ko‘p hujayrali hayvonlar turlari

DOCX 23 pages 3.0 MB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.0 MB

File type DOCX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

mavzu. ko‘p hujayrali hayvonlar (metazoa)kenja olamining umumiy tavsifi, filogeniyasi va sistematikasi. plastinkalilar (placozoa) va g‘ovaktanlilar(spongia)tiplari reja: 1. ko‘p hujayrali hayvonlarni bir hujayralilardan farq qiluvchi o‘ziga xos tuzilish belgilari. 2. ko‘p hujayrali hayvonlarning filogeniyasi to‘g‘risida olimlarning fikrlari. 3. ko‘p hujayrali hayvonlar kenja olami klassifikatsiyasi. 4. plastinkalilar tipi vakillarining o‘ziga xos tuzilish belgilari. 5. g‘ovaktanlilar tipi vakillarining tuzilishi, hujayra elementlari. 6. g‘ovaktanliliar tipi klassifikatsiyasi, ular vakillarining yashash tarzi, ko‘payishi, tarqalishi, ahamiyati va filogeniyasi. ko‘p hujayralilarning tuzilishi va hayot kechirish xususiyatlari. ko‘p hujayralilar tanasi ko‘p sonli hujayralardan tashkil topgan. hujayralar tuzilishi va funkstiyasiga binoan bir-biridan farq qiladi. masalan, muskul hujayralari qisqarish xususiyatiga ega bo‘lib, harakatlanish, nerv hujayralari ta‘sirni sezish va unga javob berish vazifasini bajaradi. ko‘pchilik hayvonlar tanasida tuzilishi va kelib chiqishiga ko‘ra o‘xshash bo‘lgan hujayralar birgalikda to‘qimalarni, to‘qimalar esa organlarni hosil qiladi. tuban tuzilgan ko‘p hujayralilarning organlari rivojlanmagan. ko‘p hujayralilar jinssiz hamda jinsiy yo‘l bilan ko‘payadi. jinssiz ko‘payish birmuncha sodda tuzilgan ko‘p …

2 / 23

bo‘lagi va barglardagi qutisimon bo‘shliqlarni kuzatdi. u bu bo‘linmalarni "kichik qutilar" yoki "hujayrlar" deb atagan. gukning 1663 yilda london qirollik jamiyatida mikroskopning misilsiz qudratini namoyish etganidan keyin, yillar davomida biologlar asta-sekin "hujayralar" oddiy "sharbat" bilan to‘la idishlarga nisbatan ancha muhimroq narsa ekanligini payqay boshlashgan. ko'p hujayrali hayvonlariing filogeniyasi. ko'p hujayralilarni bir hujayralilardan kelib chiqqanligi isbot qilingan. lekin ular bir hujayralilarning qaysi guruhidan kelib chiqqanligi to'g'risida turli fikrlar mavjud. chunki ko'p hujayrali organizmlar uchun xos bo'lgan ayrim belgilarni (masalan, ko'p yadrolik) bir hujayralilarning turli guruhlari orasida kuzatish mumkin. bu xususiyat soxtaoyoqlilar (nurlilar), xivchinlilar (opalinalar) va hamma infuzoriyalar uchun xos. ayrim hollarda yadrolar sonining ortishi bilan birga boshqa organoidlar soni ham ortadi (masalan, hypermastigina turkumi vakillari), hatto ba'zan ko'p hujayrali organizm ham shaqlanadi (masalan, miksosporidiylar). lekin sanab o'tilgan hayvonlarning ko'pchiligi parazit hayot kechiradi va ularning keyingi taraqqiyoti hech qachon ko'p hujayralilarning kelib chiqishiga olib kelolmaydi. ko'p hujayralilarning kelib chiqishi muammosini hal etishda …

