adabiyotning adabiy –estetik tabiati

DOCX 36 стр. 184,5 КБ Бесплатная загрузка

36 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 184,5 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 36

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (8 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 36

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’limi vazirligi urganch davlat universiteti filologiya fakulteti “o’zbek tili va adabiyot” kafedrasi filologiya va tillarni o’qitish (o’zbek tili ) ta’lim yo’nalishi 174 –guruh talabasi abdilhakimova sabohat ning “adabiyotshunoslik nazariyasi” fanidan yozgan kurs ishi mavzu : adabiyotning adabiy –estetik tabiati ilmiy rahbar: s.ro’ziboyev urganch mavzu : adabiyotning adabiy –estetik tabiati reja: kirish i bob. badiiy adabiyotning adabiy-estetik tabiati haqida …………………. 1.1. badiiy asarning adabiy tabiati…………………………………………….. 1.2. badiiy adabiyotning adabiy-estetik tabiatining ahamiyati ……………….. ii bob.hozirgi o’zbek she’riyatining adabiy-estetik ahamiyati…………… 2.1. bugungi kun she’riyatining o`ziga xos xususiyati……………………….. 2.2. xx asr o`zbek she’riyatida poetik obraz va uning tadriji………………… xulosa……………………………………………………………………………. foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati……………………………………………. kirish. mavzuning dolzarbligi. inson tafakkurining yangilanishida, uning ongiga ma’lum bir g`oyani singdirishda hech qaysi soha adabiyotchalik quvvat va imkoniyatga ega emas. shu nuqtayi nazardan qaraganda, yangi xxi asr inson tafakkuri taraqqiyotiga, uning tez o`sishi va yangilanishiga jiddiy ta’sir ko`rsatdi. chunki adabiyot badiiy so`z va obrazlar vositasida …

2 / 36

qtisodiy tafakkurlar ta’sirida adabiy-badiiy tafakkur ham shakllanib, ulg`ayish yo`liga kirdi. dastlab, odamzodning iqtisodiy bo`hronlar ummonidagi suzish qiyinchiliklari, cho`kish azobi, ikkilanish,bemaqsad quloch otishlarini real tasvirlashdan o`zini tiygan adabiyot ahli yangi asrning ilk yillaridan boshlab, bu mavzuni jiddiy ishlashga kirishdi. bozor va inson taqdiri keyingi yillar o`zbek nasrining eng ko`p ishlanayotgan muammosiga aylandi. bozor munosabatlari o`z-o`zidan insonning jamiyat, oila, jamoa, o`zga yurt va odamlar o`rtasidagi ziddiyat hamda aloqalar silsilasini ham yuzaga chiqaradi. bunday vaziyatda turmushini o`nglash uchun urinayotgan shaxs manfaati bilan yangilanishga yuz tutayotgan jamiyat va siyosat manfaatlari o`rtasida o`zaro to`qnashuvlar vujudga keladi. ular o`z navbatida oilaviy munosabatlarga ham, axloqiy evrilishga ham, insonning yovuzlik sari yuz tutishiga ham u yoki bu darajada ta’sir o`tkazmay qolmaydi. haqiqiy san’atkorning vazifasi esa insoniyatning kelajagini ta’minlovchi umidbaxsh g`oyalarni ilgari surish, ular dunyoqarashida ezgulik, mehr-oqibat va bag`rikenglik kabi fazilatlarni ifodalashga xizmat qiladigan ibratli obrazlarni yaratishdan iboratdir. buning uchun ijodkorning estetik ideali g`oyatda sog`lom, ma’naviy dunyoqarashi yetuk, xalqi …

3 / 36

qul, m.qo`shjonov, u.normatov, b.nazarov, b.imomov, d.quronov, u.hamdamov, h. karimov kabi adabiyotshunoslarning yangi o`zbek she`riyati masalalariga bag`ishlangan qator maqolalari, darslik va qo`llanmalari e`lon qilindi. kurs ishining maqsad va vazifalari. bitiruv malakaviy ishida xx asrning so`nggi choragida yuzaga kelgan adabiy-estetik hodisa – mustaqillik she`riyatining mavzu rang-barangligi janr talablariga mos ravishda taraqqiy topganligi adabiyotimizning oldingi bosqichlariga taqqoslangan holda yoritish maqsad qilib olindi. shuningdek, she`riyatda ramziylik, shoirlarning ramzlar vositasida o`z qalb kechinmalarini kitobxonga “yuqtirish” mahorati, obraz yaratish mahorati o`rganildi. mavzu mohiyatini yaqqoloq ochish uchun adabiyotimizning sobiq sho`ro davridagi shakl va mazmun mushtarakligi, badiiy obraz talablari va ular tashiydigan “yuk” masalalariga to`xtab o`tildi. ayniqsa, bugungi kun dostonchiligi jadal taraqqiyot bosqichiga o`tgani sababli ishning so`nggi bobida doston shaklida yaratilayotgan asarlar, ularda syujet va kompozitsiya masalalarini yoritish muammolariga e`tibor qaratildi. kurs ishining tarkibi . kurs ishimiz kirish , 2 ta bob , xulosa foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatidan iborat. i bob. badiiy adabiyotning adabiy-estetik tabiati haqida. 1.1. badiiy asarning …

