geofizika fanining shakllanish tarixi va rivojlanish bosqichlari

DOCX 5 стр. 22,4 КБ Бесплатная загрузка

5 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 22,4 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 5

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (4 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 5

dars mavzusi: geofizika fanining shakllanish tarixi va rivojlanish bosqichlari maqsad va natijalar: talabalar geofizika fanining paydo bo‘lishi va rivojlanishiga oid tarixiy bosqichlarni o‘rganib, har bir bosqichdagi olimlar, texnologik yutuqlar va tadqiqot usullarini tahlil qilishadi. mashg‘ulot oxirida talabalar yer bilan bog‘liq qadimiy va zamonaviy kuzatuvlarni taqqoslash, hisoblashing va grafik shaklda talqin qilish ko‘nikmalariga ega bo‘lishlari kerak. guruhli va mustaqil topshiriqlar orqali tarixiy bosqichlarni tahlil qilish, iloviy masalalar yechimi hamda seysmik va gravimetrik ma’lumotlarga ishlov berish ko‘nikmalari shakllanadi. geofizika fani nima? geofizika so‘zi yunoncha geo (yer) va physis (tabiat) so‘zlaridan kelib chiqqan bo‘lib, yer sharining fizik xossalari va uning qattiq, suyuq hamda gazsimon qatlamlaridagi jarayonlarni o‘rganadiuz.wikipedia.org. geofizikaning katta bo‘limlari – yer fizikasi, gidrofizika (suv qatlamlari fizikasi) va atmosfera fizikasidiruz.wikipedia.org. amaliy geofizika er osti boyliklarini izlashga qaratilgan (seysmik, magnit, gravimetrik razvedka), umumiy geofizika esa yer strukturasini chuqur o‘rganadi (yerning ichki qatlamlari, magnit va gravitatsion maydonlari va boshqalar). geofizika fanining tarixiy bosqichlari geofizika va …

2 / 5

a yer o‘zining magnit maydoniga ega ekanini isbotladien.wikipedia.org. 1687-yilda isaaq nyuton principia asari orqali gravitatsiya qonunlarini aniqlab, tishlama va pretsessiya kabi geofizik hodisalarni tushuntirdien.wikipedia.org. shu davrda yerning shakli va zichligi (buge, klero, kevishend), magnit maydoni (von humbolt, xalley, gauss) va zamin harorati masalalari (arnold holmz, kelvin) ustida tadqiqotlar boshlandien.wikipedia.org. · 19-asr boshidan o‘rta asrgacha: astronomik, matematik va tajribiy metodlar geofizikani mustaqil fan darajasiga olib chiqdiuz.wikipedia.org. 1834-yilda nemis olimi yulius fryobel “geofizika” atamasini birinchi marta qo‘lladien.wikipedia.org. bu davrda erning magnit maydonini o‘lchash (goltsel, mezer), gravitatsion kuchni aniqlash (kevishendning eksperimentlari), hamda oddiy seysmografiya (1790-yillarda bir marmenuli) rivojlandi. xix asr oxiri va xx asr boshida geofizik usullar keng yoyila boshladi: 1880-yillarda birinchi real seysmograflar ishlab chiqildi, atmosferaning tsikloni, atmosferik sirkulyatsiya nazariyalari paydo bo‘ldi va yerning radiometrik yoshi masalasi ilmiy tasdiqlandi. shu bilan 19-asr o‘rtalarida geofizika mustaqil fan darajasiga ko‘tarildiuz.wikipedia.org. · 20-asr (zamonaviy davr): xx asrda geofizika inqilobiy yangilanishlardan o‘tdi. 1936-yilda inge lyuhman seysmik …