3 / 23

ning dastlabki ajdodi sharsimon koloniyadan uning bir bo'lagini ikkinchi bo'lagi ichiga botib kirishi natijasida hosil bo'lgan, gastrula bo'shlig'i birlamchi ichak bo'shlig'iga aylangan, u og'iz teshigi bilan tashqariga ochilgan. gekkel "gastrey" deb atagan bu gipotetik organizm suvda kipriklar yordamida suzib yurgan, jinsiy ko'paygan. 2. fagotsitella nazariyasi. bu nazariyani 1886 yilda i.i. mechnikov asoslab berdi. tuban tuzilgan ko'p hujayralilarning gastrula stadiyasi invaginatsiya yo'li bilan emas, balki ayrim hujayralarning blastula bo'shlig'i (blastotsel) ga ko'chishi-immigratsiya natijasida hosil bo'lgan. keyinchalik ichki hujayralar tig'iz joylashuvi bilan birlamchi ichak bo'shlig'i gastrotsel, keyinroq birlamchi og'iz blastopor hosil bo'lgan. mechnikov ham gekkel singari ko'p hujayrali hayvonlarni koloniyali bir hujayralilardan kelib chiqqanligini tan oladi. lekin uning ko'rsatishicha ichki qavat qutblardan biridagi hujayralarning botib kirishi bilan emas, balki hujayralarning ichki bo'shliqqa ko'chib o'tishi tufayli hosil bo'ladi. hujayralarni ichki bo'shliqqa o'tishi ularni oziqni hazm qilishga ixtisoslashuvi bilan bog'liq. shuning uchun ham i.i. mechnikov bunday hujayralarni fagotsitoblastlar, o'z nazariyasini esa, "fagotsitella "deb ataydi. …

4 / 23

rlarni tabiatda tarqalishiga imkon beravchi erkin hayot kechiradigan lichinkalari hisoblanadi. ko'p hujayralilarni qadimgi ajdodlari koloniya bo'lib yashashdan g'ovak tanlilar va gidroid poliplar singari o'troq hayot kechirishga o'tgan hayvonlar bo'lgan. lekin bu fikr haqiqatdan ancha yiroq deyish mumkin. chunki hazm sistemasi rivojlanmagan va sodda o'troq hayvonlardan murakkab tuzilishga ega bo'lgan hayvonlarni kelib chiqishiga ishonib bo'lmaydi. yuqorida keltirilgan nazariyalarning barchasi ko'r hujayralilarni kolonial bir hujayralilardan kelib chiqqanligini inkor qilmaydi. lekin ayrim zoologlarning fikricha ko'r hujayralilar bevosita yakka yashovchi bir hujayralilardan kelib chiqqan. yugoslaviyalik olim iovan hoji ko'p hujayralilar bevosita ko'p yadroli infuzoriyalardan kelib chiqqan degan fikrni bildirdi. i. hoji infuzoriyalar tanasidagi ma'lum vazifalarni bajarishga moslashgan ayrim qismlari, ya'ni organoidlari ko'p hujayrali hayvonlarning xuddi shunday vazifalarni bajaradigan organlariga aylangan degan fikrni ilgari suradi. shunga ko'ra, ko'r hujayralilarning teri qoplami ektoplazmadan, ichaklari esa endoplazmadan, muskullari mionemalardan, ayiruv organlari qisqaravchi vakuollardan va jinsiy organlari infuzoriyalarning mikronukleuslaridan rivojlangan, deydi. hatto olim ko'p hujayralilarning jinsiy urchishi infuzoriyalarning …

5 / 23

metazoa) deb ataladigan uchta bo‘limga ajratiladi. fagotsitellasimonlar bo‘limiga faqat ikkita turni birlashtiruvchi plastinkalilar (placozoa) tipi, tuban ko‘p hujayralilarga g‘ovaktanlilar (spongia) tipi kiradi. fagotsitellasimonlar va g‘ovaktanlilar tanasidagi hujayralarning ixtisoslashmaganligi, nerv sistemasi rivojlanmaganligi va bir xil hujayralarni ikkinchi xildagi hujayralarga oson aylanishi bilan boshqa ko‘p hujayralilardan keskin ajralib turadi. haqiqiy ko‘p hujayralilar bo‘limi juda ko‘plab tiplarni birlashtiradi. ularning tanasidagi hujayralar muayyan vazifani bajarishga ixtisoslashgan, haqiqiy nerv sistemasi rivojlangan. bu bo‘lim ham o‘z navbatida radial simmetriyalilar yoki ikki qavatlilar (radiata) hamda ikki tomonlama simmetriyalilar (bilateria) kichik bo‘limlarga ajratiladi. radial simmetriyalilarga bo‘shliqichlilar va ninaterililar tiplari kiradi. ikki tomonlama simmetriyali hayvonlarni ham o‘z navbatida tana bo‘shliqqa ega bo‘lmagan parenximatoz hayvonlarga(yassi chuvalchanglar, nemertinlar, mollyuskalar tiplari), birlamchi tana bo‘shliqlilarga(to‘garak chuvalchanglar, tikanboshlilar tiplari), ikkilamchi tana bo‘shliqlilar,ya'ni selomik hayvonlarga (halqali chuvalchanglar, ignaterililar va xordalilar tiplari) hamda aralash tana bo‘shliqlilar (bo‘g‘imoyoqlilar tipi)ga ajratish mumkin. embrional tuzilishiga binoan selomli hayvonlarni ham birlamchi og‘izlilar (protostomia) va ikkilamchi og‘izlilar (deuterostomia) guruhlariga ajratiladi. birlamchi …

