o‘zbekistonda hujjatchilik tarixi

PPTX 34 sahifa 17,9 MB Bepul yuklash

34 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 17,9 MB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 34

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (8 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 34

davlat tilida ish yuritish o’qituvchi: d.ashurov – university of business and science til va adabiyot ta’limi kafedrasi v.b.dotsenti, filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori. davlat tilida ish yuritish 1-mavzu. o‘zbekistonda hujjatchilik tarixi. reja: sharq hujjatchiligi. hujjatchilik taraqqiyoti. x-xix asrlarda yozilgan hujjatlarning o‘ziga xosliklari. «davlat tili haqida»gi qonunning mazmun-mohiyati. ehtiyoj kishilik jamiyati shakllanishi bilanoq bu jamiyat a’zolari o‘zaro munosabatlaridagi muayyan muhim holatlarni muntazam va qat’iy qayd etib borishga ehtiyoj sezishi natijasida ibtidoiy hujjatlar yuzaga kelgan. xammurapi qonunlari hammurapi qonunlari ibtidoiy jamiyatda paydo boʻlgan yozilmagan xulq-atvor qoidalari normalarining amal qilishini birlashtirish va toʻldirishga moʻljallangan mavjud huquqiy tartibotning katta islohoti natijasidir. qadimgi mesopotamiya mixxat huquqi taraqqiyotining choʻqqisi sifatida qonunlar koʻp asrlar davomida qadimgi sharqning huquqiy madaniyatiga taʼsir koʻrsatgan. qonunlar oʻrta sharqdagi sinfiy jamiyati shakllanishining dastlabki bosqichida yaratilgan boʻlib, ular tomonidan belgilangan jinoiy jazolarning qiyosiy shafqatsizligiga olib kelganiga qaramay, qonunlar huquqiy tartibga solishning oʻta puxta oʻylanganligi va uygʻunligi bilan ajralib turadi. sharqning boshqa qadimiy yodgorliklaridan …

2 / 34

asi nomi bilan ataladigan mustaqil o‘zbek davlati o‘zining salkam uch ming yillik tarixiga ega. https://www.youtube.com/watch?v=ji1os6mbbgi mahmud qoshg’ariyda hujjatchilik yusuf xos hojib va hujjatchilik namanganda hujjatchilik tuproqqal’adan topilgan hujjat namunalari z.muqimov «o‘zbekiston davlati va huquqi tarixi» kitobi ma’lumki, davlatchilikning boshlang‘ich shakllarida, hali yozuv bo‘lmagan paytlarda, ma’lum odat tusiga kirgan og‘zaki huquqiy me’yorlar asosida ish olib borilgan. bu odatlarni z.muqimov «ma’lum bir joyning yozib qo‘yilmagan, og‘izdan-og‘izga, avloddan-avlodga o‘tib kelgan ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishga qaratilgan rasm-rusumlar va tartiblardan kelib chiqadigan qoidalar yig‘indisidan iboratdir», deb izohlaydi. darhaqiqat, davlatchilikning hamma davrlarida ham turli shakllarda amalda bo‘lgan ish yuritish qoidalari ijtimoiy-huquqiy munosabatlarni tartibga solishning u yoki bu tarzdagi ko‘rinishlari hisoblanadi. ular yordamida davlatlararo va mamlakat ichidagi, shaxslararo va oilaviy munosabatlar, jinoyatga qarab jazo belgilash, tartib va intizom masalalari yo‘lga qo‘yilgan. yozuv paydo bo‘lgandan keyingi davrlar mahsuli hisoblanadigan qonun va kodekslar, farmon va farmoyishlar hamda boshqa mazmundagi hujjatlarning amaldagi ko‘rinishlari ham aynan ana shu hujjatlarning davomi, desak …

3 / 34

jjat namunalari yorliq farmon noma bitimlar arznoma qarznomalar vasiqa tilxat yorliqlar mazmunan xabar, tavsif, farmoyish, bildirish, tasdiqlash mazmunini aks ettirgan masalan, to‘xtamishxonning 1393-yilda polyak qiroli yag‘aylaga yo‘llagan yorlig‘i, temur qutlug‘ning 1397-yildagi yorlig‘i, zahiriddin boburning otasi umarshayx mirzoning marg‘ilonlik mir sayid ahmad ismli shaxsga 1469-yilda bergan yorlig’i, toshkent hokimi yunusxo‘janing 1797-yil 2-iyunda peterburgga – rossiya podshosiga o‘z elchilari orqali yuborgan yorlig‘i. mazkur davr yorliqlarida o‘ziga xos lisoniy qolip shakllangan yorliqlar matn jihatidan an’anaviy tarkibiy qismlarga ega bo‘lgan. masalan, eslab o‘tilgan yorliqlarning birinchisi «to‘xtamish so‘zim yagaylag‘a» deb, ikkinchisi «temur qutlug‘ so‘zim» deb, uchinchisi esa «sulton umarshayx bahodur so‘zim» deb boshlangan. bayonda ham muayyan qolip bor, yorliq yozilgan sana va joy ko‘rsatilgan. amir temur «tuzuklar»i «tuzuklar»dan birgina misol keltiramiz: «har bir mamlakat fath etilgach, turli ko‘ngilsiz hodisalardan amnu omonlikda bo‘lsin, uning hosil va daromadlarini hisobga olib ish tutsinlar. agar yerlik fuqaro azaldan berib kelgan xiroj miqdoriga rozi bo‘lsa, ularning roziligi bilan ish ko‘rsinlar, …

