tabiatshunoslik fanlari

DOC 20 pages 71.0 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 71.0 KB

File type DOC

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

tabiiy fanlarning zamonaviy konsepsiyasi fani, maqsadi, vazifasi va o'rganish uslublari, rivojlanish tarixi reja: 1. tabiatshunoslik fanining predmeti, maqsadi va vazifasi. 2. tabiiy fanlar zamonaviy kontseptsiyasi fanining o’rganish uslublari. 3. tabiiy fanlarning rivojlanish tarixi. 4. tabiatshunoslik fanining taraqqiyotida markaziy osiyo mutafakkir olimlarining xizmatlari. tabiiy fanlarning zamonaviy konsepsiyasi fani hozirgi kunga kelib asosiy xalqaro sintetik fanlarning biriga aylandi. chunki tabiat qonuniyatlarni bilish genetika, evolyusion ta’limot, matematika, fizika, kimyo, o’simlik va hayvonot olami sistematikasi, antropologiya, geologiya, geofizika singari fanlar oldiga qo’yilgan muammolar tirik va o’lik tabiatni o’zaro munosabati masalalarini yechishda muhim ahamiyat kasb etadi. tabiat bilan inson o’rtasidagi munosabat eng og’ir, yechimi mushkul muammo. inson faoliyati ta’sirida qurg’oqchilikning kuchaya borayotganligi, cho’llanish, suv zahiralari kamayib, tabiiy muhitni ifloslanishi kuchayib, suv, havo va ayniqsa oziq-ovqatning tansiqligi, yer yuzi aholisini to’rtdan bir bo’lagida ocharchilik mavjudligi va uni oldini olish hozirgi zamonning dolzarb muammolaridan ekanligi ko’pchilikka ma’lum. mazkur fan hozirgi zamon taraqqiyotining eng yuqori pog’onasiga ko’tarilgan biologiya, …

2 / 20

lozimligida ko’radi: 1. yer qurrasida sodir bo’layotgan demografik muammolar, aholini son jihatidan ko’payishidagi sifat o’zgarish va ularni jamiyat strukturasi tuzilishi bilan bog’liqligi. 2. yadro energiyasini energetik zahira sifatida halq xo’jaligida qo’llash muammosi va ayniqsa idora qilish imkoni bo’lgan termoyadro sistemasini bunyodga keltirish. 3. tabiat zahiralarini yopiq zanjir sikllari va ayniqsa agrotexnikaning zanjir sikllarini yaratish. 4. tabiiy muhitning beqiyos darajada ifloslanayotganligi tufayli yer qurrasining issiqlik balansini o’rganish muammolari. 5. yer qurrasida sodir bo’lishi kutilayotgan falokat (inson naslini buzilayotganligi)ni oldini olish va hokazo. bu muammolarni yechish uchun yuksak intellektual kuchlar va juda katta mablag’ talab qilinadi. buning uchun ilmiy tadqiqot ishlari halqaro masshtabda olib borilishi lozim bo’ladi. insonning texnikaviy talabi uchun har yili atmosfera hisobidan sarflanadigan kislorod 48 mlrd. kishini nafas olishi uchun yetarli. shu bilan birga insonni hayot faoliyati normal borishi uchun sarflanadigan atmosfera tarkibidagi kislorodning miqdori 5 ming trln. tonnaga teng bo’lishiga qaramasdan uni bitmas - tuganmas deb bo’lmaydi. odam …

3 / 20

at va tabiiy muhitda mavjud tirik mavjudotlarining o’zaro uyg’unlik qonuniyatlari, koinotning planetar shaklda ko’rinishi, quyosh, oy va yer sayyorasi, ularning umumiy tavsifi; yer qurrasining fizikaviy, kimyoviy tuzilishi, unda sodir bo’lgan va bo’layotgan global o’zgarishlar; yerda hayotning paydo bo’lishi; yer qurrasi tirik va o’lik qismini o’zaro uyg’unligi; modda va energiya almashinuvi qonuni; ularning tuzilishidagi uyg’unlik, unda sodir bo’ladigan fiziologik jarayon, moslanish (adaptasiya) va o’zgaruvchanlik; yer qurrasi tirik mavjudotlari, ularning o’zaro munosabati va bir butunligi (o’simliklar, hayvonot olami va mikroorganizmlarning o’zaro uyg’unligi); o’simliklar va hayvonot olamining eng sodda turlaridan tortib, eng yuksak taraqqiy etgan turlariga qadar tuzilishidagi umumiylik qonuniyatlari; viruslar, bakteriyalar, suvo’tlari va quruqlikda tarqalgan o’simliklar va hayvonot olami; hozirgi zamon antropologiya, paleantologiya, biorganik ximiya, molekulyar biologiya, biosfera haqidagi ta’limot; insonning tarixiy taraqqiyoti jarayonida tabiat va jamiyatning o’zaro almashinuvida sodir bo’lgan va bo’layotgan o’zgarishlar; antropogen ta’sir tufayli sodir bo’layotgan global o’zgarishlar va hokazolarni o’zida mujassamlantiradi. tabiiy fanlarning zamonaviy kosepsiyasi fani o’z xususiyatiga …

