tuproq kimyosining tarixi va rivojlanish bosqichlari. tuproq kimyosining shakllanish davrlari tarixi

DOCX 39.6 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662382167.docx tuproq kimyosining tarixi va rivojlanish bosqichlari. tuproq kimyosining shakllanish davrlari tarixi reja: · tuproq gumusi, singdirish qobiliyati, mineral oziqlanishi nazariyalarining shakllanishi · tuproq kimyosining rossiyada rivojlanishi · xx asr tajribalari · o’zbekistonda tuproq kimyosining taraqqiyoti · tuproq kimyosining mazmuni va mohiyati tuproq tirik mavjudot hayot-mamoti negizidir, deb aytgan edi o’z zamonasida abu ali ibn sino. hozir ham bu fikr o’z kuchi va qiymatini yo’qotgani yo’q. tuproqni kimyoviy nuqtayi nazardan o’rganish eng avvalo uning unumdorlik darajasini oshirishga qaratilmog’i darkor. bu boradagi qilingan ilmiy ishlar ko’p. biroq ular hozirda aniq bir tizimga muhtoj. har bir fan o’z nazariyasi, uslubiyoti va tarixiga ega bo’lgani kabi tuproqlar kimyosi ham o’z tarixiga ega. bu tarix o’z navbatida bevosita tuproq xususiyatlari, uning sifat belgisi bilan bog’liq bo’lib, tuproq fazalarining kimyoviy tarkibi, jarayonlari va ularni boshqarish yo’llarini o’rganadi. tuproq kimyosining o’rganilish tarixi qadimdan boshlangan bo’lib, u o’z ichiga bir qancha davrlarni oladi. birinchi davr tuproq kimyosi …

ekor ketadi, ya’ni yaxshilikni bilmagan kishiga yaxshilik qilish sho’r yerga urug’ sochish bilan barobardir, deb «kobusnoma»da behudaga aytilmagan. sho’r tuproqlarning mavjudligi va ularning achchiqligini o’z zamonasida p.vergilliy ham yozib qoldirgan. rim faylasufi tit lukretsiy kar eramizdan avvalgi 99-55 yillarda ―jismlar tabiati‖ nomli poemasida tuproqlarning singdirish qobiliyatini juda obrazli qilib yozib qoldirgan. u yozadiki, dengiz suvlari tuproq qatlamlari orqali o’tib borib suv havzalariga quyilsa chuchuk va mazali bo’ladi, bunda suv o’zini achchiq qismini tuproq ostida, uning notekisliklarida qoldiradi va bu achchiq osonlikcha tuproqni notekislik joylariga yopishib qoladi. tut lukretsiyning bu fikrlarida hozirgi zamon fan tili bilan aytiladigan ionlar almashinishi xususiyatlari bashorat qilingan. angliyalik faylasuf, naturalist f. bekon (1561-1626) yigirmatta `idishga tuproq solib, ulardan dengiz suvini ketma-ket o’tkazib chuchuk suv olishga erishdi. bu albatta tuproqning singdirish qobiliyatiga tayangan dastlabki tajriba edi. angliyada 2000 yil avval o’g’it tariqasida margelning bir qancha tiplariga tavsif berilgan va undan tuproq unumdorligini oshirish maqsadlarida foydalanilgan. rim naturalisti …

or eritmasini tuproq va torfga ta’sir ettirib, to’q-qo’ng’ir eritma oldi va deyarli qora cho’kmani ekstraktga sulfat kislota ta’sir ettirish yo’li bilan hosil qildi. keyinchalik bu modda gumin kislotasi nomini oldi. hozir ham shu kislotani ajratishda bu usuldan ba’zi bir o’zgarishlar bilan foydalaniladi, ya’ni usul hozir ham o’z ahamiyatini yo’qotmagan. l.vokelen ham shunga o’xshagan moddani oldi, unga 1607 yili t.tomson ulmin deb nom derdi. tajribalar qo’yish, ayniqsa to’q rangga bo’yalgan organik moddalarni ajratishga qaratilgan izlanishlar, o’simliklar oziqlanishidagi gumus nazariyasiga bog’liq edi. shved olimi valerius o’zining ―qishloq xo’jaligi asoslari kimyosi‖ asarida o’simlik uchun asosiy ozuqa modda bu gumus bo’lib, tuproqdagi boshqa barcha moddalar, elementlar o’simlik tomonidan gumusni o’zlashtirishga yordam beradi xolos, deb yozadi. ayni shu nazariyani nemis olimi, berlin universitetining professori a.teer ma’qullar edi. bu muammo bahs xarakteriga ega, ya’ni keng muhokamaga muhtoj bo’lishiga qaramay j.b.bussengo, yu.libinlar o’simlik tomonidan murakkab organik moddalar to’g’ridan-to’g’ri o’zlashtirilmaydi, degan fikrni aytganlar. xx asrning 60-70- yillaridagi izlanishlar …

