqlaydi, insonni ko'proq xayrli ishlar qilishga chorlaydi, gunoh ishlardan qochishga da'vat etadi, deb aytadi. mashxur o'zbek faylasufi tilshunos olim «at-ta'rifot» («ta'riflar»), «odob ul-munozara» («munozara olib borishning qoidalari haqida risola»), «sug'ro» («kichik dalil bo'la oladigan hukm»), «kubro» (katta dalil bo'la oladigan hukm»), «avsat dar mantiq», («mantiqda o'rta xulosa»), «risolayi vujudiya» («borliq haqida risola») va b. asarlar muallifi hamma narsa va jismlar bir-biriga sabab-oqibat nisbatidadir. oddiy narsalar asosida to'rt unsur, ya'ni suv, olov, havo va tuproq yotadi. metall, o'simliklar va hayvonot dunyosi to'rt unsurning qorishishi natijasida paydo bo'ladi. mantiq ilmini huquq va til bilan ham chambarchas bog'liqdir. buyuk falakiyotchi olim davlat arbobi ziji jadidi ko'ragoniy» «bir daraja sinusni aniqlash haqida risola» «risolayi ulug'bek» «to'rt ulus tarixi» asarlari muallifi maxmudxuja behbudiy, munavvar qori, abdurauf …

6 / 46

falsafiy fikrni vujudga kelishi, uning madaniy tarixiy zaminlari - Page 6

7 / 46

falsafiy fikrni vujudga kelishi, uning madaniy tarixiy zaminlari - Page 7

8 / 46

falsafiy fikrni vujudga kelishi, uning madaniy tarixiy zaminlari - Page 8

9 / 46

falsafiy fikrni vujudga kelishi, uning madaniy tarixiy zaminlari - Page 9

10 / 46

falsafiy fikrni vujudga kelishi, uning madaniy tarixiy zaminlari - Page 10

Want to read more?

Download all 46 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafiy fikrni vujudga kelishi, uning madaniy tarixiy zaminlari"

2-mavzu: qadimgi sharq va antik dunyo falsafasi falsafiy fikrni vujudga kelishi, uning madaniy tarixiy zaminlari. qadimgi sharq falsafasi. 9-12 asr markaziy osiyo falsafasida tabiiy – ilmiy va falsafiy qarashlar. amir temur va temuriylar davri falsafasi, uning ahamiyati. qadimgi misr, bobilda er.avv. to'rt ming yillikning oxiridan boshlab, astronomiya, kosmologiya, matematika, mifologiyaga oid qarashlar bir muncha rivoj topgan. «xo'jayinning o'z quli bilan hayotning mazmuni hakida suhbati», «arfist qo'shig'i», «o'z hayotidan xafsalasi pir bo'lgan kishining o'z joni bilan suhbati» qadimgi hindistondagi falsafasi ilk manbalari «ramayana», «maxobxarot», «kalila va dimna» «vedalar» - («veda» lar – xudolar, tabiatning ilohiy kuchlariga qaratilib aytiladigan madhiya, duolar to'plami) «veda» kito...

This file contains 46 pages in PPT format (5.6 MB). To download "falsafiy fikrni vujudga kelishi, uning madaniy tarixiy zaminlari", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafiy fikrni vujudga kelishi… PPT 46 pages Free download Telegram