o‘zbek tilida so‘zlarni qo‘shib va ajratib yozish qoidalari

PPTX 26 стр. 120,4 КБ Бесплатная загрузка

26 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 120,4 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 26

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (6 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 26

prezentatsiya powerpoint mavzu: o‘zbek tilida so‘zlarni qo‘shib va ajratib yozish qoidalari. reja: morfemika va morfemalar to‘g‘risida ma’lumot o‘zbek tilida qo’shib yoziladigan so‘zlar va ularning imlosi o‘zbek tilida ajratib yoziladigan so‘zlar va ularning imlosi morfemika so‘zning eng kichik ma’noli qismlari haqidagi ta’limotdir. bu kichik qismlar tilshunoslikda morfemalar deb yuritiladi. masalan, paxtakorlarimizga so‘zi paxta, -kor, -lar, -imiz, -ga qismlaridan iborat. bu qismlar turli xil so‘zlar tarkibida qatnashib, o‘ziga xos ma’nolar ifodalaydi. bu qismlar yana bo‘linadigan bo‘lsa, uning ma’nosi yo‘qoladi. demak, morfema so‘zning eng kichik ma’noli qismidir. morfema tarkibiga ko‘ra fonemalar kompleksidan, ba’zan bitta fonemadan iborat bo‘ladi. masalan, u-ni, kitob-i. morfema so‘z tuzilishida zarur bo‘lgan eng kichik ma’noli qism sifatida yasama so‘zlarning ham, so‘z shakllarining ham tarkibiga kiradi va shu shakllarda ajratiladi. boshqacha aytganda, morfema affikslari bo‘lgan so‘zlardagina ajratiladi. masalan, gulzor, paxtakor, temirchilik, o‘qiganman kabilar morfemalarga ajratiladi, ammo uy, kitob, olma, oq, ko‘m-ko‘k kabi so‘zlar morfemalarga ajratilmaydi. ular yaxlit so‘zlardir. morfemalar vazifasiga ko‘ra …

2 / 26

di. u so‘zning semantik yadrosini tashkil etadi. demak, bitta so‘zda faqat bitta o‘zak bo‘ladi. o‘zak faqat qo‘shimchali so‘zlardagina mavjud. so‘zni o‘zak va qo‘shimchaga ajratishning ikki sharti bor: 1. o‘zak deb ajratiladigan qism bugungi tilda mustaqil ma’no ifodalashi, boshqa qo‘shimchalar qabul qila olishi shart. 2. qo‘shimcha deb ajratiladigan qism esa boshqa o‘zakka ham qo‘shila olishi shartdir. masalan yig‘-im, ter-im, yig‘-ma, bos-ma, bos-iq, to‘s-iq, o‘r-im, bos-im kabi. xona, nota, poya, bop, xush, ham, baxsh, kam, umum, rang, mijoz, sifat, talab kabi so‘zlar yordamida yasalgan qo‘shma ot va qo‘shma sifatlar qo‘shib yoziladi: qabulxona, tabriknoma, taklifnoma, bedapoya, ommabop, xushxabar, hamsuhbat, orombaxsh, kamquvvat, bug‘doyrang, umumxalq, sovuqmijoz, devsifat, suvtalab kabi. -(a)r (inkor shakli — -mas) qo‘shimchasi bilan tugaydigan qo‘shma ot va qo‘shma sifatlar qo‘shib yoziladi: o‘rinbosar, otboqar, cho‘lquvar, ishyoqmas, qushqo‘nmas kabi. takror taqlid so‘zlarga qo‘shimcha qo‘shish bilan yasalgan ot va fe’llar qo‘shib yoziladi: pirpirak (pir-pir+ak), bizbizak (biz-biz+ak), hayhayla (hay-hay+la), gijgijla (gij-gij+la) kabi. narsani (predmetni) boshqa biror …

