neoliberalizm g'oyalarining mohiyati va ahamiyati

PDF 33 pages 2.2 MB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.2 MB

File type PDF

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

institutsionalizm. sushnost, etapi razvitiya i metodologiya 11-mavzu. neoliberalizm g'oyalarining mohiyati va ahamiyati. nomukammal raqobat bozori nazariyasi • 1. neoliberalizm kontseptsiyasi. • 2. a.f. xayekning ijtimoiy-iqtisodiy g'oyalari. • 3. v.oyken “iqtisodiy tizim tiplari” to'g'risida. • 4. chikago monetarizm maktabi. • 5. taklif iqtisodiy nazariyasi. • 6. ratsional kutish nazariyasi. reja: xx asr 30-yillarining o'rtalarida kelib keynschilikning rivojlanishi bilan iqtisodiy nazariya va amaliyotda liberal yo'nalish inqirozi namoyon bo'la boshladi bir guruh iqtisodchilar o'z qarashlaridan voz kechgan holda keynschilikka qo'shilib ketdi ikkinchi guruh iqtisodchilar bozor munosabatlarida davlatning roli to'g'risidagi qarashlarini himoya qildi va ularni qayta o'zgartirgan holda neoliberalizm guruhini tashkil etdi shaxsiy manfaatlar asosida individual faoliyatning etakchi mavqeyini tan olish davlatning individual iqtisodiy faoliyatga aralashishini cheklash zarurligi iqtisodiy liberalizm xo'jalik sub'ektlariga imkoni boricha ko'proq erkinlik yaratib berish tamoyiliga asoslangan nazariya (iqtisodiy liberalizm tizim sifatida a. smit, d. rikardo asarlarida boshlangan) keynschilik davlatning iqtisodiyotga faol aralashuvini yoqlovchi nazariya neoliberalizm liberal g'oya bilan davlatning uyg'un …

2 / 33

tni erkinlashtirish zarurligi bahoning erkin shakllanishi iqtisodiyotda xususiy mulk va nodavlat xo'jalik tuzilmalarining etakchilik roli neoliberalizm ta'limotiga xos xususiyatlar raqobat muhitini shakllantirish va unga amal qilishni nazorat qilish bo'yicha davlatning iqtisodiyotga aralashuvi iqtisodiyotning samaradorligini ta'minlashda iqtisodiy sub'ektlarning erkin faoliyatini qo'llab-quvvatlash iqtisodiyotda monopoliyaga qarshi kurashish keynschilik va davlatning xo'jalik hayotiga faol aralashuv tamoyilini inkor etish neoliberalizmning asosiy belgilari: chikago (milton fridmen,1912-2006); neoavstriya (london) - (fridrix fon xayek, 1899- 1992, lyudvig fon mizes, 1881-1973); frayburg (valter oyken, 1891-1950; lyudvig erxard, 1897-1977). m.fridmen f. xayek v.oyken l. erxard l.mizes “neoliberallar” nomi bilan ataluvchi maktablar neoliberalizm: frayburg maktabi o'sha yili v.oykenning muharrirligi ostida xo'jalik va ijtimoiy tuzum to'g'risidagi neoliberallarning yillik jurnalining birinchi soni “ordo” nomi bilan chop etildi. v.oyken ishlatgan “ordo” so'zi “tabiiy tuzum ... erkin bozor xo'jaligi” tushunchasini bildiradi. «erkin bozor» va «ijtimoiy tenglashtirish» asosida adolatli taqsimlash tamoyillarini uyg'unlashtirish g'oyasi g'arbiy germaniya neoliberalizm vakillariga tegishli. ikkinchi jahon urushidan keyin neoliberalizm g'oyalari g'arbiy germaniya …

