ózgermeli tok shınjırı hám olardı uyreniw jollari

DOCX 38 pages 1.1 MB Free download

38 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.1 MB

File type DOCX

Pages 38

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 38

ózbekistan respublikası joqarı, ilim hám innovaciya bilimlendiriw ministirligi ájiniyaz atındaǵı nókis mámleketlik pedinstitutı fizika matematika fakulteti fizika hám astronomiya tálim baǵdarının` 4-kurs talabası ómirbekova altınay aydos qızınıń qáni̇geli̇k pi̇tkeri̇w jumisi ózgermeli tok shınjırı hám olardı uyreniw jolları. ilimiy basshi; a.x.i.d. prof. a.jumamuratov kafedra basliǵi; f.m.i.d. prof..a.kamalov nókis-2023 kirisiw i-bap ózgermeli tok shinjiri tuwrali maǵliwmatlar. 1.1. ózgermeli toktı alıwdıń fizikalıq tiykarları 1.2. sinusoidal funkciyanıń tásir etiwshi mánisleri. 1.3. ózgermeli tok shınjırında sinusoidal shamalardıń ortasha mánisi. 1.4. ózgermeli tok shınjırına aktiv qarsılıq jalǵaw. 1.5. ózgermeli tok shınjırına induktivlik qarsılıq jalǵaw. 1.6. ózgermeli tok shınjırına kondensator jalǵaw ii-bap ózgermeli tok shinjiri hám olardi uyreniw jollari 2.1. aktiv hám reaktiv qarsılıqları óz-ara izbe-iz jalǵanǵan shınjır. 2.2 ózgermeli tok shınjırna aktiv hám reaktiv qarsılıqlardı parallel jalǵaw usılları. 2.3. ózgermeli tok shınjırınıń quwatı hám koefficienti. 2.4. úsh fazali tok shınjırları haqqında ulıwma maǵlıwmatlar 2.5. úsh fazali ózgermeli tok sistemasın payda etiw. 2.6. ózgermeli tok generatorı oramların …

2 / 38

w, ózgermeli tok shınjırına induktivlik qarsılıq jalǵaw, ózgermeli tok shınjırına kondensator jalǵaw, ózgermeli tok shinjiri hám olardi uyreniw jolların uyretiwden ibarat. diplom jumısınıń duzilisi. pitkeriw qánigelik jumısı eki bólimnen ibarat bolıp ózgermeli tok shinjiri tuwrali maǵliwmatlar, ózgermeli tok shinjiri hám olardi uyreniw jollari sonıń menen birge juwmaqlaw hám paydalanǵan ádebiyatlar diziminen turadı. elektrotexnika tariyxı áyyemgi zamanlarǵa barip taqaladı. ol oń hám teris zaryadlanǵan bóleksheler menen birge sesler járdeminde temirlerdiń (magnitler) qásiyetlerin úyreniwden baslaǵan. biraq soǵan qaramay, xix ásirdiń baslarına shekem, 300-400 jıl dawamında, hesh kim elektr hám magnit hádiyselerin bir- biri menen bekkem baylanısqanlıǵın aytıp bere almaǵan. usi elektr hám magnit hádiyseleri birden-bir tábiyatlı elektromagnit maydanınıń eki túrli, eki tárepli qásiyetli ekenligi tastıyıqlanǵannan keyin elektrotexnika qúdiretli tarawǵa aylanǵan. birinshi izertlewler - elektr hám magnit hádiyselerin úyreniwdegi dáslepki tabıslar baslawshıları sıpatında ińliz fizigi ol. gil'bert (1544-1603 y.,), rus ilimpazları m. v. lomonosov (1711-1765 y.) hám f. enipus (1724-1802 y.), francuz fizigi …

3 / 38

usı alım kórsetken. 1820 jılda daniyalıq fizik x. ersted (1777-1851 y.) hárekettegi zaryad (yamasa elektr tokı) óz átirapında magnit maydanın payda etiwin tastıyıqladı: bul hádiyse elektr hám magnit maydanlarınıń óz-ara baylanısqan jaǵdayda payda bolıwın tájiriybede tastıyıqladı. tap sol 1820 jılda francuz alımı a. amper (1775-1836 y.) dumaloq túte (solenoid) átirapında, turaqlı tok ótiwi nátiyjesinde payda bolǵan magnit maydan tábiy temir magnitlerınıń maydanınan ayrılmaytuǵınlıǵın kórsetedi. solay eken turaqlı magnit maydanı da olar quramındaǵı molekulyar toklar aǵımı nátiyjesinde payda boladı dep juwmaq shıǵaradı. sonısı qızıq, jer magnetizmi tuwralı házirgi zaman teoriyaları da jer átirapındaǵı magnit maydanın jer betindegi toklar menen baylanıstıradı. keyingi oǵada zárúrli jańa ashılıw - 1831 jılı tabılǵan elektromagnit indukciya hádiysesi, yaǵnıy magnit maydanda háreket etip atırǵan ótkizgish sım dógereginde elektrlik maydan kúsh siziqlariniń payda bolıwı esaplanadı. bul fizikalıq fundamental nızamdı jaratqan ińliz alımı m. faradey (1791-1867 y.) taǵı bir bar magnit hám elektr hádiyseleri bir-birinen ámelde ayıra almaslıgın tastıyıqladı. …

