o‘rta asrlar davri madaniyati

DOCX 39 pages 76.3 KB Free download

39 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 76.3 KB

File type DOCX

Pages 39

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 39

mavzu: o‘rta asrlar davri madaniyati. reja: 1. ilk o’rta asrlar davri madaniyati 2. ilk o’rta asrlar madaniy taraqqiyotining o’ziga xos xususiyatlari o’rta asrlarda feodal munosabatlarning shakllanishi jamiyatga tubdan o’zgarishlar olib keldi. o’zbekiston tarixida o’rta asrlar milodiy y asrdan xix asrgacha davom qilgan. taraqqiyoti jihatidan esa, 3 ta bosqichga bo’linadi: 1 bosqich – ilk o’rta asrlar davri bo’lib, milodning v asrdan viii asrgacha davom etgan. 2 bosqich – rivojlangan o’rta asrlar davri bo’lib, ix asrdan xyii asrgacha davom etgan. 3 bosqich – so’nggi o’rta asrlar davri bo’lib, xyii asrdan xix asrgacha davom etgan. ilk o’rta asrlarda dehqonchilikning rivojlanishi o’zbekistonning ko’plab yangi xududlarni o’zlashtirishga imkon berdi va axolining ko’p qismini yirik yer egalari atrofida to’pladi. u yerlarda ko’plab qishloqlar bunyod qilindi. yirik yer egalari – dehqonlar ko’shklarda iste’qomat qildilar. bu yangi davrning yangi me’moriy binosi edi. bugungi kunda ko’shklarning xarobalari butun o’zbekiston bo’ylab, tuproq–tepaliklar tarzida uchraydi. feodal ko’shklari ko’pincha to’g’ri to’rtburchak shaklida, …

2 / 39

oti sifatida chuqur chohlar bilan o’rab olingan. so’ng mustahkam poydevor ustiga xom g’isht va paxsadan qasr qurilgan. turar joy binolari esa, katta kvadrat tarzidagi xonadan va uning atrofi uzunchoq va to’rtburchak xonalardan iborat bo’lgan. kvadrat xonalar gumbaz bilan yopilgan, katta xonaning o’rtasida to’rtta ustun joylashtirilib, yog’och to’sinlar bilan yopilgan. uning markazi esa to’rtburchak shaklida ochiq qoldirilgan. tadqiqotchilar fikricha, bu katta xonalar mehmonxona va hovli rolini bajargan. ilk o’rta asrlarda shahar hunarmandchiligi keng rivojlangan. samarqand, buxoro, poykent, choch va janubiy so’g’d shaharlari o’sha kezlardayoq yirik savdo-sotiq markazlari hisoblangan. bu shaharlarda hunarmandchilikning kulolchilik, shishasozlik, metallurgiya va to’qimachilik sohalari yuksak darajada rivojlangan bo’lib, ular ko’p hollarda tashqi savdo uchun mahsulot chiqarganlar. ilk o’rta asrlarda to’qmachilik o’rta osiyo hunarmandchiligining ustivor yo’nalishiga aylandi. ayniqsa ipak mahsulotlariga talab katta bo’lgan. arxeologik materiallarning guvohlik berishicha, ipak qurtini boqish qadimgi baqtriyada bronza davridan ma’lum bo’lgan. antik davri va ilk o’rta asrlarga kelib, ipakchilik bilan shug’ullanish so’g’diyona va farg’ona …

3 / 39

numental tasviriy san’at ilk o’rta asrlar davri me’morchiligida shohona saroylar, dehqon qasrlari, zardushtiylik va buddaviylik ibodatxonalarining intererlarini bezashda keng qo’llanilgan. arxeologik qazishmalar davomida ochilgan bolaliktepa, varaxsha, afrosiyob, panjikent devoriy suratlari monumental tasviriy san’at olamining nodir namunalari edi. bu asarlarda ilk o’rta asrlar davrining professional musavvirlari mifologik ijodiyot obrazlar va adabiy epik an’analar dunyosini tasviriy san’atda ifoda etganlar.shuningdek, ular orqali aniq tarixiy voqealar va uzoq o’tmishda o’tgan ajdodlarimizning urf–odatlari, ularning axloq normalaridan tortib to xulq-atvorlarigacha, o’sha davr ideal obrazlarida bizgacha yetkazilgan. tasviriy san’at orqali feodal jamiyati aristokratiyasining ichki hayoti va kundalik turmush tarzi rang barang suratlarda ochib berilgan. masalan, toxariston musavvirlari maktabiga mansub bolaliktepa ( v-vi asrlar ) devoriy sur’atlarida moviy osmon fonida tasvirlangan bazm syujetida, shohona kiyimdagi erkak va ayollarning qo’llarida oltin va kumush qadahlarni ko’tarib turgan holatlari aks ettirilgan. so’g’d musavvirlari maktabiga mansub, varaxsha devoriy sur’atlarida (vii-viii asrlar ) esa buxorxudodlarning jo’shqin hayot tarzining lahzalari ya’ni saroy hayoti, ibodat …

