bezgak(malyariya,malaria)

PPT 55 pages 1.9 MB Free download

55 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.9 MB

File type PPT

Pages 55

Updated Dec 2025

Page preview (10 pages)

Scroll down 👇

1 / 55

bezgak (malyariya, malaria) bezgak (malyariya, malaria) reja: 1. kirish – 5 min. 2. tarixiy ma'lumotlar – 5 min. 3. etiologiyasi va epidemiologiyasi – 10 min. 4. patogenezi va patanatomiyasi – 10 min. 5. klinikasi – 30 min. 6. diagnostikasi – 8 min. 7. davolash – 10 min. 8. profilaktikasi – 7 min. 9. yakunlash – 5 min. bezgak – qayta-qayta isitma hurujlari, kamqonlik, jigar va taloqni, eritrotsitlarni jarohatlanishi bilan kamqonlik belgilarini namoyon bo'lishi bilan hamda intoksikatsion belgilarni rivojlanishi bilan kechuvchi kasallik. odamlarda parazitlik qiluvchi plazmodiyalar qo'yidagilardir: rlasmodium vivax – uch unlik bezgak (malaria tertiana) qo'zg'atuvchisi; rlasmodium malariae – turt kunlik bezgak (malaria quartana) qo'zg'atuvchisi; rlasmodium falcirarum – tropik bezgak (malaria trorice) qo'zg'atuvchisi; rlasmodium ovale – uch kunlik tipidagi bezgak (ovale malaria) qo'zg'atuvchisi etiologiyasi bezgak plazmodiyalarini hayot tarzi ikki xil (jinsiy va jinssiz) ko'payish jarayonidan iborat. plazmodiyalarning bir mavsumdan ikkinchi mavsumgacha saqlanishi faqat odam organizmida sodir bo'ladi. parazitning jinsiy ko'payishi – …

2 / 55

il bo'ladi. bitta chivin tanasida, u turli parazit tashuvchilarni chaqqanligi tufayli, yuzlab ootsistalar bo'lib, ularning ichida juda ko'p miqdorda genetik turli sporozoitlar bo'lishi mumkin. kasallikni yuqishi uchun bezgak chivinini bir marta chaqishi etarli bo'lmasligi mumkin. qayta-qayta chaqishi oqibatida bitta bezgak chivini birnecha odamni kasallantirishi mumkin. chivin chaqishi bilan odam organizmiga tushgan parazitlar jinssiz bo'linish – shizogoniya yo'li bilan ko'payadi. bu jarayon ikki bosqichda kechadi: jigar hujayralarida – ekzoeritrotsitar yoki to'qima shizogoniyasi va eritrotsitlarda – eritrotsitar shizogoniya. bezgak chivini chaqqanda odam organizmiga tushgan sporozoitlar 15-45 daqiqa ichida jigarga tushib, gepatotsitlarga kirib oladilar (to'qima trofozoitlari) va to'qima shizoitlariga aylanadilar. gepatotsitlarda parazitning o'sishi va parazitning bir necha bor bo'linishi tufayli minglab mayda, bitta yadroli to'qima merozoitlari paydo bo'ladi va etilgan merozoitlar jigardan (gepatotsitlar yoriladi) qonga eritrotsitlarga o'tadi va eritrotsitar shizogoniya boshlanadi. sporozoitlardan paydo bo'lgan to'qima parazitlarining barchasi yoki ularning bir qismi jigar hujayralarida uzoq vaqt (yarim yildan uch yilgacha) karaxt holatda saqlanishi va …

3 / 55

ish yo'li – trasmissiv yo'l, ayrim xollarda parenteral yo'l bilan yuqadi, xomilador ayollarda – bolaga vertikal yo'li bilan o'tadi. tropik iqlimli o'lkalarda bezgakni yuqishi butun yil davomida, subtropik va mo''tadil iqlimiy hududlarda – yoz-kuz oylarida sodir bo'ladi. chivindan tashqari yo'llar bilan yuqqan bezgak, shizontli bezgak deb ataladi. bunday yuqish ko'proq to'rt kunlik bezgakga xos. bezgakning tarqalishi patogenezi va patologik anatomiyasi. hozirgi umumiy adaptatsion sindrom tushunchasiga ko'ra, bezgak huruji, pirogen faktorlar majmuining (merozoitlarni va xususiy oqsilni parchalanishidan hosil bo'lgan begona oqsil, bezgak pigmenti, bezgak toksini, eritrotsit bo'laklari, bezgak pigmenti – gemomelanin) patogen ta'siriga bo'lgan, makroorganizmning nospetsifik javob reaktsiyasidir. ma'lumki, bezgak plazmodiyalarini odam organizmiga tushgandan keyingi boshlang'ich rivoji va ko'payishi jigarning parenximatoz hujayralarida kechadi. bunday ko'payish – preeritrotsitar (ekzoeritrotsitar) yoki to'qima shizogoniyasi deb yuritiladi. bezgak huruji – ichida parazit ko'paygan eritrotsitlarni yorilishi (morulyatsiya) tufayli qonga tushgan merozoitlar, bezgak pigmentlari, plazmodiyalarning metabolik hosilalari, erkin gemoglobin, eritrotsit parchalari va boshqalar ta'sirida haroratni boshqaruvchi markazni …