4 / 38

ektr toǵınıń kúshin shınjır qarsılıǵı menen baylanıstırǵan (om nızamı - 1826 j.); nemis alımı g. r. kirxgof (1824-1887 j.) óz watanlası g. s. omnıń galvanikalıq elektr shınjırlarına baǵıshlaǵan teoriyasın tabıslı dawam ettirip, 1847 jılda óziniń belgili “i hám ii kirxgof nızamları” ın jarattı. nátiyjede xix ásirdiń ekinshi yarımınan baslap elektrotexnika teoriyalıq hám ámeliy jaqtan júdá rawajlanıp ketti. evropanıń derlik hámme iri mámleketlerinde (franciya, ańliya, germaniya, rossiya, italiya hám h.b.) sanaat energetikası ayaqqa tura basladı: elektr mashinaları, transformatorlar, elektr uzatıwshı simlar hám basqa energetika texnikaları jaratılıwı háwij aldı. usınıń menen bir qatarda elektr baylanıs texnikalari(telegraf, telefon hám h.b.) hám avtomatıka elementleri payda bola basladı. elektrotexnika teoriyası bolsa jıldan-jılǵa bayip bardı hám aqır-aqıbetde ullı ińliz alımı j. k. maksvell (1831-1879 j.) bul pánnıń tolıq jeńiske erisiwine tiykarǵı baslawshı boldı. m. faradey kórsetip bergen elektromagnetizmge tiyisli ideyalar j. maksvell tárepinen jańa ilimiy jańaliqlarǵa iye boldı. nátiyjede tábiyattıń basqa tarawlarına da elektromagnitlik hádiyseler kirip …

5 / 38

x ásirdiń baslarında ullı ilimpazlar genrix gerc (1857-1894 j.), p. n. lebedev (1866 -1912 j.), a. s. popov (1859 -1906 j.) tárepinen ámeliy tastiyiqlanip, elektromagnit tolqınlar (radio tolqınları) esabına elektrotexnika, radio hám televidenieniń payda bolıwına tiykar boldı. elektrotexnikaniń rawajlanıwı xx ásirdiń baslarında ilim hám texnikanıń iri hám ámeliy tarawlarını jańalıq ashıw menen nıshanlandı. elektr energiyasın óndiriste úlken-úlken elektrogeneratorlar, onı aralıqqa uzatıwda bolsa iri hám joqarı kernewli transformatorlar payda boldı. elektr dvigateller zavot hám fabrikalarda puw mashinalarınıń ornın iyeledi hám ólpeń transportda elektr júritkish wazıypasın da atqara basladı. bul bolsa elektrotexnikadan ”elektr mashina hám transformatorlar“,”elektr júritkish“, ”karxana hám qalalardı elektrleshtiriw“,”elektr stanciyalar, elektr tarmaqlar hám sistemalar“ sıyaqlı jańa jónelisler ajıralıp shıǵıp, olardıń óz betinshe pán tarawlarına aylanıwıǵa alıp keldi. i-bap. ózgermeli tok shinjiri tuwrali maǵliwmatlar. 1.1. ózgermeli toktı alıwdıń fizikalıq tiykarları ózgermeli toktıń keń qollanılıwınıń sebebi onıń ápiwayı jol menen derlik ısırapsız koshiriliw múmkinligi bolıp tabıladı, yaǵnıy hár qıylı kernewli - uzaq …

6 / 38

lari yakor ishine izolyaciyalanip, ornatılǵan mıs qalqalarǵa tutastirilǵan. qalqalarǵa sırtqı shınjırǵa tutastirilǵan shchetkalar tiyip turadı. 1-súwret. eń ápiyayı generator dúzilisi polyusqa sonday qayta islengen, bunda hawa sańlaǵı polyusınıń ortasınan shetine qaray artıp baradı hám sańlaqdaǵı magnit indukciyası v yakordiń sırtında onıń sheńberi boylap sinus nızamı boyınsha ózgeredi, yaǵnıy sinmbb  bunda bm-polyus orayı arasındaǵı maksimal indukciya,-  yakor óǵi arqalı ótetuǵın oo1 neytral tegislik menen tap sol kósher arasındaǵı múyesh.yakor turaqlı t    múyesh tezlik menen aynalǵan waqıtta oramnıń hár bir aktiv tárepinde tómendegishe eqk indukciyalanadı: tlblbble mm  sinsin  oramnıń aktiv tárepleri izbe-iz jalǵanǵan usınıń sebepinen oramda indukciyalanǵan eqk: tlbee m  sin22  rotor óziniń baslanǵısh jaǵdayıdan 900 ge búrilǵaninda ( 090 t yamasa 190sin 0  ), magnit indukciyası b=bm bolıp, indukciyalanǵan eqk óziniń maksimal mánisine erisedi: lbe mm 2 sonday eken, yakor katushkada indukciyalanǵan eqk tee m sin eger oramınıń bólekelerine qandayda bir …

