buyuki ipak yo'lining iqtisodiy munosabatlari

PPTX 26 pages 377.4 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 377.4 KB

File type PPTX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

o'rta osiyodagi temuriylar davrigacha bo'lgan va temuriylar davridagi iqtisodiy g'oyalar amir temur va temuriylar davri iqtisodiy ta'limotlari reja 1.“buyuk ipak yo'lining” markaziy osiyoda iqtisodiy munosabatlar rivojlanishidagi o'rni 2.amir temurning iqtisodiy siyosati 3.mirzo ulug'bekning iqtisodiy islohatlari 4.alisher navoiyning iqtisodiy dahosi 5.zahriddin muhammad boburning iqtisodiy g'oyalari 1.“buyuk ipak yo'lining” markaziy osiyoda iqtisodiy munosabatlar rivojlanishidagi o'rni xitoyning tinch okeani bilan hindiston, markaziy osiyo, yaqin sharq, evropa davlatlarini bog'lovchi qadimgi savdo yo'li - buyuk ipak yo'lidir. bu yo'l orqali asosan ipak eksport qilinganligi sababli «ipak yo'li» nomi bilan shuhrat qozongan. bu yo'l m.a. ii asrdan to milodiy xv asrgacha, suv yo'llari rivojlanguncha xitoy, hindiston, markaziy osiyo, eron, yaqin sharq hamda o'rta er dengizi mamlakatlari o'rtasidagi savdo-sotiq va madaniy aloqalarning rivojida muhim rol o'ynagan. markaziy osiyoga, xususan, hozirgi o'zbekiston hududiga qiziqish avvaldan ma'lum va bu har tomonlama (siyosiy, iqtisodiy jihatdan) ahamiyatli bo'lgan. tarixiy va hozirgi ma'lumotlarga ko'ra, bu hudud, er, suv, iqlim, tabiati, geografik o'rni, …

2 / 26

digan qo'ylar parvarishi muhimdir. ularning terisi bilan savdo qilish muhim ahamiyat kasb etgan. hozirgi davrda ham bu sohaga e'tiborni kuchaytirish o'zbekiston mustaqilligini mustahkamlash uchun zarur vosita hisoblanadi. tarixiy ma'lumotlarga qaraganda, bir karvonda 500-1000 tagacha odam, ot, tuya, boshqa ulovlar, savdogarlar bilan birga diplomatlar, elchilar, xajga boruvchilar, harbiy qo'riqchilar bo'lgan. butun yo'l boshidan-oxirigacha 120-150 kun davomida bosib o'tilgan. 2.amir temurning iqtisodiy siyosati amir temur (1336-1405) davlat va iqtisodiyotni boshqarishda o'ziga xos maktab yaratgandi. sohibqiron davlatida devoni buzurg (bosh vazir) dan tashqari har bir viloyatda devon deyiluvchi boshqarma bo'lgan. u davlatning butkul ishlarini: soliq yig'ish, tartib saqlashni, ijtimoiy binolar - bozorlar, hammomlar, yo'llar, suv inshootlari tarmoqlarini nazorat qilardi. xalqning xulq-atvori kuzatib turilardi. uning xodimlari vaqti-vaqti bilan so'roq, tekshirish, taftish va tergov ishlarini olib borishardi. ayniqsa, toshu-tarozi to'g'riligi, odil baho tekshirilgan, qallob va tovlamachilar qat'iy jazolangan, eng muhimi bu ish to'ppa-to'g'ri bozorda, xalq oldida amalga oshirilgan. birinchi vazir -er soliqlari, boj, o'lpon-soliq undirish …