3 / 33

ya qilishni kuzatish; davlatning iqtisodiyotni tartibga solishdagi roli futbolni boshqarib boradigan, ammo o'yinda ishtirok etishga haqqi bo'lmagan hakamga o'xshatiladi davlat «ijtimoiy bozor xo'jaligi»ning amal qilishini ta'minlash maqsadida quyidagilarni amalga oshirishi zarur: neoliberalizm maktabi g'oyalari gfrda germaniya bosh vaziri l.erxard tomonidan amaliyotga tatbiq etildi va tarixda nemis iqtisodiy mo''jizasi nomi bilan mashhur bo'ldi nemis iqtisodiy mo''jizasi “… bu erkinlikka asoslangan inson tashabbusi, inson erkinligi va inson kuch- g'ayratini yana takror hayotga tatbiq etish imkoniyatiga ega bo'lgan xalqning halol harakatlari natijasidir” - l.erxard. gfr yalpi ichki mahsuloti hajmining o'zgarish, mlrd. dm (joriy narxlarda), 1950-1970 yy.) 1949 yilda 1936 yil darajasiga erishilgan, 1956 yilda 1950 yil darajasi ikki baravar oshirilgan, 1963 yilda 1956 yil darajasi ikki baravarga ko'paytirilgan neoliberalizm: neoavstriya (london) maktabi fridrix fon xaek neoliberalizm nazariyasining asoschisi hisoblanadi. inson erkinligining ustunligini f.xaek bosh tamoyil sifatida ko'rsatadi. f.xaek 1944 yilda e'lon qilgan «qullikka yo'l» asarida iqtisodiyotga davlat aralashuvining har qanday shakli totalitar rejim …

4 / 33

avlat tomonidan har qanday majburlashdan xoli bo‘lish deb tushungan. uning fikricha, davlat nafaqat iqtisodiyotga, balki ijtimoiy sohalarga ham ortiqcha aralashmasligi kerak, chunki bu “ma’muriy despotizm”ga olib keladi. u davlatning iqtisodiy monopoliyasini, jumladan, pul emissiyasidagi huquqlarini cheklash tarafdori edi. 2."o‘z-o‘zidan bo‘ladigan tartib" konsepsiyasi xaek zamonaviy jamiyatni o‘z-o‘zidan yuz beradigan tartib doirasida rivojlanadigan tizim deb hisoblagan. uning fikricha, jamiyatdagi tartib inson ongli faoliyati natijasi emas, balki turli xatti-harakatlarning tabiiy yig‘indisidir. bu yondashuv erkin bozor iqtisodiyotining samaradorligini tushuntiradi. 3.axborot va bozor mexanizmi xaekning fikricha, bozorda axborot baho mexanizmi orqali tarqaladi va bu xo‘jalik subyektlariga ustunlik beradi. davlat tomonidan markazlashtirilgan rejalashtirish samarador emas, chunki u axborotni noto‘g‘ri talqin qilishga olib keladi. 4.pul emissiyasi va raqobat xaek davlatning pul emissiyasidagi monopoliyasini xususiy banklarning raqobati bilan almashtirishni taklif qilgan. bu yondashuv odamlarni barqaror valyutani tanlash imkoniyati bilan ta’minlaydi fridrix fon xaek (1899–1992) neoliberalizmning asoschilaridan biri hisoblanadi. neoliberalizm: chikago maktabi monetarizm iqtisodiyotning barqarorligini ta'minlashda pulga alohida e'tibor …

