institutsionalizm yo'nalishining mohiyati va ahamiyati

PDF 33 pages 2.3 MB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.3 MB

File type PDF

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

prezentatsiya powerpoint 9-mavzu: institutsionalizm yo'nalishining mohiyati va ahamiyati reja: 1. institutsionalizmning vujudga kelish shart-sharoitlari va belgilari 2. institutsionalizm asoschilarining kontseptsiyalari 3. e. chemberlinning monopolistik raqobat kontseptsiyasi 4. j. robinsonning nomukamall raqobat nazariyasi 5. neoinstitutsionalizmning umumiy tavsifi va yo'nalishlari 6. r. kouzning iqtisodiy ta'limoti 7. “ijtimoiy tanlov” nazariyasi iqtisodiyotning erkin raqobatdan monopolistik bosqichga o'tishi ishlab chiqarish va kapitalning kontsentratsiyalashuvi kartellar, sindikatlar, trestar shaklidagi monopoliyalar jahon bozorining shakllanishi, globallashuv jarayonlarining paydo bo'lishi ijtimoiy ziddiyatlar va inqirozlar i n st i t u ts i o n a l i zm n i n g p a y d o b o' l i sh sh a r t - sh a r o i t l a r i xix asr oxiri va xx asrning boshlari davlat va jamoat tashkilotlari, ayniqsa, kasaba uyushmalarining roli ortib ketdi institutsionalizm lotincha «instituto» - faoliyat shakli, urf-odat, tartib, tashkil etish institut- lar odatlar oila din kasaba …

2 / 33

butun jonli hayotni aks ettirishga intilish sifatida tavsifladi. ben seligmen bu yo'nalish g'oyalariga baho berib, g'arb iqtisodchilari institutsionalizmni «formalizmga qarshi g'alayon» deb qaramoqdalar, uni klassik iqtisodiy maktabga qarama-qarshi qo'ymoqdalar. bu yo'nalishning paydo bo'lishi va avvalgilaridan farq qilishi vaqt va sharoit taqozosi tufaylidir, chunki kapitalizm avvalgi davrdagidan keskin o'zgardi, davlat va jamoat tashkilotlari, ayniqsa, kasaba uyushmalarining roli ortib ketdi. ularni hisobga olmaslikning iloji yo'q edi. ikkinchi tomondan bu yo'nalishning «norozilik qayfiyati» «eng yuqori naf nazariyasi»ga ham qarshi qaratilgan edi. agar bu nazariya mikroiqtisodiy tahlil bilan shug'ullansa, institutsionalizm makroiqtisodiy tahlilni amalga oshiradi. «yuqori naf» vakillari jamiyat asosiy iqtisodiy sub'ekti sifatida robinzon (alohida individ)ni tanlashsa, institutsionalizm mafkurachilari kollektiv - jamoa «psixologiyasi»ni birinchi o'ringa qo'yadilar. ular «yuqori naf» nazariyasiga qarshi chiqib, jamiyatning stixiyali rivoji o'rniga ishlab chiqarishni boshqarishda ijtimoiy tadbirlar qo'llashni afzal ko'rdilar. boshqa maktablardan farqli ravishda, institutsionalizm iqtisodiy hayotning ba'zi ijtimoiy tomonlarini tanqidiy o'rganishni asos qilib oldi, ammo davlat monopolistik kapitalizmi tizimini qo'llab-quvvatladi. …