4 / 34

elgan tartib-qoidaga amal qilsinlar. bordiyu raiyat bunga rozi bo‘lmasa, bori-bo‘lganicha ish tutsinlar». https://www.youtube.com/watch?v=mah4-rqpvly arablar istilosi bilan bog‘liq ravishda yuzaga kelgan hujjatlar vaqfnomalar yerga egalik qilish huquqi, qancha yer qachon, kimga va qancha muddatga berilganligi, uni ijaraga berish tartibi, ijara haqi me’yorlari, mulkdan olinadigan daromad, ularni sarflash yo‘llari hamda to‘lanadigan soliqlar kabi jihatlar mukammal aks etgan hujjat hisoblanadi. “o’zbek tilining izohli lug’ati”da vaqfnoma izohi yer-suv, xo‘jalik binolari va daromad keltiradigan boshqa mulklarni diniy ehtiyoj yoki xayriya ishlari uchun diniy muassasalar hamda ayrim ruhoniylar tasarrufiga ixtiyoriy suratda o‘tkazganlik to‘g‘risidagi hujjat. vasiqa vasiqa ham qadimda keng tarqalgan hujjat turlaridan biri bo‘lib, mulkka bo‘lgan egalikni bildiruvchi, kishilar o‘rtasidagi munosabatlarni huquqiy asosga qo‘yuvchi hujjat sanalgan va qozilar tomonidan tasdiqlangan. vikipediya, ochiq ensiklopediya vasiqa haqida vasiqa, kupchiy — yaqin va oʻrta sharq mamlakatlarida (shu jumladan, 1917-yilgacha turkistonda) yer-mulk oldi-sotdisi toʻgʻrisida tuzilgan rasmiy shartnoma. v. koʻchmas mulkka (yer-suvga va xoʻjalik binolariga) doimiy yoki vaqtinchalik egalik qilish huquqini …

5 / 34

tiq shartnomalari ana shu vasiqa hujjatlari sanalgan. qozilarning bu vazifalarini hozirda notariuslar amalga oshirishadi. tarxonlik - tarxon yorliqlari yoki tarxon haqidagi farmon tarxonlik qadimgi turk-mo‘g‘ul davlatchiligida vujudga kelgan unvon bo‘lib, unga davlat va vatan manfaatlari yo‘lida alohida xizmat qilgan kishilar sazovor bo‘lishgan hamda bu shaxsga berilgan imtiyozlar tarxon yorliqlari yoki tarxon haqidagi farmon deb atalgan maxsus hujjatlar yordamida rasmiylashtirilgan. turli davrlarda imtiyozi o‘zgarib turgan tarxonlik huquqlari ana shu hujjatlarda aniq ko‘rsatib berilgan. masalan, soliqlardan va o‘lim jazosidan ozod etilish darajasi, ov yoki urushda qo‘lga kiritilgan mulkka egaliq hukmdor saroyiga kirish va turli anjumanlarda o‘tirish o‘rni kabilar. patta pattada ma’lum kishiga muayyan miqdordagi pul, maxsulot, urug (don) yoki boshqa narsalarni berish lozimligi haqida ma’lumot aks ettirilgan. patta matnlarida ham o‘ziga xos doimiy va muayyan tarkib va nutqiy qolip borki, bu ham o‘zbek (turkiy) hujjatchiligi uzoq tarixiy tajriba va tadrijiy takomil maxsuli ekanliganing dalilidir. turkistonda hujjatchilik 1917-yildagi oktyabr to‘ntarishidan keyin hujjatchilik ishlari …

6 / 34

yaratildi. bugungi kunda «rasmiy-idoraviy uslub» deb nomlangan kompyuter dasturi ustida olib borilayotgan ishlar nihoyasiga yetmoqda. image1.png image3.png image4.png image5.png image6.png image7.png image8.png image9.png image10.png image11.png image12.png image13.png image14.png image15.png /docprops/thumbnail.jpeg

7 / 34

o‘zbekistonda hujjatchilik tarixi - Page 7

8 / 34

o‘zbekistonda hujjatchilik tarixi - Page 8

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 34 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"o‘zbekistonda hujjatchilik tarixi" haqida

davlat tilida ish yuritish o’qituvchi: d.ashurov – university of business and science til va adabiyot ta’limi kafedrasi v.b.dotsenti, filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori. davlat tilida ish yuritish 1-mavzu. o‘zbekistonda hujjatchilik tarixi. reja: sharq hujjatchiligi. hujjatchilik taraqqiyoti. x-xix asrlarda yozilgan hujjatlarning o‘ziga xosliklari. «davlat tili haqida»gi qonunning mazmun-mohiyati. ehtiyoj kishilik jamiyati shakllanishi bilanoq bu jamiyat a’zolari o‘zaro munosabatlaridagi muayyan muhim holatlarni muntazam va qat’iy qayd etib borishga ehtiyoj sezishi natijasida ibtidoiy hujjatlar yuzaga kelgan. xammurapi qonunlari hammurapi qonunlari ibtidoiy jamiyatda paydo boʻlgan yozilmagan xulq-atvor qoidalari normalarining amal qilishini birlashtirish va toʻldirishga moʻljallan...

Bu fayl PPTX formatida 34 sahifadan iborat (17,9 MB). "o‘zbekistonda hujjatchilik tarixi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: o‘zbekistonda hujjatchilik tari… PPTX 34 sahifa Bepul yuklash Telegram