4 / 39

monumental san’atning tasviriy va haykaltaroshlik yo’nalishlari o’zining omuxtalashgan to’liq ifodasini buddaviylik san’atida topdi. buning yorqin namunasini quva ibodatxonasi budda haykallari misolida ko’rish mumkin. bu qadimgi farg’ona haykaltaroshlik maktabining mahsuli bo’lib, uning shaklanishida hind ikonografiyasi bilan mahalliy, ilohiy sanamlari o’z aksini topgan. masalan, quva markaziy haykalining qotib qolgan xitoy bashara but qiyofasida berilishi va uni badisatvalar, farishta va jinlar hamkorligida tasvirlanishi farg’ona haykaltaroshlik maktabiga xos badiiy san’at namunasi edi. amaliy haykaltaroshlik san’atining yorqin namunalari milodiy iv—v asrlarga oid toharistonning kuyovqo’rg’on qal’a qo’rg’onidan topildi. kuyavqo’rg’on haykallari ziynatli bezaklarga boy yengil kiyimlardagi erkak va ayol personajlaridan iborat bo’lib, ular timsolida bolaliktepa rasmlaridagidek, buddaviylik ikonagrafiya an’analari o’z aksini topgan. ilk o’rta asrlar davri monumental me’morchiligida noyob ganch naqshinkorligi keng qo’llanilgan. unda antik davr an’analari umuman uchramaydi, balki o’z zamonasiga xos yangi uslubiy yo’nalishi shaklangan. buni afrosiyob, varaxsha va dumaloqtepa (toxariston ) qasr bezaklarida uchratish mumkin. monumental san’at bilan birgalikda ilk o’rta asrlarda amaliy san’atning …

5 / 39

iyatlaridan nafaqat ular qurdirgan mahobatli qasr va qo’rg’onlar, ularni bezab turgan monumental devoriy sur’atlar, balki devoriy rasmlar kompozitsion syujetining tarkibiy qismi sifatida uchraydigan qimmatbaho tosh ko’zli oltin va kumush bo’yin xalqalari, bilakuzuk, isirg’a, uzuk va tumor aks sadolari ham guvohlik berardi. ilk o’rta asrlar madaniyatida etnik va ilohiy ma’no kasb etgan sanamlar yasash va ularga oilaviy sig’inish ob’ektlari sifatida e’tiqod qilish keng tus olgan. ular nafaqat baqtriya va so’g’dda, endi ularni choch va farg’onada ham uchratish mumkin. sopol ko’za va tutatkich dastalarini har xil hayvonlar shaklida ishlash an’anaga aylandi. arxeologiyada “koroplastika sanamlari” deb nom olgan badiiy san’atning yirik markazi so’g’diyona edi. koroplastika sanamlari samarqand, rabinjon, talibarzu, kofirqal’a, buxoro, poykent va yerqo’rg’onda ko’plab uchraydi. ular oilaviy kult obrazlari, qahramonlik epos va rivoyatlarining personajlari sifatida ilk o’rta asrlar madaniyatida keng o’rin olgan. ilk o’rta asrlarda hunarmandchilik va badiy ijodiyotning muhim tarmog’i sifatida ossuariylar tayyorlash keng rivojlandi. chunki zardushtiylik dinidagi ona zaminga bo’lgan …

6 / 39

naning yuksaklikda davom etayotgan mahalliy madaniyati rivojlanishdan to’xtadi. islom aqidashunosligi mahalliy muhitga majburan kiritildi, mahalliy an’anaviy badiiy madaniyat va san’at olami islomiylashdi milodiy 300 yildan 600 yilgacha afroevrooziyo xududlarda diniy ta’limot kuchayib ketdi. g‘arbda, xristianlik, rim imperiyasining davlat diniga aylandi. hindistonda braxmanizm, u induzm deyilgan. shimoliy hindiston, o‘rta osiyo va xitoyda buddizm keng rivojlandi[footnoteref:1]. [1: worlds together,worlds apart. w.w. norton.& company. new york. london. 2011, p.306] thus, the period 300–600 ce saw the emergence of three great cultural units in afro-eurasia, each defined in eligious terms: christianity in the mediterranean and southwest asia, brahmanism in south asia, and buddhism in east asia. they illustrated the ways in which peoples were converging under larger religious tents, while also becoming more distinct. universal religions, whether christian or buddhist, and universal codes of behavior, such as the brahmanic laws of manu, gave people a new way to define themselves and their loyalties. shimoli-sharqiy …