4 / 55

atlar mavjud. isitma hurujlarini tartibsiz bo'lishi, immunologik sistema faoliyati buzilganda yoki qo'shimcha (ikkilamchi) infektsiya qo'shilganda ham kuzatilishi mumkin. isitma va kasallikning boshqa birlamchi belgilari, qonda parchalangan eritrotsitlar soni ma'lum bir darajaga – pirogen bo'sag'aga (pirogen reaktsiya yuzaga kelishi uchun zarur bo'lgan parazitemiya darajasi) etgan taqdirdagina yuzaga keladi. bezgakda albatta, qon-tomir devorlari, ayniqsa kapillyarlar jarohatlanadi va oqibatda qon dimlanishi, eritrotsitar tromblarni paydo bo'lishi, o'tkazuvchanlikni buzilishi, binobarin, parenximatoz hujayralarda (jigar, miya va b.) kislorod etishmovchiligi, seroz yallig'lanish va nekrobiotik o'zgarishlar kuzatiladi. tropik bezgakda eritrotsitar shizogoniya asosan bosh miya, jigar, buyrak, ichak, taloq, suyak ko'migi, pankreas, platsenta kapillyarlarida kechganligi tufayli maxalliy gemodinamika ko'p darajada buzilib, tromboz, nekroz va granulemalar yuzaga keladi. boshqa plazmodiyalarda eritrotsitar shizogoniya asosan periferik qonda kechganligi sababli, bunday o'zgarishlar kamroq kuzatiladi. allergik reaktsiyaning oqibati o'laroq qon tomir ichida tarqoq qon ivish (dvs) sindromi va trombotsitopeniyaning rivojlanishi mikrotsirkulyatsiya buzilishini yanada chuqurlashtirib gemorragik sindrom, entsefalopatiya va nefropatiya (azotemiya va oliguriya bilan) rivojlanishiga …

5 / 55

hli bo'ladi, chunki bunda eritrotsitlarni parchalanishi tez va ko'p bo'ladi. bundan tashqari taloq retikuloendotelial elementlarining giperplaziyasi gemopoezni susaytirib, anemiya va trombotsitopeniyani kuchaytiradi. parazitemiya uncha kuchli bo'lmagan taqdirda ham ba'zan bezgakda anemiyaning og'ir bo'lishining boisi – autoimmun jarayondir. bemor qonida eritrotsitlarga qarshi igm ga mansub antitelolar, hamda zararlanmagan eritrotsitlar yuzasida kompliment aniqlanadi. immuniteti. bezgak kasalligi bilan ilgari og'rimagan shaxslarda, bezgakka moyillik mutlaqdir. shuning bilan birga aholining ba'zi bir qatlamlari bezgakning ayrim turlariga nisbatan, qisman yoki to'liq chidamlidirlar. bezgakning endemik o'choqlarida, immuniteti bo'lgan onalardan tug'ilgan chaqaloqlarda, onalardan olgan tug'ma immunitetlari bo'lib, ular 3 oygacha bezgak bilan kasallanmaydilar. ma'lumki, bezgak kasalligi, bezgakka qarshi spetsifik antitelolar, ya'ni gumoral immunitet ishlanishi bilan yakunlanadi. odatda, 2-3 bezgak hurujidan keyin qonda igm va igg immunoglobulinlar titrini ortishi va immunologik reaktsiyalarni jadallashuvi kuzatiladi. oqibatda organizmda parazit kamayib, isitma xurujlari to'xtaydi. patomorfologik o'zgarishlar, bezgakda suyak ko'migi, taloq va jigardagi limforetikulyar elementlarining giperplaziyasi bilan ifodalanadi. kasallik uzoq davom etganda kupfer …

