hujayralarning bo'linishi:mitozva meyoz. hujayra fiziologiyasi.

PPTX 48 pages 13.0 MB Free download

48 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 13.0 MB

File type PPTX

Pages 48

Updated Dec 2025

Page preview (10 pages)

Scroll down 👇

1 / 48

prezentatsiya powerpoint mavzu: hujayralarning bo'linishi: mitoz va meyoz. hujayra fiziologiyasi. hujayra hosil bo'lgandan to uning bo'linishi yoki nobud bo'lishigacha bo'lgan davr hujayra tsikli deyiladi. hujayraning reproduktsiyasi organizm o'sishi va taraqqiyotining asosi hisoblanadi. hujayra reproduktsiyasining mitoz, meyoz va poliploidiya turlari farq qilinadi. mitoz jarayoni flemming va strasburgerlar tomonidan 1882 yilda ta'riflangan. mitoz (yunoncha mitos – ip) bo'linish qonuniyatlari barcha hujayralar uchun umumiydir. bo'linishga tayyorgarlik vaqtini (interfaza) va mitoz bo'linishni qo'shib mitotik tsikl deyiladi. g1–sintez oldi (presintetik) davrida oqsil va rnk intensiv sintezlanadi. hujayra o'sa boshlaydi. irsiy axborot miqdori 2n2c ga teng. bu generatsiya vaqtining 30–40% ni tashkil etadi. s – sintetik davrda dnk sintezi kuzatiladi, hujayraning nasl materiali ikki marta ko'payadi, tsentrosoma ham ikki xissa oshadi. irsiy axborot miqdori 2n4c ga teng. generatsiya vaqtining 30–50% ini tashkil qiladi. g2– mitoz oldi (postsintetik) davrida hujayraning spetsifik oqsillar sintezlanadi, atf sintezi kuchayadi, hujayra o'sishi nihoyasiga etadi. irsiy axborot miqdori 2n4c ga teng. bu …

2 / 48

da butunlay shakllangan bo'ladi. xromosomalarning dukka qarab harakat qiladi (metakinez), xromosoma tsentromerlari bilan duk ipchalarga birlashadi. xromosomalar duk ipchalarga nisbatan perpendikulyar joylashishi ularning sonini, shaklini va kattaligini aniqlash mumkin. xuddi shu fazada har bir xromosoma bir xil ikki nusxadan – xromatidadan tashkil topganligi ko'riladi. anafaza – xromosomalar xromatidalarining bir-biridan ajralishidan boshlanadi. bu vaqtda har bir xromosoma hosil qilgan qiz xromosomalar (xromatidalar) qarama-qarshi qutbga qarab harakat qiladi. bu tarzda «qiz yulduzi» shakllanadi. xromosomalarning harakati bir xilda – sinxron kechadi. bu harakat mexanizmi hali noma'lum. telofazaning boshlanishi xromosomalarning hujayraning qarama-qarshi qutblariga etishiga to'g'ri keladi. telofaza go'yo profazaning teskarisi bo'lib, hamma protsesslar teskari tartibda ketadi. duk yo'qoladi, buralgan xromosomalar yoyilib, uzunlashadi. qiz yadrolar qaytadan tiklanadi, yadrocha va yadro qobig'i hosil bo'ladi. mitotik apparat parchalanadi va hujayra tanasining bo'linishi ro'y beradi (tsitotomiya yoki tsitokinez). qiz hujayralari yadrosi interfazadagi hujayralarga xos tuzilishga ega bo'ladi. mitoz sxemasi ichak epiteliya hujayralari 20–22 soat yashashi mumkin, ularning mitozi …