3 / 33

ori darajasi va ayniqsa baho nazariyasining ortodoksal statik harakteridan qoniqmaslik; 2) iqtisodiy nazariyani boshqa ijtimoiy fanlar bilan integratsiyaga intilish yoki fanlararo yondashuv ustuvorligiga ishonch; 3) klassik va neoklassik nazariyalarda empirizm (tajribaga suyanish) etishmasligidan norozilik, chuqur miqdoriy tadqiqotlar o'tkazishga chorlash. institutsionalizmning vazifalari monopolistik kapitalga qarshilik qilish iqtisodiyotni isloh etish orqali «o'rta sinf»ni himoya qilish kontseptsiyasini ishlab chiqish iqtisodiyotni davlat tomonidan nazorat qilishning turli variantlarini izlash iqtisodiyotda davlat rolini kuchaytirish jamiyat va biznes manfaatlari o'rtasidagi qarama- qarshiliklarni tan olish va o'rganish institutsionalizm nazariyasining rivojlanish bosqichlari xx asrning 20-30 yillari institutsionalizm ning keng tarqalishi urushdan keyingi kechki institutsionalizm iqtisodiyotdagi qarama- qarshiliklarni izohlab berish. f.ruzveltning «yangi kurs» islohotlarini amalga oshirish bo'yicha tavsiyanomalar xx asrning 60-70 yillari ijtimoiy-institutsional yo'nalish, ya'ni neoinstitutsionalizm t.veblen (1857-1920), j.r.kommons (1862- 1945), u.mitchell (1874-1948), j.gobson (1858-1940), u.gamilton j.m.klark, a.berli, g.minz a.lou, g.myurdal, j.k.gelbreyt, r.xeylbroner rossiyalik olim r.nureevning fikricha, “eski” institutsionalizm bilan neoinstitutsionalizm o'rtasida, kamida, uchta asosiy farq mavjud 1) agar “eski” …

4 / 33

iqtisodchilarning fikricha, umumiy institutsional nazariya yuzaga kelmadi; neoinstitutsionalizm deduktiv yo'ldan borib, neoklassik iqtisodiy nazariyaning umumiy tamoyillaridan ijtimoiy hayotning muayyan hodisalarini izohlashga intilmoqda. 3) “eski” institutsionalizm radikal iqtisodiy tafakkur oqimi sifatida asosiy e'tiborni insonlar manfaatlarini himoyalovchi jamoalar (asosan, kasaba uyushmalari va hukumat) xatti-harakatiga qaratdi; neoinstitutsionalizm qaysi jamoa a'zosi bo'lish uning uchun foydali ekanligini o'z manfaatlariga amal qilgan holda hal etuvchi mustaqil individga e'tibor qaratadi. institutsionalizmning rivojlanish yo'nalishlari ijtimoiy- psixologik t. veblen ijtimoiy- huquqiy d. kommons empirik u. mitchell lekin, shu bilan birga, barcha yo'nalishlar uchun xos bo'lgan umumiylik ham mavjud. ularning barchasi ozmi-ko'pmi burjua jamiyatini axloqiy-psixologik jihatdan tanqid ostiga oladilar, iqtisodiyot fanida reformistik yo'lni oqlaydilar va bu oqim olimlari burjua jamiyatini mutloq maqtashdan chetlangandirlar. ijtimoiy-ruhiy (psixologik) yo'nalish veblen yirik burjuaziya manfaatlariga qarshi fikrlar birldirgan. uning fikricha, insoniyatning kelajagi biznes bilan emas, balki sanoat, muhandislar va mutaxassilar faoliyati bilan bog'liq bo'ladi. u buning sabablarini inson hulqining ruhiyati bilan bog'ladi. inson faoliyatining asosiy …

