geotektonika asoslari

PPT 34 pages 24.5 MB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.5 MB

File type PPT

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

strukturnaya geologiya ma’ruza. kirish. kursning asosiy vazifalari, tektonikani o‘rganish usullari va boshqa fanlar bilan o‘zaro aloqasi. dars rejasi va topshiriqlari: geotektonika asoslari, asosiy vazifalari va tadqiqot obyekti. fanning amaliy ahamiyati. geotektonikaning asosiy yo‘nalishlari. umumiy (nazariy, dinamik, genetik). eksperimental geotektonika. tektonofizika. tarixiy geotektonika. neotektonika. amaliy geotektonika. geotektonikaning ilmiy fan sifatida rivojlanish bosqichlari. geotektonik tadqiqot usullari: strukturaviy tahlil, qiyosiy tektonika, fasiyalar va vaqtlarini tahlil qilish, tanaffuslar va kelishmovchiliklar, geomorfologik, geofizik, geodezik va boshqalar. ushbu geotektonika dastur sizga tadqiqot o‘tkazishga imkon beradi: yerning geotektonik o‘tmishini tiklash; foydali qazilmalarni bashorat qilish. shu ma’noda geotektonika fani o‘zining dolzarbligi bilan ajralib turadi. vazifalar talabalarni tektonik xaritalarni yaratishga, hududlarni tektonik rayonlashtirishni amalga oshirishga va olingan nazariy bilimlarni amalda qo‘llashga o‘rgatishdir. keyingi mashg‘ulotga kontur xaritasini talabalar olib kelishlari shart! tavsiya etiladigan adabiyotlar. riftiogenez o‘rta atlantika rifti (yoriqlari) – o‘rta atlantika tizmasining o‘qi bo‘ylab o‘tadigan yer qobig‘idagi yoriqlar. konvektiv oqimlar chuqur dengiz novilarii (egilmalari) yoriqlarning tarqalishi o‘rta okean tizmalarida …

2 / 34

hgan. kichik va janubiy ant subduksiya zonalari atlantik okeanda joylashgan bo‘lsada, o‘zining kelib chiqishi va evolyusion strukturalari bilan tinch okean chetlari bilan bog‘liq. mezozoyning boshlarida pangeya super qit’asini pantalassa okeani to‘liq o‘rab turgan, va uning tagiga okean litosferasi subduksiyalangan. keyinchalik, pangeya va uning fragmentlari markazga intiluvchan kuchlar ta’sirida tarqalishida, subduksiya zonalari qit’alar harakatiga qarshi ularning chetida hosil bo‘la boshlagan. mazkur jarayonlar hozirgi kungacha davom etmoqda. tinch okean qadimgi pantalassadan qolgan maydon bo‘lganligi uchun uning chet qismlarida subduksiya zonalari joylashgan. obduksiya obduksiya - okean qodig‘i kontinental pilitasi ostiga qarab harakatlanishi jarayoni. natijasida ofiolit jinslarning kompleksi hosil bo‘ladi. obduktsiya har qanday omillar okean qobig'ining mantiyaga normal singishi vaqtida sodir bo‘ladi. obduktsiya nisbatan kam uchraydigan hodisa. ba’zi tadqiqotchilarning fikricha, bu jarayon hozirgi kunda janubiy amerikaning janubi-g’arbiy qirg‘og‘ida sodir bo‘lmoqda. bunday tektonik jarayonni r. kolman 1931 y. obduksiya deb atashni taklif etgan. obduksiya vaqtida okeanik litosferaning faqat yuqori qismi kuzatilishi qayd qilingan. bu esa, …

3 / 34

.ga cho‘zilgan o‘rta yer dengizi himolay burmalangan mintaqasida o‘ziga xos seysmofaollik bilan birga kuzatiladi. kolliziyaning qit’a va orollar yoyi yoki ikki orol yoylari o‘rtasida bo‘ladigan har xillari ham mavjud. himoloylar to‘qnashuv jarayonlari natijasida hosil bo‘lgan. kontinental tekstliklar va burmali belbog‘lar kontinental platformalar-materiklarning yadrolari (litosferaning konsolidatsiyalangan bloklari) va katta maydonlarni egallaydi bukilgan belbog‘li kamarlar-qadimgi platformalarni bir-biridan yoki okeandan ajratib turadigan yer sayyora miqyosidagi tektonik tuzilmalar. nisbatan yuqori tektonik faollik, magmatik va cho‘kindi komplekslarning shakllanishi bilan tavsiflanadi. buklangan belbog‘li kamarlarning uzunligi minglab kilometrni tashkil qiladi. skladchatiy poyas platformi geotektonika asoslari, asosiy vazifalar va tadqiqot obyekti. geotektonika-yerning rivojlanishi bilan bog‘liq holda yer qobig‘i va yuqori mantiyaning harakatlari, deformatsiyalari va rivojlanishini o‘rganadi. xx asrning 30-yillaridan boshlab mustaqil ilmiy izlanishlar geologiyada rivojlana boshlangan. bundan oldin u umumiy geologiya va tektonika deb nomlangan. tektonika-grekcha so‘zdan olingan bo‘lib tεκτονικά (sektonika) qurilish, ya’ni. yer qobig‘ining tuzilishi haqidagi ta’limot. geotektonikaning amaliy ahamiyati. foydali qazilmalar konlarini joylashishi tektonik sharoitlar va …