3 / 26

zboshi, olmaqoqi kabi. marosim, afsona kabilarni bildiruvchi qo‘shma otlar qo‘shib yoziladi: kiryuvdi, kelintushdi, qoryog‘di, urto‘qmoq, ochildasturxon kabi. ikkinchi qismi turdosh ot bilan yoki obod so‘zi bilan ifodalangan joy nomlari qo‘shib yoziladi: yangiyo‘l, to‘rtko‘l, mirzacho‘l, sirdaryo, kosonsoy, yangiobod, xalqobod kabi. lekin ikkinchi qismi atoqli ot bo‘lgan joy nomlari ajratib yoziladi: o‘rta osiyo, ko‘hna urganch, o‘rta chirchiq kabi. qisqartmalarning barcha turlari va ularga qo‘shiladigan qo‘shimchalar qo‘shib yoziladi: samdu, toshduning kabi. lekin yonma-yon kelgan ikki qisqartma ajratib yoziladi: o‘zxdp mk (o‘zbekiston xalq demokratik partiyasi markaziy kengashi) kabi. rus tilidan aynan o‘zlashtirilgan yoki so‘zma-so‘z tarjima qilish yo‘li bilan hosil qilingan qo‘shma so‘zlar qo‘shib yoziladi: kinoteatr, radiostansiya, fotoapparat, elektrotexnika; teleko‘rsatuv, yarimavtomat, bayramoldi, suvosti kabi. qo‘shma fe’lning qismlari ajratib yoziladi: sarf qil, ta’sir et, tamom bo‘l, sotib ol, olib kel , olib chiq, miq etma kabi. ko‘makchi fe’l va to‘liqsiz fe’l mustaqil fe’ldan ajratib yoziladi: aytib ber, olib ko‘r, so‘rab qo‘y, ko‘ra qol, bera boshla, yiqila …

4 / 26

, bu so‘zlar qo‘shib yoziladi: qayoqqa, qayerda kabi. sifat oldidan kelib, belgining ortiq yoki kamligini bildiradigan to‘q, jiqqa, tim, liq, lang, och kabi so‘zlar ajratib yoziladi: to‘q qizil, jiqqa ho‘l, tim qora, liq to‘la, lang ochiq, och sariq kabi. murakkab son qismlari ajratib yoziladi. o‘n bir, besh yuz, qirq ming olti yuz bir, bir ming yetti yuz sakson beshinchi kabi. yildan yilga, tomdan tomga kabi birinchi qismi chiqish kelishigida, ikkinchi qismi jo‘nalish kelishigida bo‘lgan birikmalar ajratib yoziladi. belgining ortiq darajasini bildiruvchi ko‘pdan ko‘p, tekindan tekin, yangidan yangi, ochiqdan ochiq, qizigandan qizidi kabilar ajratib yoziladi. izofali birikmalar ajratib yoziladi. bunda izofa undosh bilan tugagan so‘zlarga i shaklida, unli bilan tugagan so‘zlarga yi shaklida qo‘shiladi: dardi bedavo, nuqtayi nazar, tarjimayi hol kabi. lekin izofa yozilmaydigan so‘zlar, shuningdek, qismlaridan biri yoki har ikkisi o‘zbek tilida mustaqil ishlatilmaydigan so‘zlar qo‘shib yoziladi: gulbeor (guli beor), dardisar kabi. /docprops/thumbnail.jpeg

5 / 26

o‘zbek tilida so‘zlarni qo‘shib va ajratib yozish qoidalari - Page 5

6 / 26

o‘zbek tilida so‘zlarni qo‘shib va ajratib yozish qoidalari - Page 6

Хотите читать дальше?

Скачайте все 26 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘zbek tilida so‘zlarni qo‘shib va ajratib yozish qoidalari"

prezentatsiya powerpoint mavzu: o‘zbek tilida so‘zlarni qo‘shib va ajratib yozish qoidalari. reja: morfemika va morfemalar to‘g‘risida ma’lumot o‘zbek tilida qo’shib yoziladigan so‘zlar va ularning imlosi o‘zbek tilida ajratib yoziladigan so‘zlar va ularning imlosi morfemika so‘zning eng kichik ma’noli qismlari haqidagi ta’limotdir. bu kichik qismlar tilshunoslikda morfemalar deb yuritiladi. masalan, paxtakorlarimizga so‘zi paxta, -kor, -lar, -imiz, -ga qismlaridan iborat. bu qismlar turli xil so‘zlar tarkibida qatnashib, o‘ziga xos ma’nolar ifodalaydi. bu qismlar yana bo‘linadigan bo‘lsa, uning ma’nosi yo‘qoladi. demak, morfema so‘zning eng kichik ma’noli qismidir. morfema tarkibiga ko‘ra fonemalar kompleksidan, ba’zan bitta fonemadan iborat bo‘ladi. masalan, u-ni, kitob-i. morfema so‘z t...

Этот файл содержит 26 стр. в формате PPTX (120,4 КБ). Чтобы скачать "o‘zbek tilida so‘zlarni qo‘shib va ajratib yozish qoidalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘zbek tilida so‘zlarni qo‘shib… PPTX 26 стр. Бесплатная загрузка Telegram