5 / 33

arni yozadi: «jamiyatdagi odamning hayoti boshqa turdagi hayot kabi mavjudlik uchun kurashdir va demak, tanlanish va moslashish jarayonini aks ettiradi. jamiyat strukturasining evolyutsiyasi institutlarning tabiiy tanlanish jarayonidir». veblen samarasi aksariyat oddiy iste'molchilar qimmatligi sabab ne'matlarni iste'mol qilish imkoni yo'qligi sharoitida namoyishkorona iste'molning yuzaga kelishi. tovarlar va xizmatlarni xarid qilish ob'ektiv ehtiyojdan emas, balki o'z moliyaviy imkoniyatlarini namoyish etish bilan bog'liq sub'ektiv xohish-istak bilan bog'liq holda amalga oshsa talab qonuni buziladi. aholining muayyan guruhlari o'rtasida mazkur tovarlar va xizmatlar narxi pasayish o'rniga o'sishi yuz beradi. p q𝑞1 ′ 𝑞0 𝑞1 𝑝0 𝑝1 𝐷0(𝑝) 𝐷ℎ(𝑝) 𝐷(𝑝) narx samarasi veblen samarasi empirik institutsionalizm uesli kler mitchell (1874-1948) • veblenning shogirdi, iqtisodiyotda tsiklik hodisalarning tadqiqotchisi sifatida mashhurdir. mitchell iqtisodiy hodisalarni belgilovchi omillar bu ijtimoiy psixologiya, an'ana va urf-odatlar bilan o'lchanadi deb hisobladi, shu sababli tadqiqot predmeti sifatida odamlarning jamiyatdagi hulqi o'rganilishi kerakligini ta'kidlaydi. mitchell institutsionalizmi veblen nazariyasidan, birinchidan, tanqidiy emasligi bilan, ikkinchidan abstrakt nazariyasi …

6 / 33

odiyotning tsiklik rivojlanishi tasodifiy holat emas, balki kapitalistik iqtisodiyotning doimiy xususiyatidir. • u kapitalistik ishlab chiqarishni davlat tomonidan tartibga solish, iqtisodiyotni ijtimoiy jihatdan nazorat qilish (xususan, ishsizlikni davlat tomonidan sug'urtalash tizimi) zarurligi to'g'risida xulosaga keldi. uesli kler mitchell (1874-1948) institutsionalizm nazariyasi bilan bog'liq qarashlarni isbotlash uchun statistik tahlil usullarini qo'llashga harakat qilgan ijtimoiy-huquqiy yo'nalish olimning iqtisodiy qarashlari iqtisodiyotda yuqori naf nazariyasi va yuridik kontseptsiyalar to'g'risidagi qoidalarning o'zaro qorishmasidan iborat. ishlab chiqarishni bir chekkaga surib, kapitalizmning mohiyati bozor munosabatlari bilan almashtiriladi, hozirgi sharoitda bu munosabatlar «odil bo'lmagan raqobat»ga olib kelmoqda. kapitalizmning bu illatini to'g'rilash, almashuv munosabatlari odil bo'lishini ta'minlash, raqobat xavfini yo'qotish uchun davlat yuridik-qonuniy organlari vositasida hal etish mumkin, degan g'oya ilgari suriladi. djon rodjers kommons 1862-1945 kommons kapitalizmda sinflar mavjudligini inkor etadi. mutaxassislar bir-birlari bilan kurashishi emas, hamkorlik qilishlari kerak. paydo bo'ladigan nizolar esa jamiyat evolyutsiyasini harakatga keltiruvchi omildir. nizolarni echish jarayoni sotsial taraqqiyotga yordam berishi zarur. «kapitalizmning huquqiy …

7 / 33

korlar ittifoqi va hatto davlatning o'zi ham bo'lishi mumkin. «kelishuv» uch momentni o'z ichiga oladi: nizo, o'zaro ta'sir, echim. yuridik va huquqiy vositalar bilan har qanday ichki qarama-qarshilik, barcha konfliktlar o'z echimini topishi mumkin. jamiyatda ijtimoiy qarama- qarshiliklar kuchayishi konfliktlarni yuridik hal qilish mexanizmining kamchiliklari bilan belgilanadi. djon rodjers kommons 1862-1945 kommons jamoa faoliyati, transaktsiyalar, «bosim o'tkazuvchilar guruhi» (ishchilar va tadbirkorlar, xaridorlar va sotuvchilar, fermerlar va dehqonlar, kreditorlar va qarz oluvchilar …) kabi tahlil kategoriyalarini muomalaga kiritdi. institutsionalizm iqtisodiyotning rasmiy sektoridan tashqari iqtisodiyotning yashirin va jinoiy sektorlarini ham tadqiq etadi. ushbu sektorga qonun bilan ta'qiqlangan faoliyat turlari kiradi: narkobiznes, reket-biznes (kuch ishlatishga asoslangan tadbirkorlik). ushbu biznes turlari korruptsiyaga asoslangan iqtisodiyot, mulk huquqining himoyalanmaganligi uchun javob tariqasida paydo bo'ladi. xx asr boshlarida erkin (mukammal) raqobatga asoslangan iqtisodiyot tobora monopollashib bordi, bu ayniqsa evropa va aqshda yaqqol ko'zga tashlandi. iqtisodiy liberializm tamoyillari (erkin savdo, davlatning iqtisodga aralashmasligi va b.) real hayot talablariga …