3 / 48

ishisiz va xromosomalarning spirallanishisiz kechadi. hozirgi davrda bu bo'linish ko'pchilik tadqiqotchilar tomonidan rad etilgan. poliploidiya - mitozda yadro qobig'i buzilmay, xromosomalar sonining ikki marta ortishi. 4n4c politeniya - dnk reduplikatsiyasi ro'y berishi va hujayra bo'linmay uning massasining oshishi. 2n4c n – xromosomalar soni c – dnk molekulyasi soni 2n2c – diploid holatidagi xromosomalar yig'indisi 2n4c – interfazaning sitetik davrda dnk molekulasini 2 xissa oshgan holati. nc – jinsiy hujayralaridagi xromosomalarning gaploid to'plami hujayralar bo'linishi. meyoz meyozda hujayra (yunoncha meiosis– kamayish) ketma-ket 2 marta (i va ii) bo'linish sodir bo'ladi. birinchi bo'linish reduktsion bo'linish bo'lib, xromosoma soni ikki karra kamaygan 2 qiz hujayra hosil bo'ladi. ikkinchisi ekvatsion (teng bo'lgan) bo'linish bo'lib, reduktsion yo'l bilan bo'lingan, xromosomasi gaploid to'plamga ega bo'lgan har bir hujayradan ikkitadan hujayra hosil bo'ladi. meyoz bo'linish ketma-ket ro'y beradigan, murakkab bosqichlardan iborat jarayondir. meyozda interfazadan so'ng birinchi bo'linishdagi profaza i, metafaza i, anafaza i, telofaza i sodir bo'ladi …

4 / 48

eptotena davrida aslida 2 xromatidadan iborat xromosoma iplari ingichka, nozik ipchalar hosil qiladi. xromosomaning zichlanishi, spirallashishi bilan xromatida iplari ko'rina boshlaydi va xromomerlar yaqqol ko'zga tashlanadi. zigotena davrda ikkita gomologik xromosoma o'zaro tortiladi va bir-biriga xromomerlari bilan jipslashadi. bu jarayonga xromosomalarning kon'yugatsiyasi deyiladi. gomologik xromosomalarning mana shunday juftlashishi bivalentlar hosil qiladi. paxitena davrda xromosomalar spirallani-shining davom etadi, ular yo'g'onlashadi. ikkala xromatida ham xromomer bilan birlashgan bo'ladi. gomologik xromosomalar bivalent hosil qiladi. bivalent xromosomalarda 4 ta xromatida mavjud. o'z navbatida bivalent tarkibidagi har qaysi xromosoma 2 xromatida – diada bo'ladi. o'zaro chirmashib ketgan gomologik xromosomalararo ayrim qismlarning almashishi –krossingover ro'y beradi. diplotena davrda gomologik xromosomalar bir-biridan itariladi. bivalent gomologik xromosomaning xromomer qismining bir-biridan itarilishidan qolgan qismlarida o'zaro kesishib qolgan joy – xiazma aniqlanadi. bu xiazma bilangina gomologik xromosomalar tutashib turadi. gomologik xromosoma qismlariaro almashishning morfologik ifodasi diploten bosqichidagi mana shu xiazmalarning hosil bo'lishidir. diakinezda xromosomaning har bir xromatidasi spirallashuv davomida qisqaradi, …

5 / 48

tida (diada)dan tashkil topgan gomologik xromosoma bir-biridan itarilib ajraladi va hujayra ikki qutbga tortiladi – hujayradagi bor xromosomalar tengma-teng ikki qutbga bo'linadi. mitozdagi anafazada qutbga bitta xromosomadagi 2 ta xromatida bir-biridan ajralib qutbga bo'linsa, meyozda har bir qutbga yaxlit xromosoma – bivalent hosil qilgan har bir xromosoma qutbga alohida ajralib tarqaladi. telofaza 1 jadal ro'y beradi va qutbdagi har bir xromosoma to'plami atrofida yadro shakllanadi. telofaza yakunida gomologik xromosomalar alohida hujayralarda joylashadi. hujayradagi xromosoma soni 2 marta kamayadi (reduktsiya bo'ladi) va xromosomalarning gaploid to'plamiga ega ikkita qiz hujayra hosil bo'ladi. interkinezda xromosoma sust despirallashadi, xromosoma reduplikatsiyasi ro'y bermaydi. profaza ii da xromosomalarning ko'pi chalkashib qolganday ko'rinadi, chunki xar bir xromosomadagi qiz xromatidalar bir-biridan ajralib (itarilib), tsentromer sohasidagina tutashadi. metafaza ii da xromosomalar (gaploid sondagi) xuddi metafazadagi kabi, ekvator sathida joylashadi va har bir xromosomaning tsentromerasi ikkiga ajraladi. anafaza ii da xromosomadagi ikkita xromatida (diada) ning har biri qutbga tortiladi. shu …