6 / 55

moyon bo'ladi. klinikasi. kasallik qo'zg'atuvchisini turlariga qarab 4 xil bezgak farqlanadi: uch kunlik bezgak (malaria tertiana), tropik bezgak (malaria trorica), to'rt kunlik bezgak (malaria quarl-ana) va ovale-bezgak (ovale malaria). bezgakni klinik kechishida quyidagi davrlar farqlanadi: inkubatsion (birlamchi latent), o'tkir hurujlar (paroksizmlar) davri, barvaqt retsidivlar, hurujlar oralig'i (ikkilamchi latent), kechikkan retsidivlar davri. odatda, uchkunlik va ovale bezgaklari prodrom davridan boshlanadi (5 kungacha), bu davrning asosiy belgilari: harorat subfebril, engil bosh og'rig'i, et uyushish, tanani qaqshab olishi. tropik va to'rtkunlik bezgak prodrom davrsiz, hamma vaqt yarim o'tkir yoki o'tkir boshlanadi. kasallikning klinik belgilari: badan qaqshab, bemor sovqotadi. ustiga duch kelgan narsani yopib yotsa ham isimaydi. oradan 1-2 soat o'tgach, isitma ko'tarilib ketadi va tana harorati 41ºs, ba'zan undan ham yuqori darajaga ko'tariladi. isitma ko'tarilgan vaqtda bemor bosh og'rishi, qungil aynashidan shikoyat qiladi. bemorning yuzi va terisi qizargan, paypaslab ko'rganda issiq tuyuladi. bel sohasi va chap biqinda kuchli og'riq bo'lishi mumkin. tomir urishi …

7 / 55

bezgak keng tarqalgan joylarda odamga bir vaqtning o'zida bir necha xil plazmodiylar yuqishi mumkin. boshqa hollarda esa bir xil plazmodiylar ketma-ket bir necha kun davomida yuqadi. bunday hollarda isitma huruji betartib tutadi. isitma xurujlari takrorlanavergach, bemorning turli a'zolarida o'zgarishlar yuzaga keladi. taloq kattalashishi o'ziga xos belgi hisoblanadi. u dastlab yumshoq bo'lsa, keyinchalik qattiq bo'lib qoladi. so'ngra jigar ham kattalashadi. bemor ish qobiliyatini yo'qotadi. rangi sarg'ayib ketadi. ko'pincha lablari atrofiga uchuq toshadi. eritrotsitlar parchalanavergani tufayli ularning soni kamayib ketadi – kamqonlik (anemiya) rivojlanadi. qondagi gemoglobin miqdori, leykotsitlar soni ham kamayadi. og'ir hollarda, ayniqsa tropik bezgakda kasallikning og'ir asoratlari – bezgak komasi va gemoglobinuriya isitmasi ro'y beradi. bu asoratlar kasallikni vaqtida davolamagan hollarda ko'p uchraydi. bezgak kasalligida bemor xushidan ketadi. tomirlar faoliyati keskin izdan chiqadi. miya shishi ro'y beradi. teri qoramtir-sarg'ish rang bo'lib ketadi. siydik va najas beixtiyor ajraladi. jadallashtirilgan davolash olib borilmasa, ko'pincha o'lim bilan tugaydi. gemoglobinuriya isitmasi ba'zi bemorlarda bezgakka …

8 / 55

ratura chizigi uch kunlik bezgak uzoq davom etuvchi, kun ora yoki har kuni takrorlanuvchi intermittik isitma huruji va spelenogepatomegaliya bilan namoyon bo'luvchi, barvaqt va kechikkan retsidivlarga moyil kasallik turidir. kasallik retsidivlari bir necha oy (3-14) va hatto (3-4) yildan keyin bo'lishi mumkin. bezgakning bu turini oqibati ko'pincha yaxshi, biroq bolalarda va immuniteti bo'lmagan shaxslarda oqibati og'ir bo'lishi mumkin. o'lim juda kam bo'lib, asosan og'irlashturuvchi yo'ldosh jarayonlar bilan bog'liq bo'ladi. hozirda bizda asosan uch kunlik bezgakning chetdan kirib kelgan turlari kuzatilmoqda. ovale-bezgagida isitma hurujlari xuddi uch kunlik bazgakdagi xarakterga ega bo'ladi. kasallikning bu turi uch kunlik bezgakdan, isitma hurujlarini kechki paytda boshlanishi, anemiya va splenogepatomegaliyaning kam darajada bo'lishi, odatda engil kechishi va yaxshi oqibati hamda, ko'pincha bir necha hurujdan keyin to'satdan tuzalishi bilan farq qiladi. ovale-bezgagi asosan tropik afrikada – gvineya qo'ltig'ining shimoliy qirg'og'i o'lkalarida keng tarqalgan. oxirgi yillarda r.ovale ni sharqiy janubiy osiyo o'lkalarida ham tarqalganligi haqida ma'lumotlar kelmoqda. to'rt …