8 / 33

li yuzaga kelmaydi, chunki tovar mahsulotlarining turli-tumanligi (differentsiyasi) haridorlarni bu tovarlar bahosi to'g'risida to'liq axborotlardan, firmalarni tanlashda raqobatdan mahrum etadi. ular iqtisodiyotda muvozanatning buzilish sabablarini ilgarigidek iqtisodiy muhitdagi «kategoriya» va «qonun» lardan izlaydilar. «nomukamall raqobat nazariyasi” (1933) asari muallifi nomukammal raqobat iqtisodiy o'sishga avvalo «inson omili»ning ta'siri oqibatida yuzaga keladi. bu esa jamiyat rivojlanishi, shu bilan birga iqtisodiyot sohalarida yuzaga keladigan ijtimoiy-psixologik, huquqiy va boshqa muammolarni keltirib chiqaradi. nomukammal raqobat – bozor tarkibining mukammal raqobat uchun mos kelmasligi holati. monopoliya - bozorda yagona sotuvchining mavjudligi (masalan, gaz ta'minoti bozori); oligopoliya - bozorda biror bir tovarni sotishda cheklangan firmalar hukmronlik qilishi (masalan, mobil xizmatlar bozori); monopolistik raqobat – o'xshash, ammo ayrim xususiyatlari bilan farq qiluvchi tovarlarni ishlab chiqaruvchi ko'psonli sotuvchilar o'rtasidagi raqobat; monopsoniya - xaridor bitta bo'lib, sotuvchilar ko'p bo'lgan bozor (masalan, qurol- yaroq bozori); oligopsoniya - xaridorlar bir nechta bo'lib, sotuvchilar ko'p bo'lgan bozor. nomukammal raqobatning keng tarqalgan turlari: mukammal …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "institutsionalizm yo'nalishining mohiyati va ahamiyati"

prezentatsiya powerpoint 9-mavzu: institutsionalizm yo'nalishining mohiyati va ahamiyati reja: 1. institutsionalizmning vujudga kelish shart-sharoitlari va belgilari 2. institutsionalizm asoschilarining kontseptsiyalari 3. e. chemberlinning monopolistik raqobat kontseptsiyasi 4. j. robinsonning nomukamall raqobat nazariyasi 5. neoinstitutsionalizmning umumiy tavsifi va yo'nalishlari 6. r. kouzning iqtisodiy ta'limoti 7. “ijtimoiy tanlov” nazariyasi iqtisodiyotning erkin raqobatdan monopolistik bosqichga o'tishi ishlab chiqarish va kapitalning kontsentratsiyalashuvi kartellar, sindikatlar, trestar shaklidagi monopoliyalar jahon bozorining shakllanishi, globallashuv jarayonlarining paydo bo'lishi ijtimoiy ziddiyatlar va inqirozlar i n st i t u ts i o n a l i zm n i n g p a y d o b o' l i sh ...

This file contains 33 pages in PDF format (2.3 MB). To download "institutsionalizm yo'nalishining mohiyati va ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: institutsionalizm yo'nalishinin… PDF 33 pages Free download Telegram