6 / 48

ujayra diploidligini tiklab oladi. bosqichlar mitoz meyoz interfaza dnk sintezi ro'y beradi va xromatida ikkilanadi mitoz kabi i profaza xromosoma zichlashadi; xromatindan xromoso-maning shakllanishi boshlanadi xromosomaning zichlanishi ro'y beradi. gomolog xromosomalar juftlashadi, ular bivalentlar hosil qiladi, ayrim qismlariaro almashish – krossingover ro'y beradi i metafaza xromosomalar ekvator bo'ylab joylashadi bivalent hosil qilgan xromosomalar ekvator bo'ylab joylashadi i anafaza har bir xromosomaning xromatidasi alohida qutbga ajraladi bivalent hosil qilgan gomologik xromosomalar bir-biridai ajralib alohida qutbga ajraladi. turli bivalentlardagi xromosomalarning mustaqil ravishda qutbga tarqalishi ro'y beradi. i telofaza har biri diploid yad roli, o'xshash 2 qiz hujayra shaklanadi va mitoz yakunlanadi 2 ta gaploid qiz hujayra shakllanadi.bu hujayralar genetik jihatdan o'zaro farqlarga ega bo'ladi. mitoz va meyozning taqqoslanishi ii profaza bo'lmaydi gaploid qiz zujayra interfazasiz –interkinez holida qayta bo'linishga kirishadi. xromosomalar zichlashadi. ii metafaza bo'lmaydi xromosomalar tsentromerlari bilan ekvator bo'ylab joylashadi (mitoz ning metafazasi kabi) ii anafaza bo'lmaydi har bir xromosomaning xromatidasi …

7 / 48

tabolizmi mahsulotlari hujayradan tashqariga chiqariladi. moddalarning hujayra ichiga aktiv kirishi (moddalarning yig'ilishi) va tashqariga chiqarilishi (sekretsiya va ekskretsiya) energiya sarf bo'lishi bilan kechadi. ko'pgina hujayra membranalarida shu protsessni ta'minlovchi atf-aza sistemasi yaxshi rivojlangan bo'ladi. moddalarning hujayra ichiga kirishida hujayra organoidlari, xususan, endoplazmatik to'r va golji kompleksi ham ishtirok etadi. fagotsitoz. ba'zi bir hujayralar esa qattiq moddalarni ham yutish qobiliyatiga ega. bu jarayon fagotsitoz deb nomlanadi, buni i.i.mechnikov aniqlangan. fagotsitoz qobiliyati biriktiruvchi makrofaglarida, endotelial hujayralarida, retikulyar hujayralarida neytrofillarda kabi hujayralarda bor. fagotsitoz fagotsit va fagotsitoz qilinuvchi moddaning o'zaro yaqinlashishi; plazmatik membranasinipg invaginatsiyasi orqali moddaning yutilishi; lizosomalardagi gidrolitik fermentlar orqali hazm qilinishi kabi fazalardan tashkil topgan. pinotsitoz- hujayra suyuq moddalarni yutishi. bu protsessii birinchi marta lyuis kuzatgan. suyuqlik tomchisi hujayra membranasining bir qismi bilan o'ralib, tsitoplazmaga o'tadi va u erda hujayra qobig'idan ajraladi. shunday qilib, pinotsitoz pufakcha devori plazmatik membranadan tashkil topgan. pinotsitoz mexanizmi tashqi tsitoplazmatik membrana invaginatsiyasining hosil bo'lishi; invaginatsiyalarga suyuqlik …