9 / 55

va artralgiyalar bilan namoyon bo'ladi. huruj boshlanishida titrab-qaqshash qisqa muddatli va kuchsiz bo'ladi, bo'lmasligi ham mumkin. isitma vaqtida toksikoz juda kuchli bo'lib, bemor hatto hushini yo'qotishi, asabiy jumbushlar, tirishishlar, meningizm alomatlari, kollaps va urtikar toshmalar kuzatilishi mumkin. bemorning yuzi qizargan, ko'zlari chaqnagan, quruq yo'tal, tili karashlangan bo'ladi. birlamchi kasallik subkontinual yoki remittik harorat reaktsiyasi bilan kechishi, isitma davomli va tartibsiz bo'lishi mumkin. chunki, r.falcirarum retikulotsitlar bilan bir vaqtda etuk eritrotsitlarni ham jarohatlaganligi tufayli ularning parchalanishi turli vaqtda bo'ladi. tropik bezgakda jigar va taloqning kattalashuvi ham kamroq bo'lib sekinroq rivojlanadi. huruj tugallanishidagi terlash ham unchalik kuchli bo'lmaydi. buning boisi, isitma ko'pincha turg'un bo'lib harorat tebranishining kamligidir. bezgakning asoratlari. og'ir asoratli kechish asosan tropik bezgakka xosdir. bezgak komasi, algid bezgak, gematuriyali isitma singari og'ir asoratlar asosan tropik bezgakda kuzatilib, ko'p o'limga sabab bo'ladi. umuman bezgakdan bo'ladigan o'limning 98% tropik bezgakning asoratli kechishi tufayli bo'ladi. bezgakning tserebral shakli ko'pincha kasallik boshlanganidan 24-48 soat …

10 / 55

ishi, keskin quvvatsizlik, irodaning susayishi yoki, aksincha, bezovtalik, besaranjomlik bilan boshlanadi. komaning kechishida uch bosqichni farqlash mumkin: somnolentsiya bosqichida, bemorda apatiya yoki asabiy junbush holati, o'jarlik, dezorientatsiya, xotiraning chalkashligi, barcha reaktsiyalarni tormozlanishi, pay reflekslarini oldin kuchayishi, so'ngra esa susayishi kuzatiladi. komadan oldingi (prekoma) davrda – bemorda doimiy taxikardiya, nafasi yuzaki va tezlashgan, gipotoniya, tana harorati 40-41ºs, shuningdek ataksiya, amneziya, tirishish, ba'zan tutqanoqsimon tirishish, karaxtlikning ortib borishi, chuqur uyqu holatlari kuzatiladi. ba'zan bemor qisqa muddatga xushiga keladi, savollarga bir xil qisqa javob berib yana tezda sopor holatiga tushadi. pay reflekslari zo'raygan, patologik reflekslar paydo bo'ladi. haqiqiy komada – bemor hushsiz, tashqi ta'sirlarni sezmaydi. ko'zi yumiq yoki yarim ochiq, qarashi begona, mushaklari taranglashgan, jag'i qotib qolgan (trizm), ensa mushaklari taranglashgan, kernig, brudzinskiy simptomlari musbat, ba'zan babinskiy, gordon patologik belgilari aniqlanadi. pay va qorin reflekslari yo'qolgan, vegetativ faoliyat keskin buzilgan. ko'z qorachig'i kengaygan, uning refleksi so'nib boradi va keyingi bosqichda yo'qoladi. bezgak komasida …

Want to read more?

Download all 55 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bezgak(malyariya,malaria)"

bezgak (malyariya, malaria) bezgak (malyariya, malaria) reja: 1. kirish – 5 min. 2. tarixiy ma'lumotlar – 5 min. 3. etiologiyasi va epidemiologiyasi – 10 min. 4. patogenezi va patanatomiyasi – 10 min. 5. klinikasi – 30 min. 6. diagnostikasi – 8 min. 7. davolash – 10 min. 8. profilaktikasi – 7 min. 9. yakunlash – 5 min. bezgak – qayta-qayta isitma hurujlari, kamqonlik, jigar va taloqni, eritrotsitlarni jarohatlanishi bilan kamqonlik belgilarini namoyon bo'lishi bilan hamda intoksikatsion belgilarni rivojlanishi bilan kechuvchi kasallik. odamlarda parazitlik qiluvchi plazmodiyalar qo'yidagilardir: rlasmodium vivax – uch unlik bezgak (malaria tertiana) qo'zg'atuvchisi; rlasmodium malariae – turt kunlik bezgak (malaria quartana) qo'zg'atuvchisi; rlasmodium falcirarum – tropik bezgak (malaria t...

This file contains 55 pages in PPT format (1.9 MB). To download "bezgak(malyariya,malaria)", click the Telegram button on the left.

Tags: bezgak(malyariya,malaria) PPT 55 pages Free download Telegram