3 / 26

saroydagi boshqa jonzotlarga qilingan harajatlardan ogox bo'lib borgan. a.temurning davlat va iqtisodiyot sohasidagi asosiy fikrlari «temur tuzuklari»da to'la bayon etilgan. tuzuklar amir temurning 1342-1405 yillar oralig'idagi faoliyatini aks ettiradi va ikki qismdan (maqoladan) iborat. birinchi qismda asosan yagona davlat barpo etish, uni mustahkamlash, qo'shni (27) yurt va mamlakatlarni zabt etish masalalari yoritilgan bo'lsa, ikkinchi qismda sohibqiron nomidan aytilgan o'ziga xos vasiyat, pand-nasihat, turli sohalardagi, shu jumladan ijtimoiy-iqtisodiyotga oid fikr-mulohazalar keltirilgan. unda sohibqironning mamlakatni boshqarish, uni rivojlantirib borish qoidalari, tamoyillari, yo'l-yo'riqlari o'z ifodasini topgan. bu asarda iqtisodiyotni tashkil etish, barqarorlashtirish, tartibga solib borish, uni barqaror sur'atlar bilan yuksaltirib borishga oid qimmatli iqtisodiy tavsiyalar jamlangan. sohibqironning iqtisodiy g'oyalari va siyosati zamirida inson, uning manfaati, farovon va tinch hayot kechirishi tashvishlari yotadi. u odamlarga kasb-xunar berish, ish bilan ta'minlash, tadbirkorlik faoliyati bilan va tijorat ishlari bilan mashg'ul bo'luvchilarga etarli sarmoya berish, etarli uy-joylar ko'rib berish haqida qayg'uradi. «kasb-hunar va ma'rifat ahllariga saltanat korxonalaridan …

4 / 26

qiron o'z soliq siyosatida ham xalqning manfaati ustuvorligidan kelib chiqadi. u agar aholi soliq tizimi orqali kambag'allashib ketsa, davlat ham oqibatda kambag'allashib boradi, aholining boy-badavlat yashamog'i uchun adolatli soliq tizimi zarur, deb hisoblagan. amir temur ta'kidlaydiki, aholidan olinadigan soliqlar ularning ishlab topgan daromadlariga qarab belgilanishi, ularning qaysi birlari el-yurt obodonchiligi yo'lida o'z mol-mulki va sarmoyasini ayamay sarflasa, ularga davlat soliq to'lashda imtiyoz berishi kerak (qarang: «temur tuzuklari», 95—96-betlar). shu bilan birga u soliqlar odamlarni mehnatga, yaratuvchilikka, tadbirkorlikka, sohibkorlikka rag'batlantirishi zarurligini uqtiradi. «amr qildimki, —deyiladi asarda, — aholidan mol-xiroj yig'ishda ularni og'ir ahvolga solishdan yoki mamlakatni qashshoqlikka tushirib qo'yishdan saqlanish kerak. negaki, aholini xonavayron qilish davlat xazinasining kambag'allashuviga olib keladi» (o'sha asar, 98-bet). amir temur aholining o'zi yurgizayotgan iqtisodiy siyosatdan, xususan, moliyaviy munosabatlardan, pul muomalasi va soliq tizimidan xabardor bo'lishini, ya'ni, iqtisodiy savodxon bo'lishini talab kilardi. u aholi iqtisodiy savodxon bo'lsa, mamlakat iqtisodiy jihatdan ravnaq topadi, deb hisoblardi. sohibqiron soliqlar xususida …