5 / 33

ni ta'minlashda kamchiliklarga ega bo'la boshladi. iqtisodiy muvozanatni ta'minlashda yangicha yondashuvga zarurat tug'ildi. keynsda asosiy muammo ishsizlikni qisqartirish, bandlik va iqtisodiy o'sishni ta'minlash hisoblangan bo'lsa, monetarizmda inflyatsiyani boshqarish masalasi birinchi o'ringa chiqdi. 1974-1975 yillarda iste'mol narxlari buyuk britaniyada 16-24%, aqshda 9-11%ni tashkil etdi. aqshdagi inflyatsiya jarayonlari boshqa mamlakatlarda ham narxlarning o'sib ketishiga olib keldi. m. fridmen va uning izdoshlari pul massasining ortishi va milliy daromad dinamikasi o'rtasida korrelyatsion bog'liqlik mavjud, deb hisoblashadi. ushbu bog'liqlik uzoq muddatli davrda yaqqol namoyon bo'ladi. shu sababdan qisqa muddatda monetarizm dastaklari samarasiz hisoblanadi monetarizm nazariyasini universal nazariya sifatida qabul qilmaslik zarur. monetarizm nazariyasi vakillarining tavsiyalarini real sharoitdan kelib chiqib, boshqa iqtisodiy siyosat chora-tadbirlari bilan uyg'unlikda qo'llash lozim. f&d, march 2014 aqshda pul muomalasi, pul massasi va yaim o'rtasidagi bog'liqlik monetarizm nazariyasi bilan bir vaqtda «taklif iqtisodiyoti» va «ratsional kutish» nomlarini olgan kontseptsiyalar ishlab chiqildi. g'arb mamlakatlari inflyatsiya, iqtisodiy pasayish, mehnat unumdorligining susayishi kabi muammolarga duch …

6 / 33

rish davlatning xo'jalik faoliyatiga aralashuvini qisqartirishga qaratilgan chora-tadbir hisoblanadi. maqsad - qo'shimcha moliyaviy mablag' topish, davlat qarzini qisqartirish. xususiy mulkka berilgan korxonalar samaradorligi ortadi, raqobat kuchayadi, milliy mahsulotlarning sifati va raqobatbardoshligi oshadi. 1 2 taklif iqtisodiyoti maktabining tavsiyalari byudjetni sog'lomlashtirish taklif iqtisodiyoti vakillari byudjet taqchilligiga qarshi chiqishadi. ular byudjetdan pul siyosati dastagi sifatida foydalanishni ma'qullashmaydi. ijtimoiy dasturlarni «muzlatish» g'arb mamlakatlarida amal qiluvchi ijtimoiy ta'minot tizimlari qator kamchiliklarga ega bo'ldi: a) davlat xarajatlarining asossiz oshib ketishi, byudjet taqchilligining chuqurlashuviga olib keldi; b) aholi mehnat faolligini rag'batlantirish o'rniga uni susaytirdi. bu davrda aqsh federal byudjetidan ijtimoiy ehtiyojlar uchun ajratilayotgan xarajatlar o'n martalab oshib ketdi va byudjet ajratmalarining katta qismini tashkil etdi. 3 4 soliq stavkalari o'zgarganda quyidagi ikki samara yuzaga keladidavlat uchun ijtimoiy ne'matlarni ishlab chiqarish uchun soliqlar muhim davlat soliq siyosati soliqlar yig'uvchi davlat va soliq to'lovchilar (uy xo'jaliklari va firmalar) uchun optimal sharoit yaratishi zarur soliqlar qancha yuqori bo'lsa, ularni …

7 / 33

ity, m - money) bog‘laydi. laffer egri chizig'i – soliq tushumlari va soliq stavkalari dinamikasi o'rtasidagi o'zaro bog'liqlikning grafikda ifodalanishi t 𝑡0 𝑡1 𝑡∗ 𝑡2 𝑡𝑚𝑎𝑥 t1 tmax 𝐓 laffer egri chizig'i artur laffer 1940 laffer kontseptsiyasi soliqqa tortishning optimal darajasi mavjudligini nazarda tutadi. bunda soliq tushumlarining maksimal miqdori ta'minlanishi mumkin. r. reygan va m. tetcher maslahatchisi. a.pinochet taklifiga ko'ra chilida neoliberal islohotlarni amalga oshirgan «chikago yigitlari»dan biri •y o‘qi: soliq daromadi (davlatga tushadigan tushumlar). •x o‘qi: soliq stavkasi (%). 1.moviy nuqta (20% soliq): soliq darajasi past bo‘lsa, davlatning soliq tushumlari past. bu past foizli siyosatga mos keladi. 2.qizil nuqta (optimal soliq stavkasi, taxminan 40%): bu daraja davlat uchun maksimal soliq tushumlarini ta'minlaydi. bu soliq siyosatining optimal nuqtasi. 3.yashil nuqta (80% soliq): soliq darajasi juda yuqori bo‘lganda, davlat daromadlari kamayadi, chunki subyektlar soliqlarni to‘lashdan qochadi yoki iqtisodiy faollik pasayadi. ushbu egri davlatlarga soliq stavkalarini belgilashda yordam beradi, chunki ular soliq …