4 / 20

. er qurrasining o’lik qismi haqidagi fanlar tuproqshunoslik, gidrologiya, geologiya, gidrosfera uning tirik qismi haqidagi ma’lumotlarga tayangan va u bilan uzviy bog’liq holda ish ko’radi. evolyusion ta’limot tarixi esa chog’ishtirma morfologiya, paleontologiya va barcha tirik mavjudotlarning tuzilishi, tarqalishi va rivoj topishi haqidagi fanlarga tayangan holda ish ko’radi. shunday ekan, tabiiy fanlar konsepsiyasi fani qisqa qilib aytganda kompleks fanlar majmuidan iborat bo’lib, yuqorida ta’kidlangan fanlar esa uning asosiy tarkibiy qismlaridan iborat desak xato qilmaymiz. tabiiy fanlar konsepsiyasi fanining o’zi nima? bu tabiat to’g’risidagi, tabiatning turli-tumanligi, uning koinotning boshqa qismlari bilan uzviy bog’liqligi, tirik tabiat, xususan, mikro va makroorganizmlar, o’simliklar va hayvonot olami, odam, uning kelib chiqishi va evolyusiyasi, geografik tarqalishi, tirik organizmlar populyasiyalarining ko’payishi, zamon va makonda tuzilishning o’zgarish qonuniyatlari, irsiyat va o’zgaruvchanlik. uning genetik sistemasi, individlar o’rtasida mavjud turli-tumanlilikning mazmuni va ahamiyati, yashash uchun kurash jarayonida tabiiy tanlanish va hokazolarning koinot tarkibida yagona tiriklik mavjud yer qurrasidagi biologik jarayonlar atmosfera …

5 / 20

uzatishlarni taqqoslanishi va nihoyat kuzatishlarning natijasini ma’lum sistemaga solib tegishli xulosa chiqarishdan iborat. kuzatish. insonning ma’lum maqsadni nazarda tutgan holdagi bajaradigan ish faoliyati. kuzatish ishlari tabiatda kuzatiladigan har qanday voqeylikni sodir bo’lishi haqidagi tegishli ma’lumotlarga ega bo’lish uchun olib boriladi. tabiatshunoslik fanlarining deyarli barcha yo’nalishlarida kuzatish ishlarini olib borish mas’uliyatli va shu vaqtning o’zida zarur ilmiy tadqiqot ishlarining debochasi hisoblanadi. xususan botanikada ma’lum bir o’simlik turining o’sishi va rivojlanishi kuzatilsa, hayvonot olamida tegishli hayvon turining o’z arealida tarqalishi, mavsumiy o’zgarishi haqida, astronomiyada quyosh sistemasida sodir bo’ladigan o’zgarishlar, gidrologiyada suv va unda sodir bo’ladigan salbiy yoki ijobiy o’zgarishlar, seysmologiyada yer qimirlashlar va hokazolar ustida kuzatish ishlari olib boriladi va xulosa chiqariladi. kuzatish jarayonida tadqiqotchi o’rganilayotgan ob’yektga kuzatish jarayonida sodir bo’ladigan hodisa va voqealarning unga bog’liq bo’lmagan holda o’tishiga ko’nikkan holda ish ko’radi. kuzatuvchi tegishli ob’yektni kuzata turib, kuzatish ob’yektini idora qilish yoki sodir bo’layotgan jarayonni tezlatish yoki sekinlashtirish imkoniga ega emas. …

6 / 20

razlar hamda nazariyalarni haqiqat ekanligini aniqlash kriteriysi hisoblanadi. tadqiqotchi eksperiment tajriba jarayonida birinchidan ob’yektni o’rganish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish, eksperimentga to’sqinlik qiladigan omillarni bartaraf etish, ikkinchidan turli vositalar yo’li bilan sodir bo’layotgan yoki bo’lgan hodisani qayta takrorlash yoinki sun’iy yo’l bilan yuzaga keltirish, uchinchidan tegishli texnika va moslamalarni tadbiq etish yo’li bilan kuzatish va o’lchash ishni real ravishda olib borishga imkon beradi. ilmiy eksperiment hozirgi kunda kishilik jamiyatining amaliy faoliyatida salmoqli o’rin tutadi. modellashtirish. tabiat ob’yektlarini ularning modellarida o’rganish uslubi. real ravishda mavjud predmet va hodisalarni (organik va noorganik sistemalar, kimyoviy, fizikaviy va biologik jarayonlar va hokazo) real aniq o’rganish maqsadida ularning o’ziga o’xshash modelini tayyorlash va sodir bo’ladigan jarayon va hodisalarni modelda takrorlash va taqqoslash yo’li bilan o’rganishdan iborat. modellar turli-tuman bo’lib, ular foydalanish o’rni, xususiyati va tegishli yo’nalishda qo’llanilishiga ko’ra bir-biridan farq qiladi. modellashtirish tushunchasi ilmning muhim yo’nalishlaridan biri bo’lib, gnoseologik kategoriyalar qatoriga kiradi. modellashtirish imkoni yoki o’rganiladigan …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tabiatshunoslik fanlari"

tabiiy fanlarning zamonaviy konsepsiyasi fani, maqsadi, vazifasi va o'rganish uslublari, rivojlanish tarixi reja: 1. tabiatshunoslik fanining predmeti, maqsadi va vazifasi. 2. tabiiy fanlar zamonaviy kontseptsiyasi fanining o’rganish uslublari. 3. tabiiy fanlarning rivojlanish tarixi. 4. tabiatshunoslik fanining taraqqiyotida markaziy osiyo mutafakkir olimlarining xizmatlari. tabiiy fanlarning zamonaviy konsepsiyasi fani hozirgi kunga kelib asosiy xalqaro sintetik fanlarning biriga aylandi. chunki tabiat qonuniyatlarni bilish genetika, evolyusion ta’limot, matematika, fizika, kimyo, o’simlik va hayvonot olami sistematikasi, antropologiya, geologiya, geofizika singari fanlar oldiga qo’yilgan muammolar tirik va o’lik tabiatni o’zaro munosabati masalalarini yechishda muhim ahamiyat kasb etadi...

This file contains 20 pages in DOC format (71.0 KB). To download "tabiatshunoslik fanlari", click the Telegram button on the left.

Tags: tabiatshunoslik fanlari DOC 20 pages Free download Telegram