advalini tuzdi. kimyoviy elementlarning simvollarini tavsiya etdi, tuproq kimyosi uchun silikatlar atamasini kiritdi. berselius silikatlar tarkibidagi metallar va kremniy oksidlarini 1:1, 1:2, 1:3 nisbatlarda bo’lishini isbotladi. bu kabi nisbatlar o’zbekiston tuproqlarining asosiy tiplari uchun j.ismatov tomonidan ishlangan bo’lib, shunga yaqin qonuniyatlar qaytariladi. berseliusning ayniqsa gumus kislotalari sohasidagi ishlari e’tiborga loyiq. u tabiiy suvlardan ikki xil kislotani ajratib, ularni kren va appokren kislotalari deb nomladi. keyinchalik qoldig’idan gumun kislotasini ajratib oldi. o’zini ―kimyodan darslik‖ asarida gumus kislotalariga katta ahamiyat berdi. u o’simlik qoldiqlaridan gumus hosil bo’lishini ko’rib chiqib, gumus kislotalari bilan minerallar, yangi tipdagi birikmalarni hosil qilishini aytdi va qator gumus-metalli birikmalarni ajratdi. ularning ayrim xususiyatlarini yozib qoldirdi. afsuski hozirgi zamon kimyo darsliklarida bu muhim organik birikmalar hisoblangan, gumus kislotalariga joy ajratilmagan, ya’ni ular yoritilmagan, amaliy jihatdan diqqat e’tibordan chetda qolgan. angliyalik fermer g.s.tomson oldindan ammoniy sulfat solingan tuproq qatlamini suv yordamida yuvish jarayonida eritmada gips hosil bo’lishini aniqladi. bu natijalarni …

ngdirish qobiliyatini o’zgartiradi. 5. amalda singdirish juda tez lahzada sodir bo’ladi. 7. tuproqqa qo’shiladigan tuzlar miqdorining ko’payishi tuproq tomonidan singdirilgan kationlar miqdorining ortishiga olib keladi. 8. kationlar singdirilishi qaytmas jarayon. 9. tuproqlar fosfor singdirish qobiliyatiga ega emas. ueyning xulosalari hozirgi kunda tasdiqlanmagan. masalan, uey karbonatlar to’la-to’kis yutiladi, degan edi. aslida esa unday emas. reaksiya quyidagicha boradi, ya’ni: reaksiya natijasidan ko’rinib turibdiki, hosil bo’lgan karbonat kislota tez parchalanib gaz holatidagi s02 atmosferaga chiqadi va suv hosil bo’ladi, ya’ni kislota ko’rinmaydi. shunga qaramasdan, uey ishlari ilmda ilmiy yo’nalish ochishga sabab bo’ldi. bu yo’nalish tuproqni singdirish qobiliyati to’g’risidagi ta’limotdir. ueyning ishlarini baholab aqshning kentuki shtatidagi universitet professori g.tomas unga tuproq kimyosining otasi deb baho beradi. tuproqlarda ion almashinuvi o’sha vaqtdagi olimlar tomonidan to’la-to’kis tushunilib yetilgani yo’q. hatto o’sha vaqt buyuk kimyogari yu.libiх ham bu tajribani tan olishni istamadi. van bemmelen (1877-1888) tajribalarda kalsiydan boshqa kationlar ham tuproqdan tuzlar yordamida siqib chiqariladi, deb isbotlaganidan …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "tuproq kimyosining tarixi va rivojlanish bosqichlari. tuproq kimyosining shakllanish davrlari tarixi"

1662382167.docx tuproq kimyosining tarixi va rivojlanish bosqichlari. tuproq kimyosining shakllanish davrlari tarixi reja: · tuproq gumusi, singdirish qobiliyati, mineral oziqlanishi nazariyalarining shakllanishi · tuproq kimyosining rossiyada rivojlanishi · xx asr tajribalari · o’zbekistonda tuproq kimyosining taraqqiyoti · tuproq kimyosining mazmuni va mohiyati tuproq tirik mavjudot hayot-mamoti negizidir, deb aytgan edi o’z zamonasida abu ali ibn sino. hozir ham bu fikr o’z kuchi va qiymatini yo’qotgani yo’q. tuproqni kimyoviy nuqtayi nazardan o’rganish eng avvalo uning unumdorlik darajasini oshirishga qaratilmog’i darkor. bu boradagi qilingan ilmiy ishlar ko’p. biroq ular hozirda aniq bir tizimga muhtoj. har bir fan o’z nazariyasi, uslubiyoti va tarixiga ega bo’lgani kabi tuproqlar kim...

DOCX format, 39.6 KB. To download "tuproq kimyosining tarixi va rivojlanish bosqichlari. tuproq kimyosining shakllanish davrlari tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: tuproq kimyosining tarixi va ri… DOCX Free download Telegram