6 / 23

ma-qarshi tomonida hosil bo‘ladi. bu guruhga ignaterililar, chalaxordalilar va xordalilar tiplari kiradi. qiljag‘lilar va pogonoforalar tiplari vakillarining embrional rivojlanishi yuqorida ko‘rsatilgan ikkita guruhning birortasiga ham o‘xshamaydi. shuning uchun bu ikki tip vakillarini birlamchi yoki ikkilamchi og‘izlilarga kiritib bo‘lmaydi. fagotsitellasimonlar (phagocytellozoa)bo'limi. plastinkalilar (placozoa) tipi. 1883 yilda nemis zoologi f. shultse gratse shahridagi universitet akvariumlaridan birida tuzilishi jihatdan bir hujayralilar bilan ko‘p hujayralilar o‘rtasida turgan hayvonni uchratganini ma'lum qiladi va uni trixoplaks deb ataydi. lekyn keyinchalik trixoplaks hech qanday asossiz meduzalarning lichinkasi deb e'lon qilinishi tufayli unga bo‘lgan qiziqish susayib ketadi. bu voqeadan taxminan yuz yil keyinroq sodda hayvonlarni o‘rganish bilan shug‘ullanuvchi nemis olimi k. krell laboratoriya sharoitida bu hayvonning jinssiz ikkiga bo‘linish bilan ko‘payishidan tashqari jinsiy ko‘payishini ham aniqlab, trixoplaksni mustaqil hayot kechiradigan voyaga yetgan hayvon ekanligini isbotladi[footnoteref:2]. [2: i.x. sharova zoologiya bespozvonochnix. moskva, ”vlados”, 2004.-592 s.99-108betlarmazmunmohiyatidanfoydalanildi.] trixoplaks tashqi ko‘rinishidan amyobalarga o‘xshab ketadigan, suv o‘simliklari ustida sirpanib harakat-lanadigan, 4 mm kattalikdagi …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ko‘p hujayrali hayvonlar turlari"

mavzu. ko‘p hujayrali hayvonlar (metazoa)kenja olamining umumiy tavsifi, filogeniyasi va sistematikasi. plastinkalilar (placozoa) va g‘ovaktanlilar(spongia)tiplari reja: 1. ko‘p hujayrali hayvonlarni bir hujayralilardan farq qiluvchi o‘ziga xos tuzilish belgilari. 2. ko‘p hujayrali hayvonlarning filogeniyasi to‘g‘risida olimlarning fikrlari. 3. ko‘p hujayrali hayvonlar kenja olami klassifikatsiyasi. 4. plastinkalilar tipi vakillarining o‘ziga xos tuzilish belgilari. 5. g‘ovaktanlilar tipi vakillarining tuzilishi, hujayra elementlari. 6. g‘ovaktanliliar tipi klassifikatsiyasi, ular vakillarining yashash tarzi, ko‘payishi, tarqalishi, ahamiyati va filogeniyasi. ko‘p hujayralilarning tuzilishi va hayot kechirish xususiyatlari. ko‘p hujayralilar tanasi ko‘p sonli hujayralardan tashkil topgan. ...

This file contains 23 pages in DOCX format (3.0 MB). To download "ko‘p hujayrali hayvonlar turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: ko‘p hujayrali hayvonlar turlari DOCX 23 pages Free download Telegram