7 / 38

ik sıpatında 50÷60 hz isletiliwi tómendegilerge baylanıslı. jiylik 50÷60 hz den kishi mánislerınde elektr mashinalar hám transformatorlardıń ózine túser bahasi artadı. sonıń menen birge, elektr lampochkalar jaqtilıǵınıń lippillewi kózge sezilerli bolıp qaladı. jiylikti 50 hz ten anaǵurlım arttırıw elektr mashinalarda energiya ısırapı 2-súwret artıwına sebep bolıp, payda bolatuǵın ózlik indukciya eqk hám elektr sıyımlılıq hádiyseleri ózgermwli tok apparatlarınıń isine unamsız tásir etedi. 50 hz jiyliklı ózgermwli tokti payda etiw (yamasa sinusoidal ózgermeli eqk payda etiw) ushın 1 jup polyusli ózgermeli tok generatori (1-súwret) rotorin min3000 1 506060 ayl p f n    tezlik menen aylandırıw kerek boladi. bul jerde: 60 sekundtan minutqa ótiw koefficienti; r-rotor magnit maydaninń jup polyus sanı. rotori puw turbinalari járdeminde úlken tezlik menen aylanǵan turbogeneratordıń magnit polyusı bir jup boladı. rotoridiń aylanıw tezligi salıstırmali kishi bolǵan gidravlikalıq turbinalarda bolsa kóp polyuslı generatorlardan paydalanıladı. faza-qandayda bir t waqıtta stator oramları oramlarınıń rotorniń magnit kúsh oramlarına …

8 / 38

l funkciyanıń tásir etiwshi mánisleri. hár qanday elektr shınjırındaǵı toktıń mánisin biliw, yamasa anıqlaw áhmiyetke iye. turaqlı tok shınjırında tok muǵdarı mudami turaqlı bolǵanı ushın onı elektr shınjırı nızamları yamasa ólshew ásbapları járdeminde ólshew múmkin.ózgermeli tok shınjırında bolsa tok óz baǵdarı hám mánisin úzliksiz ózgertirip turadı, ol sebepli onı qálegen bir zamatdaǵı mánisler arqalı belgilep bolmaydı. sol sebepten ózgermeli toktıń tasir etiwshi (effektiv) yamasa ortasha mánisinen paydalanıladı. ulıwma halda, ózgermeli toktıń tásir etiwshi mánisi dep, usı toktıń dáwir ishinde qarsılıqtan ótip atırǵan, tap sol shamadaǵı turaqlı tok tásirinde ajıralıp shıǵıp jıllılıq muǵdarına ekvivalent bolǵan mánisine aytıladı. sonı aytıw kerek, turaqlı toktıń r qarsılıqtan t dáwir ishinde ótiwinde ajıralıp shıqqan jıllılıq muǵdarı: rtiq 2 sol dáwirde turaqlı toktıń r qarsılıqtan ótken sinusoidal tok tii m sin tásirinen ajıralıp shıqqan jıllılıq muǵdarı bolsa:    t t t mm tdtrittirrdtiq 0 0 0 22222 sinsin  tómendegi ózgerisler nátiyjesinde   …

Want to read more?

Download all 38 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ózgermeli tok shınjırı hám olardı uyreniw jollari"

ózbekistan respublikası joqarı, ilim hám innovaciya bilimlendiriw ministirligi ájiniyaz atındaǵı nókis mámleketlik pedinstitutı fizika matematika fakulteti fizika hám astronomiya tálim baǵdarının` 4-kurs talabası ómirbekova altınay aydos qızınıń qáni̇geli̇k pi̇tkeri̇w jumisi ózgermeli tok shınjırı hám olardı uyreniw jolları. ilimiy basshi; a.x.i.d. prof. a.jumamuratov kafedra basliǵi; f.m.i.d. prof..a.kamalov nókis-2023 kirisiw i-bap ózgermeli tok shinjiri tuwrali maǵliwmatlar. 1.1. ózgermeli toktı alıwdıń fizikalıq tiykarları 1.2. sinusoidal funkciyanıń tásir etiwshi mánisleri. 1.3. ózgermeli tok shınjırında sinusoidal shamalardıń ortasha mánisi. 1.4. ózgermeli tok shınjırına aktiv qarsılıq jalǵaw. 1.5. ózgermeli tok shınjırına induktivlik qarsılıq jalǵaw. 1.6. ózgermeli tok shınjırına ko...

This file contains 38 pages in DOCX format (1.1 MB). To download "ózgermeli tok shınjırı hám olardı uyreniw jollari", click the Telegram button on the left.

Tags: ózgermeli tok shınjırı hám olar… DOCX 38 pages Free download Telegram