umar xayyom

DOCX 12 pages 24.1 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.1 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

1 umar xayyom ulug' faylasuf, shoir, munajjim, matematik va tabib bo'lgan g'iyosiddin abulfath umar ibn ibrohim xayyom nishopuriy (نیش))ابوری یّام خَ مَر (عُ eronning nishopur shahrida tug'ilgan. aniq fanlar sohasida o'z davrining yagonasi bo'lgan olim tomonidan tuzilgan taqvim, manbalarning yakdillik bilan guvohlik berishicha, amaldagi grigorian kalendaridan ham aniqroq bo'lgan. uning riyoziyot, ilmi nujum va falsafaga oid bir qancha asarlari bizgacha etib kelgan. umar xayyom nishopur, balx, buxoro shaharlarida o'qiydi. rivoyatlarga qaraganda saljuqiylar vaziri nizomulmulk unga nishopur hokimligini taklif qiladi. lekin umar xayyom bunga rozi bo'lmaydi. u 1074 yildan boshlab isfaxon rasadxonasi ishlariga rahbarlik qilib, matematika, astronomiya sohasida tadqiqotlar olib boradi. uning matematika, falakiyotshunoslik, falsafaga oid bir qancha asarlari va kashfiyotlari ma'lum. masalan, 1077 yilda u yunon olimi evklid kitobiga sharh yozib, butun sonlarning ildizini topish yo'llarini ko'rsatib beradi. 1079 yilda xayyom yangi isloh qilingan kalendar ishlab chiqaradi. bu kalendar evropada undan 500 yil keyin qabul qilingan va hozirgi vaqtgacha qo'llanilayotgan …

2 / 12

haqida tadqiqotlar olib borilmagan. u haqda dastlab oksford universiteti professori tomas gayd, undan so'ng fon gomer birgestel va meme nikoloslar tadqiqot olib borishgan. 1859 yili ingliz shoiri va tarjimoni edvard fitzjerald umar xayyomning 70 ruboiysini tarjima qilib e'lon qilgandan so'ng, bu she'rlar juda mashhur bo'lib ketgan va ingliz tilidan jahonning boshqa tillariga ham tarjima qilingan. xayyom ruboiylarining soni turli ma'lumotlarda 11 tadan 1200 tagacha ekanligi aytiladi. xayyomga nisbat beriladigan ruboiylarni u yozganligiga ham turli shubhalar 2 mavjud. ayniqsa, zamondoshlari «katta ilm egasi, mutaffakir, taqvodor zot edi» deb ulug'lagan shoirning mayxo'rlik, engil hayot, aysh-ishrat, kufr, dahriylik mavzularidagi ruboiylari ishonchsizdir. bunday ruboiylar islomga qarshi ba'zi toifalar tomonidan ataylab to'qib chiqarilgan, degan ma'lumotlar bor. hatto londonda saqlanayotgan umar xayyom ruboiyoti qo'lyozmasi ham soxta ekanligi aniqlangan. umar xayyom ruboiylari kirib bormagan o'zbek xonadoni bo'lmasa kerak. uning falsafiy mazmuni teran va badiiy jihatdan pishiq ruboiylari atoqli mutarjim sh. shomuhamedov tarjimasida bir necha marta nashr etilgan. …

3 / 12

safa o'tmish va kelajak kulfatlari ustidan tantana qiladi, lekin bugunning qayg'usi falsafa ustidan tantana qiladi», — degani kabi umar xayyom ruboiylari ham buyuk mutafakkirning falsafiy mezonlariga bo'ysunmagan, ularni yorib chiqqan zalvorli fikrlar po'rtanasi, beorom qalbiga sig'magan otashin tuyg'ular silsilasidir. agar shunday bo'lmaganda, xayyomning isyonkor she'riyati ham dunyoga kelmas edi. buyuk olim, astronom umar xayyom 1122 yili nishopurda vafot etadi. avval tafakkurda tug'ilib, keyin qalb qo'riga yo'g'rilgan umar xayyom ruboiylari, bir so'z bilan aytganda, olam va odam haqida. shoir dunyo evrilishlariga donishmandona bosiqlik, taassuf aralash loqaydlik bilan qaraydi: dunyoni o'zgartirishki qo'lingdan kelmas ekan, uni deb qayg'urish behuda. uning uchun tug'ilish va o'lim, yaxshilik va yomonlik, halol va harom — bir xil: hammasi o'z tabiiy qonuniyatiga asoslanadi. ulug' faylasuf, shoir, munajjim, matematik va tabib bo'lgan g'iyosiddin abulfath umar ibn ibrohim xayyom nishopuriy eronning nishopur shahrida tug'ilgan. aniq fanlar sohasida o'z davrining yagonasi bo'lgan olim tomonidan tuzilgan taqvim, manbalarning yakdillik bilan guvohlik berishicha, …

4 / 12

gi vaqtgacha qo'llanilayotgan grigorian kalendaridan ham aniqroq bo'lgan. shuningdek uning «risolatul-kavn vat-taklif» («koinot va uning vazifalari»), «risola fil-vujud» («borliq haqida risola»), «risola fi kulliyati vujud» («borliq umumiyligi haqida risola») kabi asarlari ham mashhurdir. umar xayyom o'zini sira ham shoir deb hisoblamagan. ruboiylarini ilmiy izlanishlardan charchagan paytida turli dafgarlarning hoshiyasiga bitgan. qismat o'yinini qarangki, olim o'z umrining asosiy qismini sarflagan fanning turli sohalaridagi buyuk kashfiyotlari bir chekkada qolib, u ikkinchi darajali hisoblagan ruboiylari xayyom nomini dunyoga taratdi. umar xayyomni dunyoga mashhur qilgan uning ruboiylaridir. umar xayyom shoir bo'lmagan, lekin hayot haqida ba'zi mulohazalarini 4 qatorlik she'r qilib qog'ozga tushirib qo'yavergan. xviii asrga qadar uning ruboiylari haqida tadqiqotlar olib borilmagan. u haqda dastlab oksford universiteti professori tomas gayd, undan so'ng fon gomer birgestel va meme nikoloslar tadqiqot olib borishgan. 1859 yili ingliz shoiri va tarjimoni edvard fitjerald umar xayyomning 70 ruboiysini tarjima qilib e'lon qilgandan so'ng, bu she'rlar juda mashhur bo'lib ketgan …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "umar xayyom"

1 umar xayyom ulug' faylasuf, shoir, munajjim, matematik va tabib bo'lgan g'iyosiddin abulfath umar ibn ibrohim xayyom nishopuriy (نیش))ابوری یّام خَ مَر (عُ eronning nishopur shahrida tug'ilgan. aniq fanlar sohasida o'z davrining yagonasi bo'lgan olim tomonidan tuzilgan taqvim, manbalarning yakdillik bilan guvohlik berishicha, amaldagi grigorian kalendaridan ham aniqroq bo'lgan. uning riyoziyot, ilmi nujum va falsafaga oid bir qancha asarlari bizgacha etib kelgan. umar xayyom nishopur, balx, buxoro shaharlarida o'qiydi. rivoyatlarga qaraganda saljuqiylar vaziri nizomulmulk unga nishopur hokimligini taklif qiladi. lekin umar xayyom bunga rozi bo'lmaydi. u 1074 yildan boshlab isfaxon rasadxonasi ishlariga rahbarlik qilib, matematika, astronomiya sohasida tadqiqotlar olib boradi. uning matem...

This file contains 12 pages in DOCX format (24.1 KB). To download "umar xayyom", click the Telegram button on the left.

Tags: umar xayyom DOCX 12 pages Free download Telegram