matematikaning rivojlanish davrlari

DOCX 14 pages 29.7 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.7 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

matematikaning rivojlanish davrlari reja: 1.matematikaning rivojlanish davrlari 2. o’rta asr sharq allomalarining matematikaga qo’shgan hissalari 3. l.eyler j.venn r.dekart hayoti va ilmiy faoliyatini o’rganish ma’lumki, 8 asrda yaqin sharqda arab xalifaligi shakllandi va rivoj topdi. 8 asr oxiri – 9 asrning o’rtalariga kelib arab xalifaligi sharqda yirik imperiyaga aylandi. bu davrda bog’dodda birinchi akademiya – “donolik uyi” tashkil topdi. bu yerda turli ilmiy, diniy muzokaralar uyushtirilib, turli millatlarga xos olimlar bilan birgalikda, ilmiy muhokamalar avj oldi. yaqin va o’rta sharqda yangi-yangi ilm maskanlari vujudga keldi, asarlar yozish, kitob ko’chirish, arab tiliga tarjima qilish uchun maxsus tarjimonlar maktabi tuzildi. akademiya faoliyatida o’rta osiyodan kelgan ko’pgina olimlar ham muhim o’rin egalladilar.9-10 asrlarda tabiatshunoslik fanlarning rivojlanishida aniq va fundamental fanlar sohasida ijod etgan musulmon olami vakillarining alohida hissalari bor.bu o’rinda: abu abdullo muhammad ibn muso al-xorazmiy (780-880), abu kasr al-farobiy (873-950), abu rayhon muhammad ibn ahmad al-beruniy (973-1050), ahmad farg’oniy, abu ali xusayn …

2 / 14

raktati matematikaning yangi yo’nalishi – algebra (“al jabr”) nomini berdi. al-xorazmiyning ishlarida birinchi marta chiziqli va kvadrat tenglamalar yechilgan. xorazmiyning mashhur asari “kitob suratil arz” (“yer yuzining haritasi”) musulmon sharqida geografiya ilmini boshlab bergan. asarda, o’sha vaqtda insonlarga ma’lum bo’lgan geografik ob’ektlar tasvirlanadi. osiyoni sxematik haritasi beriladi. ahmad al-farg’oniy (797-865 yillar) astronomiya, matematika, geografiya va boshqa ilmiy yo’nalishlarda faoliyat ko’rsatgan qomusiy olim. sharqda al-farg’oniy, yevropada alfraganus tahalluslari bilan mashhur bo’lgan. uning astronomiya, geografiya va matematika sohasidagi asarlari bu fanlar taraqqiyotiga qo’shilgan salmoqli hissa bo’lgan va keyingi davrlarda o’tgan olimlar uchun amaliy qo’llanma bo’lib xizmat qilgan.arab xalifaligi davrida xorun ar-rashid (786-809) va uning o’g’li al-ma’mun davrida ikki rasadxona: biri bog’dodda shammosiya degan joyda, ikkinchisi damashqda yaqin kasiyun nomli tog’da qurildi. al-farg’oniy bog’dod rasadxonasida ko’pgina kashfiyotlar qilgan. jumladan, 812 yilgi quyosh tutilishini oldindan bilgan va bu haqda ilmiy kuzatish olib borgan. al-farg’oniy yerning dumaloqligini shunday dalillar bilan isbotlaydiki, ular o’z ilmiy qiymatini …

3 / 14

nomlari va har bir iqlimdagi hodisalar haqida” deb ataladi. asarda yerning sharsimonligi, bir xil osmon yoritkichlarining turli vaqtda ko’tarilishi, tutilishi va bu tutilishning har bir joyda turlicha ko’rinishi, masofalar o’zgarishi bilan ularning ko’rinishini o’zgarishi to’g’risida ma’lumot beradi.hozirgi kungacha ahmad al-farg’oniyning yetti asari saqlanib qolingan, ular berlin, london, parij, tehron, toshkent, dushanbe, mashhad, panta, rampur, xalab va qohiradagi yirik kutubxonalarda saqlanmoqda.abu nosir farobiy (873-950 yillar) jahon ilm-faniga ulkan hissa qo’shgan qomusiy olim. o’z zamonasi ilmlarining barcha sohasini mukammal bilganligi va bu ilmlar rivojiga katta hissa qo’shganligi, yunon falsafasini sharhlab, dunyoga tanitganligi uchun ulug’lanib “al-muallim as-soniy”, “sharq arastusi” deb atalgan. farobiy boshlang’ich ma’lumotini ona yurtida oldi, toshkent, buxoro, samarqandda o’qidi. eronning isfaxon, hamodon, ray shaharlarida bo’ldi. so’ng, bog’dodda uzoq yashab zamonasining olimlari bilan ilmiy muloqotda bo’lgan. umrining oxirini damashqda o’tkazgan. ayrim ma’lumotlarga qaraganda, u yetmishdan ortiq tilni bilgan va ilmni turli sohalariga oid 160 dan ortiq risolalar yozgan. farobiy antik davr olimlari …