4 / 34

i qavatlarini suv bosgan. 1. mintaqaviy geotektonika 2. umumiy geotektonika 3. tektonofizika 4. tarixiy geotektonika 5. neotektonika 6. . amaliy geotektonika geotektonikaning asosiy yo‘nalishlari mintaqaviy geotektonika tarkibiy elementlarning mintaqaviy taqsimlanishining qonuniyatlarini o‘rganadi va turli xil tarkibiy zonalarni (belbog‘li burmalar, platformalar va boshqalar) ajratib turadi. geotektonikaning asosiy yo'nalishlari skladchatiy poyas platformi umumiy geotektonika tektonosfera tuzilishining qonuniyatlarini o‘rganadi, ya’ni. (litosfera va astenosfera) va litosferaning tarkibiy elementlarining kelib chiqishi va rivojlanishi to‘g‘risida g‘oyalarni yaratadi. yerning ichki tuzilishining bir qismi tektonofizika turli tektonik strukturalarni fizik va matematik moddelash bilan shug‘ullanadi. tektonikaning tog‘ jinslari qatlamlarida tektonik deformatsiyalar (burmalar, yoriqlar va boshqalar) paydo bo‘lishining fizik sharoitlarini o‘rganadigan bo‘lim. tektonofizika yer qobig‘ida sodir bo‘ladigan katta deformatsiyalarni o‘rganishda qattiq jismlarning plastik deformatsiyalari va parchalanishi haqidagi fizika va mexanika ma’lumotlaridan foydalanadi. tarixiy geotektonika-yer qobig'ining tektonik tuzilishining ketma-ket rivojlanishini o‘rganadigan bo'lim. litosfera tuzilishining asosiy bosqichlari va rivojlanish bosqichlarini global va mintaqaviy miqyosda ajratishdan iborat. litosfera rivojlanishining so‘nggi bosqichi - paleogen …

5 / 34

lmalar konlarining tarqalish xususiyatini aniqlash uchun geotektonika fanning roli hisoblanadi. geotektonikaning rivojlanish bosqichlari mustaqil fan sifatida xx asrning ikkinchi yarmida shakllangan. shakllanishdan oldin uzoq tarix bor edi. strabo 64/63 yillar miloddan avvalgi 23/24 yillar) rim gretsiyasining antik tarixchisi va geografi. qadimgi dunyo geografiyasini o‘rganish uchun manba bo'lib xizmat qiladigan 17 ta kitobda "tarix" (saqlanmagan) va deyarli to‘liq saqlanib qolgan "geografiya" muallifi. yer qobig‘ining harakatchanligi va bu bilan bog‘liq o‘zgarishlar haqidagi birinchi g‘oyalar qadimgi yunonlar va rimliklar orasida paydo bo‘lgan. geotektonika atamasi birinchi marta nemis geologi tomonidan taklif qilingan. karl fridrix naumann (1797 yil – 1873 yil drezden). geotektonikaning rivojlanishining bir necha bosqichlari mavjud. ko‘rib chiqilayotgan sohada abu rayhon beruniy va abu ali ibn sinoning tog‘ qurilishining ichki mexanizmlariga bag‘ishlangan risolalari (milodiy x-xi asrlar) eng muhim asarlar bo‘lgan. abu rayxon beruni abu ali ibn sino birinchi bosqich (xvii asrning ikkinchi yarmi – xviii asrning birinchi yarmi). 1669 yilda olim nikolas steno …

6 / 34

sh mumkinligini taklif qildi. “neptunistlar” suvni yer yuzini o‘zgartiradigan asosiy agent deb hisoblashgan va barcha jinslar, shu jumladan granit va bazalt dengiz suvidan cho‘kma natijasida hosil bo‘lgan deb ta’kidlashgan. “neptunistlar” yetakchisi abraxam gotlob verner (1749-1817). “plutonistlar” granit, bazalt va yerning tektonik harakatlarining asosiy manbalarini “yer osti tempraturasi” bilan bog‘lashdi. “plutonistlar” ning yetakchisi nemis geologi, getton, xatton jeyms (1726, 1797), shotlandiyalik tabiatshunos - geolog. granitlarning intruziv kelib chiqishini isbotladi. “yer nazariyasi” (1788) asarida yer tarixini ba’zi qit’alarning parchalanishi va boshqalarning paydo bo‘lishi davriy o‘zgarishi bilan sikllarning cheksiz takrorlanishi sifatida tasvirlagan. qadimgi va zamonaviy geologik jarayonlarning o‘xshashligini ko‘rsatdi. “neptunistlar” va “plutonistlar” tektonik harakatlarini tushuntirishda ikkita asosiy yo‘nalish mavjud: xvii asrning eng yirik tabiatshunoslari rene dekart va gotfrid leybnis quyidagilarni taxmin qilishgan: - yer dastlab quyosh kabi erigan edi; keyin u soviy boshladi va qattiq qobiq bilan qoplandi; - bug‘larning qalinlashishi keyinchalik dunyo okeanini yaratdi. rene dekart gotfrid leybnis 1596, lae (turen) 1650, …