4 / 36

u onaga 0‘xshaydi»3, — deya o‘z «dahlsiz» dunyosi bilan tanishtiradi. v.g.belinskiy ham o ‘zining «yevgeniy onegin» tahliliga bag‘ishlangan 5-maqolasida: «ona chaqaloqni qomida paydo bo'lishidan to oy-kuni yetguncha saqlaganidek, san’atkor ham o ‘zida poetik fikming urug‘i(homilasi)ni paydo qiladi, oy-kuni to‘lgancha saqlaydi; ijod jarayoni bola tug‘ish jarayoniga monanddir va bu jismoniy hodisaning ma’naviy azoblari san’atkor uchunbegona emas»4, — deb badiiy ijod yakuni bilan bola tug'ilishi o ‘rtasidagi moslikni alohida qayd etadi. oddiy tug‘ish — bola kindigining kesilishi bilan tugaydi. kindikning kesilishi bilan u ona organizmidan ajraladi va mustaqil hayotga qadam qo‘yadi. u endi garchi ota-ona bilan aloqasini uzmasa-da (chunki shulardan tug‘ilgan va shular tarbiyasida bo‘ladi), endi u yaxlit, jonli vujud, mustaqil va o ‘zigagina xos bo‘lgan hayotning egasidir. xuddi shu jarayon kabi badiiy ijodda ham «kindikni kesish» — obrazni o ‘zdan (muallifdan) ajratish holati mavjud. bu ijodning mohiyatini belgilovchi va ochuvchi asosiy nuqtadir. aytmoqchimizki, obraz san’atkorning ongi va qalbida tug‘ilgan bo‘lsa ham …

5 / 36

tashqi olamini o ‘zligi bilan boyitadi, poklaydi va ezgulikka, insoniylikka yetaklaydi. ushbu jarayonning mohiyatini tomiqroq anglashning zarurati shundaki, u badiiylik unsurlarining barchasini yanada aniqlashtiradi, oydinlashtiradi, yaqqol bilishga va amaliyotda asosliroq foydalanishga imkoniyat yaratadi. darhaqiqat, badiiylikni vujudga keltiruvchi — mavzu va g‘oya, obraz va xarakter, syujet va kompozitsiya, badiiy til va uslub, tur va janrlar kabi vositalar har bir asarda betakror tarzda uyg'unlashadilar va har safar ham jonli bir vujudni — aniq bir farzandni dunyoga keltiradilar. shu sabab ham adabiyot(insoniyat)ni o ‘rganish uchun, dastawal, asar (farzand) tahlili — aniqroq saboq va xulosalarga olib keladi. ha, o ‘zlikni bilmasdan turib, insonni bilish mumkin emasligini, adabiy jarayon ham tasdiqlaydi. shu mulohazalarga asoslanib, badiiy asarni qismlarga bo‘lib tekshirishga o‘tamiz. bulaming birinchisi —mazmun va shakl hodisasidir, chunki har qanday predmet, hodisa, narsa — o ‘zining mazmuni va shakli mutanosibligida voqe bomadi va mavjudligini, bir butunligini namoyon etadi. mazmun. hayot - tabiiy borliq (tabiat), ijtimoiy borliq …

6 / 36

chi dunyoqarashi va salohiyatiga muvofiq anglashilgan, baholangan, to‘ldirilgan, ta’sirchanlashtirilgan voqelik sifatida tasvirlanadi. demak, uning mazmunida muallifning hayotni qanday tushunishi, uni qanday baholayotgani ham muhrini bosadi: mazmun fikr bilan, to‘g ‘rirog‘i yozuvchi g'oyasi bilan chambarchas bog‘lanadi, g‘oyaviy mazmun (bir butun va hal qiluvchi kuch) obrazlar qismati orqali tiriladi. « 0 ‘tkan kunlar»dagi xix asrning ikkinchi yarmi — «tariximizning eng kirlik, qora kunlari bo‘lg‘an keyingi «xon zamonlari» tarzida abdulla qodiriyning bahosini oladi va romandagi otabek, yusufbek hoji, 0 ‘zbekoyim, hasanali, kumush, mirzakarim qutidor, oftoboyim, zaynab, homid, usta alim, saodat va shu kabi o‘nlab taqdirlar qismatida isbotini topadi. ana shu g‘oya asosida obrazlarning tartiblashtirilgan, yaxlitlashtirilgan o‘zaro munosabatlari (kompozitsion qurilish — «asarning tashkilotchi intizom kuchi»)dan syujet yaratiladi, voqealar xarakter mantig‘iga, xarakterlar voqealar mantig‘iga mos harakatlanadi. bularning barchasiga so‘z jon ato etadi... ana shu xususiyatga binoan obraz (xarakter) alohida qudratga ega bo‘ladi, ya’ni u g‘oyaviy mazmunga nisbatan shakl va ayni paytda, boshqa unsurlar (kompozitsiya, syujet, …