4 / 14

asiga kirish haqidagi qisqartma kitob”, “astronomiya qoidalari haqida mulohazalarni to’g’irlash usuli haqida maqola”, “fizika asoslari haqida kitob”, “alkimyo ilmining zarurligi va uni inkor etuvchilarga raddiya haqida maqola”, “inson a’zolari haqida risola”, “hayvon a’zolari to’g’risida so’z” va boshqalar hozirgi kunda ham o’z ahamiyatini yo’qotganalri yo’q.farobiy asarlari 12-asrdan boshlaboq, lotin qadimiy yaxudiy, fors tillariga tarjima qilinib, yevropada keng tarqaldi. toshkentda beruniy nomidagi sharqshunoslik institutida farobiyning 16 risolasi saqlanmoqda. abu ali ibn sino (980-1037 yillar) mashhur qomusiy olim yevropada “avitsenna” nomi bilan mashhur bo’lgan olim. abu ali ibn sino o’z zamonasining nafaqat buyuk tabibi va faylasufi bo’lgan, balki atoqli tabiatshunos olim sanalgan. u matematika, kimyo, botanika, zoologiya va boshqa qator fanlar bilan ham shug’ullangan. u fizikaviy hodisalar, xususan mexanika, issiqlik, tovush va yorug’lik hodisalarini ham o’rgangan. ibn sino ijodida mexanik mashinalarni yasash g’oyasi ham o’z ifodasini topgan. masalan, mexanika qonunlarini o’rganishda ibn sinoning “donishnoma” kitobini keltirish mumkin. ibn sino bu asarida: “agar kuch …

5 / 14

iy yer radiusini o’lchashning usulini ishlab chiqdi. uning o’lchashlari bo’yicha yerning radiusi 1081,66 farsaxga, ya’ni 6490 km ga teng. beruniy quyosh tutilishi vaqtida quyosh tojini kuzatdi va uni tushuntirib berdi. u yerning quyosh atrofida aylanish to’g’risida fikrni aytgan va geliotsentrik nazariyasini olg’a surdi. globusni ixtiro qildi. sharqning buyuk allomasi – astronom olim, davlat arbobi mirzo ulug’bek buyuk amir temurning nevarasi bo’lgan. u samarqandda o’z davrida jahonda yagona hisoblangan observatoriyani qurgan. mirzo ulug’bekning butun jahonda unga shuhrat keltirgan asosiy asari “ziji ulug’bek”, “ziji ko’ragoniy” va “ziji jadida ko’ragoniy” nomlari bilan ma’lum. samarqand ilmiy maktabining shoh asari bo’lgan “zij” o’rta asr astronomiyasi va matematikasini o’z ichiga olgan. 16-arsdan boshlab hozirgi kungacha, yevropada lotin va boshqa tillarga tarjima qilingan. “ziji” da keltirilgan jadvallarning aniqligi va qo’llanilgan matematik usullariga ko’ra u o’rta asrlarda yozilgan astronomik asarlarning eng mukammali bo’lgan. shunday qilib, sharqning buyuk alomalari, tabiatshunos olimlari o’zlarining ilmiy ishlari bilan yevropa, qolaversa jahon sivilizatsiyasining …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "matematikaning rivojlanish davrlari"

matematikaning rivojlanish davrlari reja: 1.matematikaning rivojlanish davrlari 2. o’rta asr sharq allomalarining matematikaga qo’shgan hissalari 3. l.eyler j.venn r.dekart hayoti va ilmiy faoliyatini o’rganish ma’lumki, 8 asrda yaqin sharqda arab xalifaligi shakllandi va rivoj topdi. 8 asr oxiri – 9 asrning o’rtalariga kelib arab xalifaligi sharqda yirik imperiyaga aylandi. bu davrda bog’dodda birinchi akademiya – “donolik uyi” tashkil topdi. bu yerda turli ilmiy, diniy muzokaralar uyushtirilib, turli millatlarga xos olimlar bilan birgalikda, ilmiy muhokamalar avj oldi. yaqin va o’rta sharqda yangi-yangi ilm maskanlari vujudga keldi, asarlar yozish, kitob ko’chirish, arab tiliga tarjima qilish uchun maxsus tarjimonlar maktabi tuzildi. akademiya faoliyatida o’rta osiyodan kelgan ko’pgina o...

This file contains 14 pages in DOCX format (29.7 KB). To download "matematikaning rivojlanish davrlari", click the Telegram button on the left.

Tags: matematikaning rivojlanish davr… DOCX 14 pages Free download Telegram