8 / 48

nktsional va morfologik o'zgarishlari orqali ifodalanadi. agar ta'sirlovchi faktorga javoban hujayra tinch holatdan o'ziga xos bo'lgan funktsiyani (sekretsiya, o'tkazuvchanlik, qisqarish va boshqalarni) bajarishga o'tsa, bunga hujayraning qo'zg'aluvchanligi deb ataladi. yirik sovet tsitologi d.n.nasonov paranekroz qontseptsiyasini yaratdilar. hujayraga turli faktorlar ta'sir kilganda hujayraning ularga javobi printsipial bir xil bo'ladi. bular yadro va tsitoplazma kolloidi dispersligining o'zgarishi - tsitoplazmaning yopishqoqligi, uning muhiti o'zgaradi. bu o'zgarishlar yig'indisiga paranekroz deyiladi. paranekroz boshlanish davrida ta'sirlanish to'xtatilsa, orqaga qaytadi. uzoq va kuchli ta'sirlanish natijasida hujayra o'limi– nekrozga o'tishadi. shikastlovchi ta'sirlovchigalarga sezgir organoidlar mitoxondriya, golji kompleksi, silliq endoplazmatik to'r membranalari, hujayra qobig'ining maxsus strukturalaridir. granulyar endoplazmatik to'r, yadro qobig'i shikastlovchi ta'sirlovchiga anchagina chidamli bo'ladi. d.n.nasonov 1895 - 1957 hujayra harakati. tsikloz - tsitoplazma ichida organoidlarning va boshqa tuzilmalarning siljishi kuzatilib, hujayra tashqi tarafdan harakatsiz ko'rinadi (mitoz bo'linish davrida tsentriolalarning va xromosomalarning siljishi). amyobasimon harakat – psevdopodiya yordamida (amyoba, makrofag, leykotsitlar) harakat qiladi. kiprikchalar va xivchinlar yordamida harakat …

9 / 48

hujayrasi bir qator xususiyatlari bilan hayvon hujayralaridan farq qiladi: 1) birmuncha qalin bo'lgan hujayra qobig'iga ega; 2) quyoshning yorug'lik energiyasi hisobiga anorganik moddalardan birlamchi organik moddalarni hosil qiluvchi maxsus organoidlar-plastidalari bor; 3) yaxshi rivojlangan vakuola tizimi mavjud bo'lib, u hujayraning osmotik xususiyatlari bilan bog'liq. image3.jpeg image4.jpeg image5.jpeg image6.png image7.jpeg image8.png image9.png image10.png image11.png image12.png image13.png image14.png image15.png image16.png image17.png image18.png image19.png image20.png image21.jpeg image22.jpeg image23.png image24.jpeg image25.png image26.png image27.png image28.png image29.png image30.jpeg image31.jpeg image32.png image33.png image34.png image35.png image36.png image37.png image38.png image39.jpeg image40.png image41.jpeg image42.jpeg image43.jpeg image44.jpeg image45.png image46.jpeg image47.png image48.jpeg image49.jpeg image50.jpeg image51.png image52.png image53.png image54.jpeg image2.jpeg /docprops/thumbnail.jpeg

10 / 48

hujayralarning bo'linishi:mitozva meyoz. hujayra fiziologiyasi. - Page 10

Want to read more?

Download all 48 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hujayralarning bo'linishi:mitozva meyoz. hujayra fiziologiyasi."

prezentatsiya powerpoint mavzu: hujayralarning bo'linishi: mitoz va meyoz. hujayra fiziologiyasi. hujayra hosil bo'lgandan to uning bo'linishi yoki nobud bo'lishigacha bo'lgan davr hujayra tsikli deyiladi. hujayraning reproduktsiyasi organizm o'sishi va taraqqiyotining asosi hisoblanadi. hujayra reproduktsiyasining mitoz, meyoz va poliploidiya turlari farq qilinadi. mitoz jarayoni flemming va strasburgerlar tomonidan 1882 yilda ta'riflangan. mitoz (yunoncha mitos – ip) bo'linish qonuniyatlari barcha hujayralar uchun umumiydir. bo'linishga tayyorgarlik vaqtini (interfaza) va mitoz bo'linishni qo'shib mitotik tsikl deyiladi. g1–sintez oldi (presintetik) davrida oqsil va rnk intensiv sintezlanadi. hujayra o'sa boshlaydi. irsiy axborot miqdori 2n2c ga teng. bu generatsiya vaqtining 30–40% ni ...

This file contains 48 pages in PPTX format (13.0 MB). To download "hujayralarning bo'linishi:mitozva meyoz. hujayra fiziologiyasi.", click the Telegram button on the left.

Tags: hujayralarning bo'linishi:mitoz… PPTX 48 pages Free download Telegram