7 / 34

g‘oyalarini o‘rganishni davom ettirdi jorj buffon (xvii asr.). uning fikriga ko‘ra, yer va boshqa sayyoralar ta’sir natijasida. klomertlab zarba quyoshning ichidagi jarayon natijalari. jorj byuffon (1707 y., burgundiya – 1788 y., parij) - frantsuz biologi, matematik, tabiatshunos, xviii-asr yozuvchisi. quyosh tizimidagi sayyoralar kometaning quyosh bilan to‘qnashuvi natijasida paydo bo‘lgan deb taxmin qildi. ta’sir natijasida hosil bo‘lgan, sovigan katta “koinot jismlari" sayyoralar va yerning shakllanishiga asos solgan. ushbu bosqichda ilmiy geologiya paydo bo‘lishini. asoschilaridan biri abraam gotlob verner. u birinchi bo‘lib tog‘ inshootlarining zonal tuzilishini ko‘rdi, uning o‘q qismida granitlar paydo bo‘ladi va o‘qning har ikki tomoniga moyil bo‘lgan cho‘kindi qatlamlar kamaydi. verner abraam gotlob (1749 – 1817 yy., drezden), nemis geologi va mineralogi yer tarixida jahon okeanining suv sathi ko‘tarilishi va pasayishining bir necha davrlarini aniqladi va o‘sha davr uchun universal bo‘lgan tog‘ jinslarining stratigrafik sxemasini tuzdi. mixail vasilevich lomonosov 1711 y. mishaninskaya qishlog'i (hozirgi lomonosovo qishlog'i), arxangelogorod guberniyasi, rus …

8 / 34

t eli de bomon tomonidan taklif etilgan (1832-1852 yy.) to‘rtinchi bosqich (xx asrning birinchi yarmi). mobilizm g‘oriyasi rivojlanib, kontinental massalarning katta gorizontal harakatlanishiga nazarda tutadi, bu esa fiksizmdan farqli o‘laroq radioaktiv elementlarning parchalanishi natijasida radiogen issiqlik bilan ta’siri ostida (ya’ni, pastki mantiyaga nisbatan qat’iy pozitsiya deb hisoblashadi). beshinchi bosqich (xx asrning ikkinchi yarmi). o‘tgan asrning 50-yillari o‘rtalariga kelib, ilmiy-texnik inqilob tufayli: geologlar, geofiziklar va geokimyogarlar yer qobig‘i va tektonosferaning tuzilishi va rivojlanishi haqidagi bilimlarni kengaytiradigan yangi qurilmalarni qabul qilmoqdalar: jahon okeanini o‘rganish olib borilmoqda, bu okean qobig‘ining kontinental qobiqdan farqi to‘g‘risida xulosaga olib keldi; o‘rta okean tizmalarida tadqiqotlar olib kuzatib borilmoqda; yangi ta’limot - litosfera plitalarining tektonikasi shakllanmoqda. hozirgi vaqtda shakllanish bosqichida bo’lgan global geodinamik kontseptsiya paydo bo’lmoqda. geotektonikani tadqiq qilishning asosiy usullari tektonik taqoslash usullar tegishli fanlarning usullari geofizik geoximik va boshqalar. strukturaviy tahlil qiyosiy tektonika usuli geodeziya usuli neotektonik tahlil usuli paleotektonik usul tahlil modellashtirish usuli strukturaviy tahlil …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "geotektonika asoslari"

strukturnaya geologiya ma’ruza. kirish. kursning asosiy vazifalari, tektonikani o‘rganish usullari va boshqa fanlar bilan o‘zaro aloqasi. dars rejasi va topshiriqlari: geotektonika asoslari, asosiy vazifalari va tadqiqot obyekti. fanning amaliy ahamiyati. geotektonikaning asosiy yo‘nalishlari. umumiy (nazariy, dinamik, genetik). eksperimental geotektonika. tektonofizika. tarixiy geotektonika. neotektonika. amaliy geotektonika. geotektonikaning ilmiy fan sifatida rivojlanish bosqichlari. geotektonik tadqiqot usullari: strukturaviy tahlil, qiyosiy tektonika, fasiyalar va vaqtlarini tahlil qilish, tanaffuslar va kelishmovchiliklar, geomorfologik, geofizik, geodezik va boshqalar. ushbu geotektonika dastur sizga tadqiqot o‘tkazishga imkon beradi: yerning geotektonik o‘tmishini tiklash; foydali ...

This file contains 34 pages in PPT format (24.5 MB). To download "geotektonika asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: geotektonika asoslari PPT 34 pages Free download Telegram