3 / 5

kabi gnss) rivojlandiearthscope.org. xxi asrda raqamli va masofaviy zondlash (masalan, insar) usullari keng qo‘llanilmoqda. tarixiy bosqichlar jadvali bosqich (davr) asosiy olimlar va yutuqlar tekshirish vosita-metodlari qadimgi va o‘rta asr (mil.avv – xv asr) eratosthenes (yer aylanasi uzunligi: ~~40 ming kmen.wikipedia.org), aristotel, ptolemey, pliniy kabilar (zilzila, tsiklon nazariyalari). quyosh soyasi o‘lchovlari, oddiy astrolab, qadimiy radde (sfera) modeli. yangi asr (xvi–xviii asr) v. gilbert (de magnete, 1600: yer magniti), i. nyuton (principia, 1687: klassik gravitatsiya), e. hali (1861: magnit maydon xaritasi), a. kevishend (1798: gravitatsion doimiychini o‘lchash). barometr, gravimetr, magnitometr, teoremalar va matematik hisoblash. 19-asr j. fryobel (1834: “geofizika” atamasien.wikipedia.org), p. kevishend, gauss, ye. miln (1880-lardagi seysmograf). g. rihter (1902: magnitometr va gravimetr yaratuvchisi) seysmograf, magnitometr, gravimetr, maydon o‘lchash usullari, analitik matematikani qo‘llash. xx asr (zamonaviy) i. lyuhman (1936: ichki yadroni kashf etdien.wikipedia.org), beno gutenberg, alfred vayner (seysmik texnika), igy 1957–58en.wikipedia.org, yer sun’iy yo‘ldoshlari va gps (geodeziya)earthscope.org. sun’iy yo‘ldosh kuzatuvlari, global geodeziya …

4 / 5

aqt bo‘yicha amplituda). ushbu ma’lumotlar asosida amplituda–vaqt grafigini chizing. keyin uchrashgan p-to‘lqin va s-to‘lqin segmentlarini ajrating (odatda s-to‘lqin amplitudasi kattaroq bo‘ladi). jadval: vaqt (s) amplituda (birlik) 0.0 0.0 0.5 0.1 1.0 -0.2 1.5 0.2 2.0 1.0 2.5 -0.8 3.0 1.2 3.5 -1.1 4.0 0.5 3. izoh: sizning grafikda p-to‘lqin(lar) kichik amplitudada, s-to‘lqin esa kattaroq amplituda bilan kuzatiladi. seismograf bilan kuzatilgan to‘lqinlar amplitudasi hosil bo‘ladigan zarba kuchi haqida ma’lumot beradimathsisfun.com. 4. gravimetrik anomaliya grafigini chizish: quyidagi jadvalda tekis sirtning gravimetrik o‘lchovlari keltirilgan (masofa bo‘yicha tortishish). berilgan ma’lumotlarga asoslanib gravimetrik anomaliyani grafik (masofa–gravitatsiya) shaklida chizing. eng katta ortiqcha tortishish (ma’lumotlardagi eng katta qiymat) joyini aniqlang – bu yer ostidagi zichlik o‘zgarishi (to‘planishi) haqida ma’lumot beradi. jadval: masofa (m) tortishish (mgal) -10 980.0 -7 980.5 -5 981.0 -2 982.0 0 983.0 2 982.2 5 981.1 7 980.6 10 980.2 5. izoh: grafikda y-dagi cho‘qqi (983.0 mgal atrofida) gravimetrik manbaga to‘g‘ri keladi. bu anomaliyaning …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 5 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "geofizika fanining shakllanish tarixi va rivojlanish bosqichlari"

dars mavzusi: geofizika fanining shakllanish tarixi va rivojlanish bosqichlari maqsad va natijalar: talabalar geofizika fanining paydo bo‘lishi va rivojlanishiga oid tarixiy bosqichlarni o‘rganib, har bir bosqichdagi olimlar, texnologik yutuqlar va tadqiqot usullarini tahlil qilishadi. mashg‘ulot oxirida talabalar yer bilan bog‘liq qadimiy va zamonaviy kuzatuvlarni taqqoslash, hisoblashing va grafik shaklda talqin qilish ko‘nikmalariga ega bo‘lishlari kerak. guruhli va mustaqil topshiriqlar orqali tarixiy bosqichlarni tahlil qilish, iloviy masalalar yechimi hamda seysmik va gravimetrik ma’lumotlarga ishlov berish ko‘nikmalari shakllanadi. geofizika fani nima? geofizika so‘zi yunoncha geo (yer) va physis (tabiat) so‘zlaridan kelib chiqqan bo‘lib, yer sharining fizik xossalari va uning qatti...

Этот файл содержит 5 стр. в формате DOCX (22,4 КБ). Чтобы скачать "geofizika fanining shakllanish tarixi va rivojlanish bosqichlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: geofizika fanining shakllanish … DOCX 5 стр. Бесплатная загрузка Telegram