8 / 33

kutish nazariyasi aholi va firmalar faoliyatiga ta'sir ko'rsatuvchi quyidagi shart-sharoitlar mavjud bo'lishini talab etadi. asosiy g'oya iqtisodiy agentlar ma'lumotlardan foydalanishadi va o'z prognozlari (kutishlari)da xatolarga yo'l qo'yishmaydi xo'jalik sub'ektlari pul-kredit, moliya siyosati sohasidagi o'zgarishlardan oldindan xabardor bo'lishlari zarur ular davlat organlari tomonidan taqdim etilayotgan rasmiy ma'lumotlar, prognozlar va baholashlarga ishonishlari lozim qisqa muddatli davrda ishsizlik va inflyatsiya o'rtasida teskari bog'liqlik mavjud. ishsizlikni pasaytirish ish joylarini yaratish uchun qo'shimcha mablag'lar ajratilishini anglatadi va ish haqi miqdorining ortishiga olib keladi. har ikki holat narxlar darajasining o'sishiga olib keladi. fillips egri chizig'idan makroiqtisodiy siyosatni amalga oshirish jarayonida foydalanish mumkin. misol uchun ishsizlar sonini qisqartirish uchun qo'shimcha pul massasini emissiya qilish mumkin. olban uilyam fillips 1914-1975 misol: aqshda 1960-1970-yillar inflyatsiya va ishsizlik o‘zgarishi 1.1960-yillar: teskari bog‘liqlik 1. 1960-yillarda aqshda ishsizlik darajasi past bo‘lgan (taxminan 4-5%), bu davrda iqtisodiyotda inflyatsiya yuqori edi (4-5%). 2. bu phillips egri tahlilini tasdiqladi: ishsizlik past bo‘lsa, talab ortadi, bu …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "neoliberalizm g'oyalarining mohiyati va ahamiyati"

institutsionalizm. sushnost, etapi razvitiya i metodologiya 11-mavzu. neoliberalizm g'oyalarining mohiyati va ahamiyati. nomukammal raqobat bozori nazariyasi • 1. neoliberalizm kontseptsiyasi. • 2. a.f. xayekning ijtimoiy-iqtisodiy g'oyalari. • 3. v.oyken “iqtisodiy tizim tiplari” to'g'risida. • 4. chikago monetarizm maktabi. • 5. taklif iqtisodiy nazariyasi. • 6. ratsional kutish nazariyasi. reja: xx asr 30-yillarining o'rtalarida kelib keynschilikning rivojlanishi bilan iqtisodiy nazariya va amaliyotda liberal yo'nalish inqirozi namoyon bo'la boshladi bir guruh iqtisodchilar o'z qarashlaridan voz kechgan holda keynschilikka qo'shilib ketdi ikkinchi guruh iqtisodchilar bozor munosabatlarida davlatning roli to'g'risidagi qarashlarini himoya qildi va ularni qayta o'zgartirgan holda neoliber...

This file contains 33 pages in PDF format (2.2 MB). To download "neoliberalizm g'oyalarining mohiyati va ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: neoliberalizm g'oyalarining moh… PDF 33 pages Free download Telegram