7 / 39

thematics, logic, and botany, and did so always in sanscrit. in response, the brahmans established schools, called mathu, where similar high intellectual topics were discussed and where buddhist and brahmanic hindu ideas were fused. shimoliy xitoy xududida buddaning 5 ta mahobatli haykali bo‘lgan[footnoteref:3]. [3: worlds together,worlds apart. w.w. norton.& company. new york. london. 2011, p.302.] yungang buddha. this is one of the five giant statues of the buddha in yungang, created under the emperors of the northern wei, a dynasty built by nomads who invaded and occupied north china. 9.2. mavzu: skif va saklar madaniyati reja: 1. sak qabilalari madaniyati 2. skif qabilalari madaniyati 3. sibir va oltoy xududidagi yodgorliklar adabiyotlar: 1. martinov a.i. sher ya.a. «metodi arxeologicheskogo issledovaniya», m., «visshaya shkola», 2002.s 240-245 2. galrina g.a., dobrova e.v. «populyarnaya istoriya arxeologii», m., «veche», 2002.s 200-215 3. worlds together,worlds apart. w.w. norton.& company. new york. london. 2011.p.186 temir davri boshlarida …

8 / 39

iyo, qozog’iston va janubiy sibir xududlarda yashagan, degan fikrlar ilmiy adabiyotlarda mavjud. saklarning turmush tarzi, urf-odati to’g’risida ma’lumotlar eron axomoniylari qoya tosh bitiklarida saqlanib qolgan (bexistun yozuvi, nakshi-rustam, persopol saroyi releflari va bq.da). qozog’iston xududida yashagan saklar ko’chmanchi chorvachilik bilan, sirdaryo oralig’i va janubiy qozog’iston xududida yashagan saklar dehqonchilik bilan shug’ullanganlar. mil.avv.vii-iii asrlarda sak qabilalari ittifoqi vujudga kelgan. ko’chmanchi qabilalarda hunarmandchilik nihoyatda keng rivojlangan. qimmatbaho metallarga nihoyatda mohirona ishlov berganlar. ularning bunday ishlash uslubi fanga “hayvoniy uslub” deb kiritilgan. bunga sabab turli bezak-taqinchoqlar, idishlar va harbiy qurolarni yasashda hayvonlar tasvirini aniq va o’z navbatida murakkab, naqshindor qilib yasashgan. sak va skiflar yaratgan madaniyat bir biriga o’xshash bo’lsada, skiflar madaniyatida yunonlarning ta’siri seziladi. shuningdek, saklar uchi uzun (70sm.ga yaqin) qalpoq va uzun chakmon kiygan. tasvirlarda u tizzadan past qilib aks ettirilgan. oyoq kiyimlari uzun ko’njli etik bo’lgan. skiflar tasvirida ular uchi qayilgan qalpog’da, ba’zan qalpoqsiz bo’lib, sochi elkaga tushib turgan xolda …

Want to read more?

Download all 39 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘rta asrlar davri madaniyati"

mavzu: o‘rta asrlar davri madaniyati. reja: 1. ilk o’rta asrlar davri madaniyati 2. ilk o’rta asrlar madaniy taraqqiyotining o’ziga xos xususiyatlari o’rta asrlarda feodal munosabatlarning shakllanishi jamiyatga tubdan o’zgarishlar olib keldi. o’zbekiston tarixida o’rta asrlar milodiy y asrdan xix asrgacha davom qilgan. taraqqiyoti jihatidan esa, 3 ta bosqichga bo’linadi: 1 bosqich – ilk o’rta asrlar davri bo’lib, milodning v asrdan viii asrgacha davom etgan. 2 bosqich – rivojlangan o’rta asrlar davri bo’lib, ix asrdan xyii asrgacha davom etgan. 3 bosqich – so’nggi o’rta asrlar davri bo’lib, xyii asrdan xix asrgacha davom etgan. ilk o’rta asrlarda dehqonchilikning rivojlanishi o’zbekistonning ko’plab yangi xududlarni o’zlashtirishga imkon berdi va axolining ko’p qismini yirik yer egalari a...

This file contains 39 pages in DOCX format (76.3 KB). To download "o‘rta asrlar davri madaniyati", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘rta asrlar davri madaniyati DOCX 39 pages Free download Telegram