5 / 26

ligining g'oyat puxta o'ylangan iqtisodiy vositasi topilgan. shuningdek, u soliq islohotiga katta e'tibor bergan, ishlab chiqaruvchilarga soliq to'lashda imtiyozlar bergan. bu mamlakat va ishlab chiqaruvchilar manfaatiga ham ijobiy ta'sir etishini yaxshi tushungan amir temur o'tkazgan iqtisodiy islohotlar tizimida dehqonlardan olinadigan tushumlarni tabaqalashtirish tamoyili ham alohida o'rin tutadi. u tushumlar miqdori er va iqtisodiy sharoitlarga qarab belgilanishini talab qilgan. masalan, yangi er o'zlashtirilib, dehqonchilik qilayotgan kishilardan 1—2 yil soliq olmaslik, keyingi yillarda esa u sarflagan sarmoyasi qoplanishini e'tiborga olib soliq solish, erning tabiiy unumdorligiga qarab xosilning 1/4, 1/3, 1/2 kabi nisbatlarda tayinlanishi kabi tabaqalashtiruvchi soliqlar joriy etdi. ayni vaqtda yangi erlar o'zlashtirish, suv chiqarish va melioratsiya ishlari yukini davlat zimmasiga olish kabilar muhim ahamiyat kasb etadi. iqtisodiy nazariya fanida (ilgari «siyosiy iqtisod») agrar munosabatlar, ularning mavzui bo'lgan er rentasi ta'limoti mavzusi alohida o'rin tutadi. bu ta'limot markazida er rentasi, uning mutlaq differentsiallashgan (tabaqali), monopol shakllari masalalari yotadi. biroq bu ta'limot asoschilari …

6 / 26

ek o'z faoliyatida iqtisod ilmiga, iqtisodiyotni rivojlantirish va barqarorlikni ta'minlashga katga e'tibor berdi. u shunday iqtisodiy o'zgarishlar (islohotlar) qildiki, bular oqibatida iqtisodiy inqirozlarning oldini oldi, davlat qudratini yuksak darajaga ko'tardi. uning soliqlarni tartibga solish va pul muomalasini barqarorlashtirish, pulning qadrsizlanishiga yo'l qo'ymaslik uchun ko'rgan chora-tadbirlari tarixiy ahamiyatga ega bo'ldi. masalan, u xirojning miqdorini belgilashda tabaqalashtirish yo'lini tutdi, ya'ni xirojni erning shart-sharoiti, unumdorligi, bozorlarga yaqin-uzoqligi kabi omillarga qarab belgiladi. iqtisod ilmining hozirgi tushunchasi bilan aytganda, er rentasi ta'limotini asoslashga harakat qildi. u soliqlarni pul shaklida to'lashni afzal deb bildi va shunday soliq shaklini ijtimoiy adolatga xizmat qiladi, deb bildi. mirzo ulug'bek iqtisodiy dunyoqarashida pul isloxoti alohida o'rin tutadi. u shu maqsadda pul zarb qiluvchi korxona qurdirdi. qizg'i shuki, pul birliklarining nomini ana shu korxona joylashgan shahar — buxoro xalq atamasi bilan atashni lozim topdi (masalan, donaki adliya, nildonaki adliya, dudonaki adliya kabi). pul birligining vazni pul qiymatiga qarab 2,3—8,6 gramm og'irlikda …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buyuki ipak yo'lining iqtisodiy munosabatlari"

o'rta osiyodagi temuriylar davrigacha bo'lgan va temuriylar davridagi iqtisodiy g'oyalar amir temur va temuriylar davri iqtisodiy ta'limotlari reja 1.“buyuk ipak yo'lining” markaziy osiyoda iqtisodiy munosabatlar rivojlanishidagi o'rni 2.amir temurning iqtisodiy siyosati 3.mirzo ulug'bekning iqtisodiy islohatlari 4.alisher navoiyning iqtisodiy dahosi 5.zahriddin muhammad boburning iqtisodiy g'oyalari 1.“buyuk ipak yo'lining” markaziy osiyoda iqtisodiy munosabatlar rivojlanishidagi o'rni xitoyning tinch okeani bilan hindiston, markaziy osiyo, yaqin sharq, evropa davlatlarini bog'lovchi qadimgi savdo yo'li - buyuk ipak yo'lidir. bu yo'l orqali asosan ipak eksport qilinganligi sababli «ipak yo'li» nomi bilan shuhrat qozongan. bu yo'l m.a. ii asrdan to milodiy xv asrgacha, suv yo'llari rivojla...

This file contains 26 pages in PPTX format (377.4 KB). To download "buyuki ipak yo'lining iqtisodiy munosabatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: buyuki ipak yo'lining iqtisodiy… PPTX 26 pages Free download Telegram