7 / 36

n « 0 ‘tkan kunlar»ga yondoshsak, xix asrning ikkinchi yarmi «tariximizning eng kirlik, eng qora» kunlari «g‘oyaviy mazmuni»ni yuzaga chiqaruvchi barcha vositalar (obrazlar tizimi, kompozitsiya, syujet, konflikt, mavzu, badiiy nutq, janr, uslub va h.) romanning badiiy shakli sanaladi. shuni doimo yodda tutish lozim: mazmunga nisbatan shakl ikkilamchidir, mazmundan kelib chiquvchidir, ayni paytda, judayam faoldir. faolligi shundaki, u mazmunni, o ‘zida voqelik mohiyatini kashf etgan mazmunni go‘zallashtiradi, tiniq va betakrorligi bilan maftunkor qiladi, yoniqligi, ohanraboligi bilan zavqu shavqqa ko‘madi. ana shunday vobastalik hayotni chuqur tahlil qilishni, uning mohiyatini ifodalashni, ifodalaganda ham kuyib va yonib, yoqlab va rad etib, quvonib va g‘amga botib (qo‘yingki, mazmun talabiga, hattoki mazmun ohangiga mos tarzda), boyitib va mubolag'ali qilib tasvirlashi lozim, ana shundagina haqiqiy badiiy asar tug‘iladi. bu talabga rioya qilinmaganda, hayotdan nusxa ko‘chirish (fotografik obraz) naturalizm (lat. naturra — tabiat) dunyoga keladi: mohiyatdan ko‘ra sirtqi ko‘rinish, tiniqlik o ‘rniga hayotiy materialni aynan tasvirlash yetakchilik qiladi. …

8 / 36

tunda, topib ber, deb oyga yolvordim. ishon bunga, seni doimo esga solur chiroyli tunlar. sho'x yulduzlar, salqin saharlar, esga solur baxtiyor kunlar. toleimning oshinosi sen, sen sevgimninng ko'kargan bog' i. sening bilan birga iqbolim, ishonchimning sen vafo tog‘ i. meni qurshar salqin bir havo, suv ustidan tun quyuladi. shunda qancha-qancha gaplarni esga solib oy ham tot'ladi. kecha jimjit, yolg‘iz to'lqinlar, pishqiradi bilmay tinimni. hiylagar oy, sehrgar dilbar solib qo'yding yodimga kimni?..' ushbu she’ming shaklini yuzaga chiqaruvchi vositalar deganda: she’rning ritmi, turoqlanishi, vazni, qofiyalanish tartibi, ohangi, poetik sintaksisi, fonetikasi, badiiy-tasviriy vositalari kabilar tushuniladi. bu shakliy vositalaming barchasi birvarakayiga lirik qahramonning sevgilisiga bomgan muhabbatini, bu muhabbat uyg'otgan sog‘inchni ochib berishga xizmat qiladilar. mazmun va shakldagi ana shunday yaxlitlik — poetik asarni jo‘shqin, ta’sirchan qilgan. mazmun sayoz bo‘lganda-chi? shakl yasama bommaydimi? shu nuqtai-nazardan hozirgi jarayonga bir nazar tashlaylik. san’at — serzavq go'zallik, o‘ta nafislik, to'kis uyg‘unlik, huzurbaxsh oromijonlik xislatlari — mazmun va shaklining …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 36 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "adabiyotning adabiy –estetik tabiati"

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’limi vazirligi urganch davlat universiteti filologiya fakulteti “o’zbek tili va adabiyot” kafedrasi filologiya va tillarni o’qitish (o’zbek tili ) ta’lim yo’nalishi 174 –guruh talabasi abdilhakimova sabohat ning “adabiyotshunoslik nazariyasi” fanidan yozgan kurs ishi mavzu : adabiyotning adabiy –estetik tabiati ilmiy rahbar: s.ro’ziboyev urganch mavzu : adabiyotning adabiy –estetik tabiati reja: kirish i bob. badiiy adabiyotning adabiy-estetik tabiati haqida …………………. 1.1. badiiy asarning adabiy tabiati…………………………………………….. 1.2. badiiy adabiyotning adabiy-estetik tabiatining ahamiyati ……………….. ii bob.hozirgi o’zbek she’riyatining adabiy-estetik ahamiyati…………… 2.1. bugungi kun she’riyatining o`ziga xos xususiyati……………………….. 2.2. xx asr o`zbek sh...

Этот файл содержит 36 стр. в формате DOCX (184,5 КБ). Чтобы скачать "adabiyotning adabiy –estetik tabiati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: adabiyotning adabiy –estetik ta… DOCX 36 стр. Бесплатная загрузка Telegram